İsveç merkezli Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü ( Stockholm International Peace Research Institute / SIPRI) 2025 yılı küresel askeri harcamalara ilişkin raporunu yayınladı.
- Listenin zirvesinde ABD, Çin ve Rusya var
- SIPRI altını çiziyor: Avrupa silahlanıyor, harcamalar 864 milyar dolara ulaştı
- Rapor Türkiye için ne diyor?
- Ortadoğu'da harcamalar arttı
- Asya ve Okyanusya’da 2009’dan bu yana en hızlı askeri harcama artışı
- SIPRI araştırmacılarının dikkatini çeken gelişmeler neler?
SIPRI'nin verilerine göre 2025 yılında dünyada askeri harcamalar yüzde 2,9 artarak 2 trilyon 887 milyar dolara çıktı. Bu, SIPRI'nin verilerine göre askeri harcamalarda artış kaydedilen ardışık 11'inci yıl oldu. Böylece askeri harcamaların küresel GSYH içindeki payı ise yüzde 2,5 ile 2009’dan bu yana en yüksek seviyeye ulaşsa da artış hızı 2024'e kıyasla yavaşladı. 2024’te yüzde 9,7 olan yıllık artış oranındaki düşüşte, ABD’nin askeri harcamalarındaki gerileme etkili oldu.
ABD dışındaki ülkelerde ise toplam harcamalar yüzde 9,2 arttı. SIPRI araştırmacısı Xiao Liang, devam eden savaşlar, belirsizlikler ve jeopolitik gerilimlerin ülkeleri silahlanmaya yönelttiğini belirterek, artış eğiliminin 2026’da da sürebileceğini söyledi.
Listenin zirvesinde ABD, Çin ve Rusya var
ABD 2020'den beri düşen harcamalarına rağmen listede ilk sırada
Amerika Birleşik Devletleri (ABD) tek başına küresel harcamaların üçte birini oluşturarak listenin ilk sırasına yerleşti. 954 milyar dolarlık savunma bütçesi harcayan ABD'nin harcamalarının 2020'den bu yana sürekli düştüğüne de dikkat çekildi. 2024–2025 arasındaki 4,3 puanlık pay kaybı son yıllardaki en keskin düşüş. Azalmanın temel nedeni, önceki yıllarda Ukrayna ve İsrail'e yapılan askeri yardımlar için kullanılan ek ödeneklerin 2025'te yürürlüğe girmemesi.
2025, ABD için temel yatırımların sürdüğü bir yıl oldu. Columbia sınıfı nükleer denizaltı için 9,9 milyar dolar, Virginia sınıfı konvansiyonel denizaltı için 13,9 milyar dolar ayrıldı. Savunma harcamalarının çoğu 2025 sonunda yayımlanan ulusal güvenlik stratejisinin temel hedefleri arasında yer alan Çin'i caydırma ve Batı Yarımküre'deki askeri üstünlüğü koruma hedefleri doğrultusunda yapıldı.
Çin'den tarihin en uzun kesintisiz büyüme serisi
SIPRI tarihinde herhangi bir ülkenin kaydettiği en uzun kesintisiz büyüme serisi 31 yılla Çin'e ait. Tahminen 336 milyar dolarlık harcama ve yüzde 7,4'lük artış ise son on yılın en yüksek yıllık büyüme hızı olarak kayıtlara geçti.
Çin’in askeri harcamaları 2025 yılında yüzde 7,4 artarak son on yılın en yüksek yıllık büyüme hızına ulaştı. SIPRI verilerine göre ülkenin savunma harcamaları son on yılda toplamda yüzde 62 arttı. Bu dönemde askeri harcamaların Çin’in GSYH’sine oranı yüzde 1,7 seviyesinde sabit kaldı ve 2016–2024 ortalamasıyla aynı düzeyde gerçekleşti.
2025 Ukrayna Savaşı'ndan bu yana Rusya'nın en az büyüdüğü yıl oldu
Rusya’da ise 2025 askeri harcamaları yaklaşık 190 milyar dolar olarak tahmin ediliyor ve yıllık artış yüzde 5,9 seviyesinde gerçekleştiği belirtiliyor. Bu oran, 2022’de başlayan Ukrayna savaşından bu yana kaydedilen en düşük büyüme hızı oldu. Buna rağmen ülkenin askeri yükü yüksek seviyesini koruyor; savunma harcamalarının GSYH’ye oranı yüzde 7,5 olarak hesaplanıyor. Devlet bütçesinde askeri harcamaların payı ise yüzde 20’ye çıkarak SIPRI’nin Rusya için kaydettiği en yüksek seviyeye ulaştı.
