Rusya’da vatandaşlar, Kremlin’in Ukrayna’daki savaşı finanse etmek için banka mevduatlarına müdahale edebileceği endişesiyle hesaplarından milyarlarca dolar çekiyor. Rekor seviyeye ulaşan nakit çıkışı bankaların likiditesini zorlarken, hükümetin tahvil satarak borçlanmasını da güçleştiriyor.
The Washington Post’un Rusya Merkez Bankası verilerine dayandırdığı haberine göre yalnızca ağustosun ilk iki haftasında bankalardan 286,4 milyar ruble, yaklaşık 3,4 milyar dolar çekildi. Temmuzdaki 7,3 milyar ve hazirandaki 4,5 milyar doları aşan çıkışla birlikte üç aya yakın sürede bankacılık sisteminden çekilen tutar 15 milyar doları geçti. The Washington Post
Sberbank yöneticisi Taras Skvortsov, eğilimin sürmesi hâlinde 2026’daki toplam nakit çıkışının Rusya’nın Ukrayna’yı işgal ettiği ilk yıldaki tutarın yaklaşık iki katına ulaşabileceğini söyledi.
'Nakit yastığın altında olsun' düşüncesi
Washington Post’a konuşan eski bir üst düzey Rus maliye yetkilisine göre Ukrayna’nın giderek yoğunlaşan insansız hava aracı saldırıları, ülkedeki güvensizliği artırıyor.
Rusya içindeki tesislerin vurulması, yangınlar ve yakıt sıkıntısı, halk arasında parayı bankada tutmak yerine nakit olarak saklama eğilimini güçlendiriyor. Yetkili, bazı bankaların bu ölçekte para çekileceğini öngörmediğini ve ellerindeki kaynakları başka alanlarda değerlendirdiğini belirtti.
Eski yetkiliye göre müşterilerin ayda yaklaşık yarım trilyon ruble çekmeye başlaması, özellikle nakit planlamasını buna göre yapmayan bankalar açısından ciddi bir sorun oluşturuyor.
Rusya Merkez Bankasının eski danışmanlarından Alexandra Prokopenko da para çekme eğilimini finansal sisteme duyulan güvenin zayıflamasının göstergesi olarak değerlendirdi.
Prokopenko, mevduatların doğrudan kamulaştırılmasını düşük bir olasılık olarak görse de yetkililerin para çekme işlemlerine sınırlama getirebileceği ihtimalini dışlamadığını söyledi.
2022’deki çıkışı şimdiden aştı
Washington Post’un aktardığı verilere göre 2026’nın başından bu yana bankalardan çekilen toplam tutar, Rusya’nın Ukrayna’yı işgal ettiği 2022 yılında kaydedilen 2 trilyon rublelik, yaklaşık 24,7 milyar dolarlık çıkışı şimdiden geçti.
Şubat 2022’de başlayan işgalin ilk iki haftasında yaklaşık 23 milyar dolar bankacılık sisteminden çıkmıştı. Bankaların önünde paralarını çekmek isteyen kişi ve şirketlerin oluşturduğu kuyrukların uzaması üzerine Rus yönetimi sıkı sermaye kontrolleri uygulamış ve faiz oranlarını sert biçimde yükseltmişti.
Bu kez nakde yönelenler yalnızca bireysel müşteriler değil. Büyük şirketler de varlıklarına el konulabileceği endişesiyle paralarını Rus düzenleyicilerin erişim alanının dışına çıkarmaya çalışıyor.
Rusya Merkez Bankası verilerine göre 2026’nın ikinci çeyreğinde ülkeden çıkarılan para 9,4 milyar doları aştı.
Bankaların tahvil alacak parası azalıyor
Nakit çıkışı, Rus hükümetinin bütçe açığını kapatmak amacıyla devlet tahvili satma çabalarını da sekteye uğratıyor.
Askerî harcamalar artarken ekonominin durgunlaşması, Moskova yönetimini tahvil ihracına daha bağımlı hâle getirdi. Ancak bankalardaki likidite sıkışıklığı nedeniyle Rusya Maliye Bakanlığı, temmuz ayında planladığı bazı tahvil ihalelerini iptal etmek zorunda kaldı.
