İngiltere Savunma Bakanlığı (MoD), tekrarlayan ertelemelerin ardından Mart 2026’da Lockheed Martin ile imzalanan sözleşme kapsamındaki 48 adet F-35B Lightning savaş uçağının tamamının teslim alındığını duyurmuştu. Ancak bu uçaklardan son ikisinin henüz Birleşik Krallık topraklarına ulaşamadığı ortaya çıktı.
Kraliyet Hava Kuvvetleri’ne (RAF) ait iki adet F-35B Lightning II hayalet savaş uçağı, ABD’den İngiltere’ye gerçekleştirilen ilk teslimat uçuşu sırasında mekanik arıza yaşadı.
The Telegraph ve EuroAsian Times'ın haberine göre jetler, yaklaşık iki aydır Atlantik Okyanusu’ndaki Azor Adaları’nda hangarda bekletiliyor. Aynı teslimat partisinde yer alan diğer üç jet geçen ay Norfolk’taki RAF Marham üssüne sorunsuz şekilde ulaşırken, son iki uçak Fort Worth, Teksas’taki montaj fabrikasından havalandıktan sonra arıza verdi. Bu durum, uçakların Azor Adaları’ndaki Terceira Adası’nda bulunan Lajes Uluslararası Havalimanı’na acil iniş yapmasına yol açtı.
Söz konusu uçakların teslimat takvimi başlangıçta 2024 olarak belirlenmiş, daha sonra 2025 sonuna ve en nihayetinde 2026 baharına ötelenmişti.
İki jetin İngiltere'ye teslim edilebilmesi için Lajes'te onarılması gerekiyor. Benzer bir olay Ekim 2025’te Belçika’ya ait yeni bir F-35A uçağının teslimat uçuşunda da yaşanmış ve uçuşa elverişlilik sorunu nedeniyle yine Lajes’te yere indirilmişti.
F-35 filosunun kronik arıza geçmişi
F-35 programı genelinde yedek parça sıkıntıları ve harbe hazırlık oranlarındaki düşüklük bilinen bir süreç olsa da, teknik detaylar nadiren kamuoyuyla paylaşılıyor. Yaşanan bu son olay, Kraliyet Donanması’na ait bir F-35B uçağının 14 Haziran’da yakıt yetersizliği ve kötü hava koşulları nedeniyle uçak gemisi HMS Prince of Wales’e dönemeyerek Hindistan’a acil iniş yapmasından yaklaşık bir yıl sonra gerçekleşti.
Hindistan’ın Kerala eyaletindeki Thiruvananthapuram Uluslararası Havalimanı’na hidrolik arızası nedeniyle acil iniş yapan İngiliz uçağı, donanma teknisyenlerinin tüm çabalarına rağmen bir aydan fazla bir süre pistte kalmış ve kapsamlı onarımların ardından ancak 22 Temmuz’da havalanabilmişti.
Bu süreçte Kerala Turizm Ofisi, palmiye ağacı altında duran F-35B görselini sosyal medyada paylaşarak esprili bir tanıtım yapmıştı.
Benzer şekilde, 25 Mart 2025’te ABD Deniz Piyadeleri’ne ait bir F-35B de Japonya’daki sivil bir havalimanına uyarı ikazı nedeniyle tedbiren iniş yapmış ve parça değişimi sebebiyle 5 Mayıs 2025’e kadar orada kalmıştı.
İngiltere’nin F-35 stratejisi ve nükleer detay
İngiliz ordusu F-35B filosunu Kraliyet Hava Kuvvetleri (RAF) ve Kraliyet Donanması bünyesinde ortaklaşa işletiyor. Sipariş edilen ilk 48 uçaktan 46'sı ülkeye ulaşırken, bir uçak 2021 yılındaki kaza kırımında kaybedilmişti. İngiltere, kısa pistlerden kalkış ve dikey iniş (STOVL) yapabilen F-35B varyantını özellikle uçak gemileri için tercih ediyor.
Programın nihai hedefi 138 uçağa ulaşmak olduğu için Londra yeni sipariş adımları atıyor. Haziran 2025 Stratejik Savunma İncelemesi’nde 12 adet F-35A ve 15 adet F-35B olmak üzere toplam 27 ek uçak alınacağı duyurulmuştu.
Bu kapsamda F-35A varyantının seçilmesi kritik bir önem taşıyor; çünkü bu model B61-12 düşük tesirli termonükleer yer çekimi bombasını taşıma sertifikasına sahip. Bu alım, İngiltere’nin, Suffolk’taki RAF Lakenheath üssünde konuşlu Amerikan nükleer silahlarını kendi hava kuvvetleri entegrasyonuna dahil etmesinin önünü açıyor.
Denetim raporları ve yetersizlikler
F-35B, ağ merkezli harp yeteneğiyle İngiliz ordusu için büyük bir teknolojik sıçrama anlamına gelse ve her bir uçağın %15'lik gövde üretimi İngiltere’de yapılsa da filo ciddi lojistik sorunlarla boğuşuyor. İngiltere Ulusal Denetim Ofisi (NAO), 11 Temmuz 2025’te yayımladığı raporda, F-35B programındaki gecikmelerin, altyapı eksikliklerinin ve personel yetersizliğinin harbe hazırlık seviyesini olumsuz etkilediğini vurguladı.
NAO raporuna göre, Birleşik Krallık F-35 filosunun 2024 yılındaki görev kullanılabilirlik oranı, Savunma Bakanlığı’nın hedefinin neredeyse yarısında kaldı ve uluslararası standartların gerisinde seyretti. Ayrıca İngiltere üretimi olan Spear 3 hava-satıh ve Meteor hava-hava füzelerinin jetlere entegrasyon takvimi de saptı.
Başlangıçta Aralık 2024 olarak planlanan tam operasyonel hizmet tarihi 2030'ların başına ertelendi. Raporda, uçağın güvenli bir mesafeden kara hedeflerini vurmasını sağlayacak "standoff" (uzak menzilli) bir silah sisteminin bulunmamasının operasyonel etkinliği sınırladığı kaydedildi.
Buna ek olarak, jetler Orta Doğu ve Kıbrıs açıklarında devriye görevlerini sürdürüyor. İngiltere Savunma Bakanlığı, 3 Mart’ta yaptığı açıklamada, RAF’a ait F-35B’lerin Ürdün hava sahası üzerinde AIM-132 ASRAAM ve AIM-120 AMRAAM füzelerini kullanarak İran’a ait bir kamikaze insansız hava aracını düşürdüğünü bildirdi.
Bu gelişme, İngiliz hizmetindeki bir F-35 uçağının kayda geçen ilk hava-hava başarısı oldu. Yoğun operasyonel takvimin bakım yükünü artıracağı ve uçak kullanılabilirliğini 2026'ya kadar sınırlayacağı tahmin ediliyordu.
Nitekim Atlantik'te mahsur kalan son iki jet, bu lojistik ve teknik sıkışmışlığın en güncel göstergesi oldu.
