ABD Başkanı Donald Trump, cumartesi günü Avrupa’daki müttefiklerine yönelik ek gümrük tarifeleri uygulayacağını ve ABD’nin Grönland'ı satın almasına izin verilene kadar bu baskıyı sürdüreceğini söyledi. Açıklama, Danimarka’ya bağlı olan geniş Arktik adanın geleceği konusunda yaşanan gerilimi daha da tırmandırdı.
Trump, Truth Social’da yaptığı paylaşımda, Danimarka, Norveç, İsveç, Fransa, Almanya, Hollanda, Finlandiya ve Büyük Britanya’dan ithal edilen ürünlere 1 Şubat itibarıyla ilave yüzde 10 gümrük vergisi uygulanacağını duyurdu. Söz konusu ülkelerin tamamı halihazırda Trump yönetiminin getirdiği tarifelere zaten tabi bulunuyor.
Trump, bu tarifelerin 1 Haziran itibarıyla yüzde 25’e çıkarılacağını ve ABD’nin Grönland'ı satın almasına yönelik bir anlaşmaya varılana kadar yürürlükte kalacağını yazdı.
Trump Grönland'ı güvenlik ve madenler için istiyor
Trump, Grönland'ın stratejik konumu ve büyük mineral rezervleri nedeniyle ABD’nin ulusal güvenliği açısından hayati öneme sahip olduğunu defalarca dile getirdi ve adayı ele geçirmek için güç kullanma ihtimalini de dışlamadı. Avrupa ülkeleri ise bu hafta Danimarka’nın talebi üzerine adaya askeri personel gönderdi.
Trump paylaşımında, “Bu son derece tehlikeli oyunu oynayan bu ülkeler, sürdürülebilir ya da kabul edilebilir olmayan bir risk seviyesini devreye soktu” ifadelerini kullandı.
Trump ayrıca, “ABD, Danimarka ve/veya bu kadar çok şeyi riske atan ülkelerle, onlar için onlarca yıl boyunca sağladığımız azami korumaya rağmen müzakereye açıktır” dedi.
Cumartesi günü Danimarka ve Grönland'da protestocular Trump’ın taleplerine karşı gösteriler düzenledi ve bölgenin geleceğine kendi halkının karar vermesi gerektiğini savundu.
Trump’ın cumartesi günü isimlerini saydığı ülkeler Danimarka’ya destek verirken, NATO üyesi bir toprağın ABD tarafından askeri yollarla ele geçirilmesinin Washington liderliğindeki askeri ittifakı çökertme riski taşıdığı uyarısında bulundu. Trump’ın sosyal medya paylaşımının ardından Norveç’in en üst düzey diplomatı da Danimarka’ya desteğini yineledi ve gümrük tarifelerinin Grönland tartışmalarının bir parçası olmaması gerektiğini söyledi.
Norveç Dışişleri Bakanı Espen Barth Eide, yaptığı açıklamada, “Grönland da dahil olmak üzere Arktik bölgede güvenliğin güçlendirilmesi gerektiği konusunda NATO içinde geniş bir mutabakat var. Tarifelerin bu bağlamda yeri olduğunu düşünmüyoruz” ifadelerini kullandı.
Trump, cuma günü Grönland konusunda gümrük tarifeleri fikrini ilk kez gündeme getirmiş, ancak bunu hangi hukuki yetkiye dayanarak yapacağını belirtmemişti.
Ticaret anlaşmaları tehlikede mi?
Cumartesi günü yapılan bu tehdit, Trump’ın geçen yıl Avrupa Birliği ve Büyük Britanya ile vardığı geçici ticaret anlaşmalarını da riske atabilir. Bu anlaşmalar, Avrupa’dan yapılan ithalata yüzde 15, Britanya mallarının büyük bölümüne ise yüzde 10 oranında temel vergi uygulanmasını öngörüyordu.
Gümrük tarifeleri, ABD başkanının hem rakiplerini hem de müttefiklerini stratejik ve ekonomik taleplerini kabul etmeye zorlamak için kullandığı başlıca araç haline geldi.
Trump bu hafta ayrıca, İran’da hükümet karşıtı protestoların bastırılması gerekçesiyle İran ile ticaret yapan her ülkeye yüzde 25 gümrük vergisi uygulayacağını söyledi. Ancak Beyaz Saray’ın internet sitesinde bu politikaya ilişkin resmi bir belge ya da Trump’ın hangi hukuki yetkiye dayanacağına dair bir açıklama bulunmuyor.
ABD Yüksek Mahkemesi, Trump’ın kapsamlı gümrük tarifelerinin hukuka uygunluğuna ilişkin itirazları dinledi. Mahkemenin vereceği olası kararın, küresel ekonomi ve ABD başkanlık yetkileri üzerinde büyük etkiler yaratması bekleniyor.
Trump, Rusya ve Çin’den gelen tehditleri gerekçe göstererek, Danimarka’ya özerk statüyle bağlı olan Grönland'ın mülkiyetinden daha azıyla yetinmeyeceğini defalarca vurguladı. Hem Danimarka hem de Grönland liderleri ise adanın satılık olmadığını ve ABD’nin bir parçası olmak istemediğini açıkça ifade etti.
Danimarkalı ve diğer Avrupalı yetkililer, Grönland'ın NATO’nun bir parçası olduğunu ve ittifakın 5. Maddesi kapsamındaki kolektif savunma güvencesi altında bulunduğunu hatırlattı.
ABD’nin Grönland'da halihazırda Pituffik Uzay Üssü bulunuyor. Yaklaşık 200 askerin görev yaptığı üs kapsamında, Washington 1951 tarihli bir anlaşma uyarınca dilediği kadar ek kuvvet konuşlandırma hakkına da sahip.
Bu tablo, birçok Avrupalı yetkilinin Trump’ın asıl motivasyonunun güvenlik kaygılarından çok ABD topraklarını genişletme isteği olduğu sonucuna varmasına yol açtı.