Sberbank yöneticisi Skvortsov, birçok bankanın devlet tahvili satın almak için ayırabileceği yeterli nakdi kalmadığını söyledi. Aylık para çıkışının yüksek seyrettiğini belirten Skvortsov, mevcut eğilim devam ettiği sürece koşulların iyileşmesinin zor olduğunu ifade etti.
Bank of America Merrill Lynch’in yatırım bankacılığı bölümünün eski başkan yardımcısı ve Harvard Üniversitesi Davis Rusya ve Avrasya Çalışmaları Merkezi araştırmacısı Craig Kennedy ise başarısız tahvil ihalelerini Rusya’nın savaş nedeniyle kapasitesini aşmasının işaretlerinden biri olarak değerlendirdi.
Kennedy’ye göre hükümetin savunma üretimini büyütmek amacıyla bankaları yoğun biçimde kredi vermeye yönlendirmesi, finans kuruluşlarının geri ödeme kapasitesi şüpheli şirketlere karşı riskini artırdı. Bankalar şimdi bu kredilerin nasıl yeniden yapılandırılacağını ve zararın ne kadarını üstlenmek zorunda kalacaklarını bilmiyor.
Savaş yorumu yapan başekonomist görevden alındı
Rusya’nın mali yapısındaki baskının Kremlin açısından ne kadar hassas bir konuya dönüştüğüne işaret eden gelişmelerden biri de devlet bankası VEB’de yaşandı.
Bankanın başekonomisti Andrei Klepach, Batı tarafından desteklenen Ukrayna’ya karşı yürütülen bir yıpratma savaşının Rusya tarafından kazanılamayacağını söylemesinin ardından görevden alındı.
Klepach, mayıs ayında yaptığı ve daha sonra basına yansıyan sunumda Ukrayna’nın çökeceği düşüncesinin bir yanılsama olduğunu, buna karşılık Rusya’nın üstlendiği maliyetlerin giderek büyüdüğünü söylemişti.
Rafinerilere saldırılar yakıt krizini büyüttü
Ukrayna’nın ilkbaharda Rus petrol tesislerine yönelik insansız hava aracı saldırılarını artırması, ekonomik kaygıları daha da güçlendirdi.
Washington Post’un haberine göre saldırılar Rusya’nın petrol işleme kapasitesinin yüzde 30’dan fazlasını devre dışı bıraktı ve Sovyetler Birliği’nin dağılmasından bu yana ülkede görülen en ağır yakıt krizine yol açtı.
Artan yakıt fiyatlarının enflasyonu körükleyebileceği endişesi, Rusya Merkez Bankasının haziranda beklenen faiz indirimini sınırlamasına neden oldu. Tahvil piyasasında yaşanan satışların ardından Rusya’nın 10 yıllık devlet tahvillerinin faizi yüzde 17’ye kadar yükseldi. Maliye Bakanlığı da yeni tahvil ihraçlarını ertelemek zorunda kaldı.
Bütçe açığı yıllık hedefi çoktan geçti
Rusya’nın ocak-temmuz dönemindeki federal bütçe açığı 6,46 trilyon rubleye, yaklaşık 76,1 milyar dolara ulaştı. Bu tutar, yılın tamamı için öngörülen 3,8 trilyon rublelik açığın oldukça üzerine çıktı.
Rusya Maliye Bakanlığının öncü verileri de yedi aylık bütçe açığının 6,455 trilyon rubleye ulaştığını doğruluyor. Interfax
Bütçedeki bozulma, Kremlin’in büyük şirketlerin gelirlerine veya varlıklarına el koyabileceği korkusunu artırıyor. Washington Post’a konuşan bir Rus milyarderin yakını, hükümetin nakde ihtiyaç duyması hâlinde varlıklara müdahale etmekten çekinmeyeceği görüşünü dile getirdi.
51,5 milyar dolarlık varlık devletleştirildi
Rus savcıların verilerine göre Kremlin’in yürüttüğü kamulaştırma dalgasında yalnızca geçen yıl yaklaşık 51,5 milyar dolarlık varlık devlete geçti.
Haziranda Rusagro’nun kurucusu Vadim Moshkovich ile bağlantılı 550 milyar ruble, yaklaşık 7,6 milyar dolar değerindeki varlıklara el konuldu. Büyük çaplı dolandırıcılıkla suçlanan milyarder gözaltına alındı.
