Macaristan hükümeti, bekârların ve eşcinsel birliktelik yaşayan kişilerin evlat edinmesini büyük ölçüde engelleyen kuralları değiştirmeye hazırlanıyor.
Başbakan Péter Magyar, evlat edinme başvurularına siyasi makamlar yerine psikologlar ve çocuk koruma uzmanlarının karar vermesi gerektiğini söyledi. Hükümetin, eski Başbakan Viktor Orbán döneminde kabul edilen düzenlemeyi değiştirmek üzere çalışmaya başladığını açıklayan Magyar, önceliğin çocukların sevgi dolu ve güvenli bir aile ortamında büyümesi olduğunu belirtti.
Magyar, “Sistem mevcut haliyle düzgün işlemiyor” diyerek evlat edinme değerlendirmelerinde adayların medeni durumu veya cinsel yöneliminden çok, çocuğa uygun bir aile ortamı sağlayıp sağlayamayacağının dikkate alınması gerektiğini ifade etti.
Mevcut sistem nasıl işliyor?
Macaristan’da eşcinsel çiftlerin birlikte çocuk evlat edinmesine izin verilmiyor. Ülkede eşcinsel evlilik yasal değil; aynı cinsiyetten çiftler yalnızca kayıtlı birliktelik kurabiliyor.
2020’ye kadar eşcinsel çiftlerden biri, hukuken bekâr kişi statüsüyle bireysel evlat edinme başvurusu yapabiliyordu. Orbán hükümeti döneminde kabul edilen düzenlemeyle evlat edinmede evli çiftlere öncelik verildi; bekâr kişilerin başvuruları ise aile politikalarından sorumlu bakanın özel iznine bağlandı.
Bu değişiklik yalnızca eşcinsel çiftleri değil, evli olmayan bütün başvuru sahiplerini kapsıyordu. Ancak eşcinsel çiftlerin evlenme hakkı bulunmadığı için düzenleme, bu çiftlerin evlat edinme imkanını fiilen ortadan kaldırdı.
Macar LGBTİ+ hakları kuruluşu Háttér Society de 2020’deki değişiklikten sonra evli olmayan kişilerin ancak istisnai durumlarda ve bakan onayıyla evlat edinebildiğini belirtiyor. Kuruluş, aynı cinsiyetten birliktelik yaşayan kişilerin uygunluk başvurularının bu dönemde sistematik biçimde reddedildiğini savunuyor. Háttér Society’nin aktardığı mevcut kurallara göre, evlat edinmeye uygunluk konusunda uzmanların değerlendirmesinden sonra siyasi makamın onayı gerekiyor.
Yeni düzenleme neyi değiştirecek?
Hükümetin açıkladığı planın merkezinde, bekârların evlat edinmesi için gereken özel bakanlık izninin kaldırılması bulunuyor. Başvuruların psikologlar, sosyal hizmet uzmanları ve çocuk koruma görevlilerinden oluşan profesyonel ekipler tarafından değerlendirilmesi öngörülüyor.
Bu değişiklik, aynı cinsiyetten bir çiftin üyelerinden birinin yeniden bireysel başvuru yapabilmesini sağlayabilir. Ancak açıklanan plan, eşcinsel çiftlere ortak evlat edinme hakkı tanındığı anlamına gelmiyor. Ortak evlat edinmenin kapsamı ve kayıtlı birliktelik yaşayan çiftlerin yeni sistemde nasıl değerlendirileceği, hazırlanacak yasa metniyle netleşecek.
Dolayısıyla hükümetin adımı, şimdilik eşcinsel çiftlere doğrudan ve ortak bir evlat edinme hakkı verilmesinden çok, adayların cinsel yönelimleri nedeniyle baştan sistem dışında bırakılmasını önleyecek bir değişiklik olarak değerlendiriliyor.
Değişikliğin arkasında çocuk koruma krizine ilişkin rapor var
Yeni düzenlemenin hazırlıkları, Macaristan’daki çocuk koruma sisteminin durumunu inceleyen yaklaşık 220 sayfalık hükümet raporunun ardından başladı.
