İran'da dini lider Ayetullah Ali Hamaney'in ABD ve İsrail tarafından öldürülmesinin ardından yeni liderin kim olacağı merakla bekleniyor. Din insanlarından oluşan Uzmanlar Meclisi tarafından seçilecek yeni dini liderin kısa süre içinde açıklanacağı düşünülürken, öne çıkan isim Ali Hamaney'in oğlu Mücteba Hamaney.
İran İslam Cumhuriyeti'nin dini yapılanmasındaki etkili isimlerden biri olan Mücteba Hamaney, Şiilerin kutsal kentlerinden Kum'daki medreselerde eğitim almış orta düzey bir din adamı. Ancak Mücteba Hamaney'in asıl gücü Devrim Muhafızları'na yakınlığından geliyor.
'Ayetullah' ünvanından bir alt seviyedeki 'hüccetülislam' ünvanını taşıyan 55 yaşındaki Mücteba Hamaney, şu ana kadar İran'da herhangi bir resmi görevde bulunmadı. Şimdiye kadar daha çok babasına yardımcı olan ve perde arkasında etkili konumda bir isimdi.
ABD Hazine Bakanlığı, 2019'da Mücteba'nın hiçbir görevi bulunmamasına karşın dini lideri temsil ettiğini belirterek yaptırım kararı almıştı.
ABD Hazine Bakanlığı'nın web sitesinde, Hamaney’in bazı yetkilerini Mücteba’ya devrettiği belirtiliyor. Aynı sitede Mücteba’nın, Devrim Muhafızları’na bağlı Kudüs Gücü’nün komutanı ve yine Muhafızlarla bağlantılı dini bir milis olan Besic ile yakın çalışarak “babasının istikrarsızlaştırıcı bölgesel hedeflerini ve baskıcı iç politika amaçlarını ilerletmeye yardımcı olduğu” ifade edildi.
Onun bu rolü bir süredir İran'da da tartışma konusu. Birçok kişi, 1979'da monarşiyi deviren ülkede yeni bir babadan oğula saltanat kurulmaması gerektiği görüşünde. Hamaney'in kendisi de ölümünden önce böyle bir fikre karşı olduğunu söylemişti.
Devrim Muhafızları'yla yakın ilişkiler
Reuters’a konuşan kaynaklara göre Mücteba Hamaney, son 20 yılda Devrim Muhafızları ile yakın ilişkiler kurdu ve bu da ona İran’ın siyasi ve güvenlik aygıtı içinde ek bir nüfuz alanı sağladı.
Mücteba, 2009’dan bu yana düzenlenen protestolarda göstericilerin öfkesinin hedeflerinden biri oldu. Özellikle 2022’de, polis nezaretinde hayatını kaybeden genç bir kadının ardından İran’ı sarsan aylar süren protestolar sırasında bu öfke daha da belirginleşti.
Sadık destekçilerin düzenlediği mitinglerde zaman zaman görünse de kamuoyunda nadiren konuştu. Geçen yıl ise Kum’da verdiği İslam hukuku derslerini askıya aldığını duyurduğu bir video geniş şekilde paylaşıldı ve bu kararın nedenleri hakkında çeşitli spekülasyonlar yapıldı.
Mücteba Hamaney, babasıyla güçlü bir fiziksel benzerlik taşıyor ve 'seyyid' olduğunu gösteren siyah sarığı takıyor. Bu sarık ailesinin soyunun Hz. Muhammed’e dayandığını ifade ediyor.
Eleştirmenler ise Mücteba’nın dini lider olabilmek için gerekli dinî yetkinliklere sahip olmadığını söylüyor. Çünkü Mücteba’nın sahip olduğu Hüccetülislam unvanı, babası Ali Hamaney ile İslam Cumhuriyeti’nin kurucusu Ruhullah Humeyni’nin taşıdığı Ayetullah unvanından bir derece daha düşük.
Buna rağmen Mücteba, özellikle 2024’te helikopter kazasında hayatını kaybeden eski Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi’nin (bu görev için öne çıkan adaylardan biriydi) ölümünün ardından, liderlik için adı geçen isimler arasında kalmaya devam etti.
Lidere ulaşmanın yolu
2007’de yazılan ve WikiLeaks tarafından yayımlanan bir ABD diplomatik telgrafı, üç İranlı kaynağa dayanarak Mücteba’yı Hamaney’e ulaşmanın bir yolu olarak tanımlıyordu.
Mücteba ayrıca, İran’ın Batı ile angajmanı savunan reformist kanadına karşı çıktı. Bu kanat, eski cumhurbaşkanları Muhammed Hatemi ve Hasan Ruhani gibi isimlerle temsil ediliyordu.
Mücteba’nın, 2005 başkanlık seçimlerinde sertlik yanlısı Mahmud Ahmedinejad’ın ani yükselişinin arkasındaki isim olduğuna yaygın biçimde inanılıyor. 2005 seçimlerinde aday olan reformist din adamı Mehdi Kerrubi, o dönemde Hamaney’e bir mektup yazarak Mücteba’nın Ahmedinejad’a destek verdiği iddia edilen rolüne itiraz etmişti.
Hamaney ise bu suçlamayı reddetti.
Mücteba ayrıca, 2009’da yeniden aday olan Ahmedinejad’ı da destekledi. Ahmedinejad’ın tartışmalı bir seçimle ikinci dönemini kazanmasının ardından ülkede hükümet karşıtı protestolar patlak vermiş, gösteriler Besic ve diğer güvenlik güçleri tarafından sert şekilde bastırılmıştı.
Kaynak: Gazete Oksijen