Bu işlem, Ukrayna’nın işgalinden bu yana Rusya’da gerçekleştirilen en büyük varlık müsaderesi oldu.
Moskova’daki Domodedovo Havalimanı’nın eski sahibi Dmitry Kamenschik ile ülkenin en büyük altın madenlerinden birini kontrol eden Konstantin Strukov da varlıkları devlete geçen iş insanları arasında yer aldı.
Sivil ekonomi durma noktasında
Bazı ekonomistlere göre Kremlin’in bankaları askerî üretime kredi vermeye yönlendirmesi, sivil ekonomiyi kaynak sıkıntısıyla karşı karşıya bırakıyor.
Yüksek faiz ve enflasyon, bankalar ile şirketlerin askerî olmayan sektörlerde yatırım yapmasını zorlaştırıyor. Rusya ekonomisindeki büyüme 2026’nın ilk yarısında yüzde 0,3’e geriledi. Büyüme, 2025’in aynı döneminde yüzde 1,2 düzeyindeydi.
ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin İran’la yürüttüğü savaşın küresel petrol fiyatlarını yükseltmesi ise Kremlin’e bütçe açısından geçici bir rahatlama sağladı.
Rusya’nın petrol ve doğal gaz gelirleri temmuzda geçen yılın aynı ayına göre yüzde 60 arttı. Buna rağmen ocak-temmuz dönemindeki toplam enerji geliri, geçen yılın aynı döneminin yüzde 11 altında kaldı.
Ukrayna, Rus milyarderlerin şirketlerini de vuruyor
Ukrayna’nın saldırıları petrol rafinerileriyle sınırlı değil. Rusya’nın en büyük çevrim içi perakendecisi Wildberries’in ülke geneline yayılan depo ağı da hedef alınıyor.
Washington Post’a göre Ukrayna, şirketin tesislerini hedef almaya başladığı 18 Temmuz’dan bu yana 20’den fazla Wildberries deposunu vurdu.
Bazı ekonomistler saldırılarda 6 milyar dolardan fazla ürünün imha edildiğini, şirketin altyapısında ise 3 milyar doları aşan hasar meydana geldiğini tahmin ediyor.
Gazeteye konuşan bir Rus milyarderin yakını, saldırıların ülkenin en zengin iş insanlarına doğrudan maliyet yüklediğini belirterek Rusya’nın artık iş yapmak için tercih edilecek bir yer olmadığını söyledi.
Para komşu ülkeler üzerinden çıkarılıyor
Rusya, büyük tutarlı para transferlerine giderek daha fazla sınırlama getirirken iş insanları varlıklarını yurt dışına taşımak için yeni yollar arıyor.
Washington Post’a konuşan Moskovalı bir şirket yöneticisi ile eski maliye yetkilisine göre kullanılan başlıca yöntemlerden biri Kazakistan, Kırgızistan ve Ermenistan’da yatırım hesapları açmak.
Rusya’dan bu ülkelere gönderilen para, daha sonra dünyanın farklı bölgelerindeki yatırımlara aktarılabiliyor. Moskovalı yönetici, imkânı olan herkesin parasını ülkeden çıkarmaya çalıştığını ancak bunun giderek zorlaştığını belirtti.
Kremlin çevresinden sıra dışı çıkışlar
Savaşın ekonomik maliyetinin büyümesi, Rusya’daki bazı üst düzey isimlerin kamuoyu önünde alışılmadık açıklamalar yapmasına da yol açtı. Sberbank Başkanı German Gref, haziran sonunda herkesin savaşın mümkün olan en kısa sürede bitmesini istediğini söyledi.
Moskova Belediye Başkanı Sergei Sobyanin ise ağustos başında ekonominin daha fazla savaş odaklı hâle getirilmesini isteyen sertlik yanlısı milletvekillerine karşı çıktı. Sivil ekonominin ortadan kalkması hâlinde vergi gelirlerinin ve halkın kazancının da yok olacağını belirten Sobyanin, bunun siyasi dengeleri değiştireceğini ve savaşta başarı sağlanmasını da engelleyeceğini söyledi.
Kaynak: Diğer