Raporda, ülkedeki 1,6 milyondan fazla çocuktan yaklaşık 130 bininin risk altında bulunduğu ve çocuk koruma sisteminin 2026 itibarıyla yapısal bir çöküşün eşiğine geldiği belirtildi. Kurumlarda kalan çok sayıda çocuğa karşılık, evlat edinmeye uygun olabilecek adayların siyasi ve bürokratik engeller nedeniyle sistem dışında bırakıldığı tespiti yapıldı.
Hükümet, mevcut yapının çocukların aile ortamına yerleştirilmesini zorlaştırdığını ve uzman değerlendirmelerinin yeniden belirleyici hale getirilmesi gerektiğini savunuyor. Raporun nihai halinin 31 Aralık’a kadar tamamlanması bekleniyor.
Orbán döneminde ne değişmişti?
Viktor Orbán’ın liderliğindeki Fidesz hükümeti, Aralık 2020’de anayasa ve aile hukukunda yaptığı değişikliklerle aileyi evlilik ve ebeveyn-çocuk ilişkisi üzerinden yeniden tanımladı. Anayasaya “anne kadındır, baba erkektir” ifadesi eklendi; evlat edinmede evli, karşı cinsiyetten çiftler esas alındı.
Bunu izleyen düzenlemelerle bekâr kişilerin evlat edinmesi istisnai hale getirildi ve bakanlık iznine bağlandı. İnsan hakları kuruluşları, bu sistemin eşcinsel çiftlerin çocuk sahibi olmasını engellemek amacıyla kullanıldığını savundu.
Magyar’ın planı, bakanın bireysel başvurular üzerindeki belirleyici yetkisini kaldırarak 2020 öncesindeki uzman değerlendirmesine dayalı sisteme büyük ölçüde dönüş anlamına geliyor.
Orbán’ın 16 yıllık iktidarından sonra ilk büyük değişikliklerden biri
Péter Magyar’ın liderliğindeki Tisza Partisi, nisan ayındaki seçimleri kazanarak Fidesz’in 16 yıllık iktidarına son vermişti. Evlat edinme sisteminde planlanan değişiklik, yeni hükümetin çocuk koruma ve LGBTİ+ hakları alanında Orbán döneminden ayrıldığı en belirgin adımlardan biri olarak görülüyor.
Magyar’ın açıklaması ülkede tartışma yarattı. Hükümete muhalif bazı muhafazakâr medya kuruluşları planı “LGBTİ+ lobisine taviz” olarak nitelendirirken bağımsız yayınlar, değişikliğin evlat edinme kararlarını yeniden uzmanların yetkisine bırakacağını vurguladı.
AB Mahkemesinin kararı evlat edinme düzenlemesinden ayrı
Yeni hükümet üzerindeki insan hakları baskısını artıran gelişmelerden biri de Avrupa Birliği Adalet Divanının 21 Nisan’da verdiği karardı.
Mahkeme, Orbán hükümetinin 2021’de “çocukların korunması” gerekçesiyle çıkardığı ve LGBTİ+ içeriklerin gösterilmesini veya yayılmasını kısıtlayan yasanın AB hukukunu ihlal ettiğine hükmetti. AB Adalet Divanının kararına göre yasa, LGBTİ+ bireyleri damgalayıp ötekileştirerek temel haklara ve ayrımcılık yasağına aykırılık oluşturdu.
Bu karar doğrudan evlat edinme mevzuatıyla ilgili değil. Ancak Macaristan’ın LGBTİ+ haklarını sınırlandıran politikalarının hukuki ve siyasi açıdan yeniden ele alınması yönündeki baskıyı güçlendirdi.
Hükümetin hazırlayacağı yasa değişikliğinin kapsamı ve Meclise ne zaman sunulacağı henüz açıklanmadı. Düzenlemenin yasalaşması halinde evlat edinmede nihai değerlendirme yeniden çocuk koruma uzmanlarına bırakılacak; bekâr başvuru sahipleri için uygulanan siyasi izin mekanizması sona erecek.
Kaynak: Gazete Oksijen
