İranlı milyarder Babek Zencani, bir dönem Türkiye'de de hakkında çok konuşulan isimlerden biriydi. İran yaptırımlarını delme suçlamasıyla açılan Halkbank davasının bir numaralı sanığı Reza Zarrab'ın ortağı olduğu öne sürülmüş, 2013'te de İran mahkemeleri tarafından tutuklanmıştı.
Devletin 2,7 milyar dolar tutarındaki parasını alıkoymakla suçlanan Zencani, ülkenin ceza kanunu kapsamındaki suçların en ağırı "yeryüzünde fesat çıkarmak" iddiasıyla yargılanmış ve 2016'da idam cezasına çarptırılmıştı.
Yıllarca idam sırasının kendisine gelmesini bekledikten sonra, İranlı yetkililer geçen yıl onu serbest bırakmaya karar verdi. Wall Street Journal'ın (WSJ) Zencani ile ilgili yayınladığı habere göre Tahran onun yeteneklerinden faydalanmak istiyordu.
İddiaya göre tutuklanmadan önce İran'ın en zengin insanlarından biri olan Zencani, ülkenin petrolünü ABD yaptırımlarını atlatarak satmayı başarmış ve karşılığında İran'a altın külçeleri getirmişti.
WSJ'ye göre Zencani, serbest kaldıktan sonra da İran'ın yaptırımları aşma stratejisinin ön cpehesinde yer alan isimlerden biri oldu. ABD'li yetkililer Zencani'nin kripto para piyasalarını kullanarak rejimin parasını dolaştırdığına ve İran'ın bölgedeki militan güçlerine ödeme yapılmasını sağladığına inanıyor.
4 yılda 94 milyar dolarlık işlem
ABD Hazine Bakanlığı’na göre, Zencani ile bağlantılı iki kripto borsası (Zedcex ve Zedxion) 2022’den bu yana, Devrim Muhafızları ile bağlantılı cüzdanlar da dahil olmak üzere 94 milyar doların üzerinde işlem gerçekleştirdi. ABD, Ocak ayında Zencani’ye yaptırım uygulamıştı. Zencani ise suçlamaları reddetti.
Hazine ayrıca söz konusu iki borsayı “terör varlığı” olarak tanımladı ve Zencani’nin kara para akladığını ve Devrim Muhafızları projelerine finansman sağladığını belirtti.
Zencani, sosyal medyada ve röportajlarda İran’ın Batı yaptırımlarını aşmasına yardımcı olduğunu açıkça dile getirerek kendisini rejim için bir “ekonomik asker” olarak tanımladı.
Zencani kısa süre önce X’te yaptığı paylaşımda, “Küçük bir ekonomik yapı bile herhangi bir savaş gemisinden daha güçlüdür. Bugün ekonomiyi yapılandırmanın bir ülkeyi süper güçlerle aynı seviyeye getirebileceği açıkça ortaya çıktı” dedi.
Babek Zencani'nin hikayesi
Zencani’nin hikâyesi, baskı altındaki İran rejimine aracılık ederek olağanüstü bir servet edinen bir adamın yoksulluktan zenginliğe uzanan öyküsü. Ardından hızla gözden düştü, ancak geçen yıl sanki bu çöküş hiç yaşanmamış gibi yeniden ortaya çıktı.
Güney Tahran’da işçi sınıfı bir ailede doğan Zencani, 2013’te İran’daki Aseman gazetesine verdiği röportaja göre ilk kazancını çarşıda mücevher satarak elde etti. Daha sonra Merkez Bankası başkanının şoförlüğünü yaptı ve döviz ticaretine başladı. Resmi kur ile piyasa kuru arasındaki farktan elde ettiği komisyonlarla günde 17 bin dolara kadar kazandığını söyledi.
Zencani, koyun derisi de dahil olmak üzere çeşitli ürünleri Türkiye’ye satarak bir ithalat-ihracat şirketi kurdu. Daha sonra uluslararası bağlantılarını kullanarak Devrim Muhafızları’nın mühendislik kolu Hatam el-Enbiya için 90 milyon dolara kadar petrol satışları gerçekleştirdiğini ifade etti. Bu yetenekleri, daha sonra Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad döneminde petrol bakanı olan kurumun başındaki Rüstem Kasemi’nin dikkatini çekti.
Kısa sürede Zencani, modern İran tarihinin kamuoyuna yansıyan en büyük kara para aklama ağını yönetir hale geldi ve İran’ın zor durumdaki bankacılık sistemine milyarlarca dolar soktu. 40 yaşına gelmeden önce bankalar, havayolu şirketleri ve kozmetik firmaları da dahil olmak üzere yaklaşık 60 şirketten oluşan bir ağı kontrol ediyordu. Bu şirketlerin birçoğu, petrol ve para trafiğinin izini gizlemek için kurulmuş paravan şirketlerdi.
2013’te verdiği bir röportajda, “Benim işim bu: yaptırımları delme operasyonları. Ülke için çalıştım.” dedi.
İran'da kazandığı popülerlik ve zimmete geçirilen 2,7 milyar dolar
En parlak döneminde petrol satışlarını, bir vergi cenneti olan Malezya’ya bağlı Labuan adası üzerinden yürüttü. Burada İran gemileri petrolü, paravan şirketler tarafından kiralanan ve başka ülkelerin bayraklarını taşıyan tankerlerine aktarıyordu. ABD Hazine Bakanlığı’na göre Zencani, Malezya’da bir bankada kontrol hissesi satın aldı ve Tacikistan’da bir banka kurdu. Bu bankalar, parayı Türkiye’ye transfer etmesine imkân sağladı; burada nakit altına çevriliyor ve İran’a kaçırılıyordu.
Yolsuzluğun yaygın olduğu ancak gösterişli zenginlik sergilerinin hoş karşılanmadığı bir ülkede, Zencani birçok kişinin tepkisini çekti. Medyada Rolex saatlerle, lüks otomobillerle ve özel jetlerle poz verirken yer aldı; tüm bunları sıradan İranlıları zorlayan yaptırımlardan kazanç sağlayarak yaptı. Avrupa Birliği 2012’de, ABD ise 2013’te kendisine yaptırım uyguladı.
Buna rağmen hayranlık da uyandırdı. 2013’te iki İran gazetesinin okurları tarafından yapılan “Yılın Kişisi” anketlerinde, dönemin Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani ve Dışişleri Bakanı Cevad Zarif’in ardından üçüncü sırada yer aldı.
Aynı yılın ilerleyen dönemlerinde, yolsuzlukla mücadele vaadiyle seçilen Ruhani’nin göreve gelmesinin ardından Zencani tutuklandı ve devlete ait 2,7 milyar doları zimmetine geçirmekle suçlandı. Zencani ise uluslararası yaptırımların parayı geri ödemesini engellediğini savundu. 2016’da, genellikle finansal suçlar için değil, devlet düşmanı olarak görülen kişiler için kullanılan “yeryüzünde fesat çıkarmak” suçlamasıyla idama mahkum edildi.
2024'te zimmetine geçirdiği paranın geri verilmesinde iş birliği yaptığı gerekçesiyle idam cezası 20 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Karar, İran'ın ikinci Trump dönemine hazırlandığı ve yeni yaptırım beklentisinin arttığı bir dönemde geldi. Sonraki yıl da serbest bırakıldı.
Kaynak: Gazete Oksijen