Bütçe şeffaflığında da gerileme yaşandığı, “gizli harcamalar” kaleminin 2024’te yüzde 73 iken 2025’te yüzde 79’a yükseldiği bildirildi. Ayrıca savaşın ekonomik ve toplumsal etkilerini yönetmek için “gizli sosyal politika” adı altında yeni bir bütçe kalemi oluşturuldu.
SIPRI altını çiziyor: Avrupa silahlanıyor, harcamalar 864 milyar dolara ulaştı
Avrupa’da askeri harcamalar 2025 yılında 864 milyar dolara ulaşarak SIPRI verilerine göre en yüksek seviyesine çıktı. Bu, bir önceki yıla göre yüzde 14 artışa ve 2016–2025 döneminde toplamda yüzde 102’lik bir büyümeye işaret ediyor. Avrupa’nın küresel askeri harcamalar içindeki payı ise 2016’daki yüzde 19 seviyesinden 2025’te yüzde 30’a yükseldi.
SIPRI verilerine göre artışın temel belirleyicileri Rusya-Ukrayna Savaşı’nın yarattığı güvenlik baskısı ve ABD’nin NATO taahhütlerine ilişkin belirsizlik oldu. Bölge içinde Doğu Avrupa’daki harcamalar yüzde 173 artarken, Orta ve Batı Avrupa’da artış yüzde 81 seviyesinde gerçekleşti.
Avrupa’da askeri harcamalar son on yılda iki katına çıkarak kıtanın Soğuk Savaş sonrası en büyük savunma dönüşümünü yaşadığını ortaya koydu. Doğu Avrupa ülkeleri en hızlı artışları kaydederken, Almanya ve İspanya gibi büyük ekonomiler de savunma bütçelerini hızla genişletti. İngiltere hariç tüm büyük aktörlerde artış eğilimi devam etti.
Almanya liderliğini güçlendirdi
Almanya 114 milyar dolarlık harcamayla Avrupa’nın en büyük, dünyanın dördüncü en büyük savunma bütçesine sahip ülkesi oldu. Yüzde 24’lük yıllık artışla birlikte GSYİH’nin yüzde 2,3’ü savunmaya ayrıldı ve ülke 1990’dan bu yana ilk kez NATO’nun yüzde 2 eşiğini aştı. Hükümet, 2029’a kadar bu oranı yüzde 3,5’e çıkarmayı hedefliyor. Almanya’da ayrıca “borç freni” düzenlemesi değiştirilerek savunma harcamalarının borçlanma kapsamı dışına çıkarılması, bütçe kapasitesini genişletti.
Ukrayna askeri yüküyle dikkat çekiyor
Ukrayna ise 84,1 milyar dolarlık harcamayla Avrupa’da en yüksek askeri yük oranına sahip ülke oldu. Harcamaların GSYİH’ye oranı yüzde 40’a, devlet bütçesi içindeki payı ise yüzde 63’e ulaştı. 2025’te ülke, 52,2 milyar dolarlık dış destek aldı. Bu, savaşın başlangıcından bu yana en yüksek dış finansman seviyesini oluşturdu.
Fransa, İtalya ve İspanya’da farklı dinamikler
Fransa’nın askeri harcamaları yüzde 1,5 artarak 68 milyar dolara çıktı. Silah sistemleri alımları yüzde 11 artış gösterirken, hükümet 2030’a kadar “savaşa hazır ekonomi” hedefi doğrultusunda savunma sanayiini güçlendirme stratejisini sürdürdü.
İtalya’da harcamalar yüzde 20 artarak 48,1 milyar dolara ulaştı. GSYİH’nin yüzde 1,9’una denk gelen bu artış, NATO hedeflerine yaklaşmayı sağladı. Ancak savunma bütçesi hesaplamalarına altyapı projelerinin dahil edilmesi şeffaflık tartışmalarını gündeme taşıdı.
İlk 15 ülke içindeki en hızlı artış İspanya'da
İspanya ise yüzde 50’lik artışla 40,2 milyar dolara ulaşarak ilk 15 ülke içinde en hızlı artışı kaydetti. Harcamaların GSYİH payı yüzde 2,1’e çıkarak NATO hedefini ilk kez aştı.
Rapor Türkiye için ne diyor?
Türkiye, 2025 yılında askeri harcamalarını bir önceki yıla kıyasla yüzde 7,2 artırarak 30 milyar dolara çıkardı. Bu rakamla Türkiye, küresel sıralamada 18. konuma yerleşti. Askeri harcamaların milli gelire oranı ise yüzde 1,9 olarak gerçekleşti.
SIPRI, artışın arkındaki en belirleyici etken olarak yerli savunma sanayiine yapılan yatırımları gösterdi. Savunma sanayiini desteklemek amacıyla oluşturulan özel fona yapılan tahsisat yüzde 25 artarak toplam askeri bütçenin yüzde 22'sine ulaştı. Irak, Somali ve Suriye'deki süregelen askeri operasyonlar da harcamaları yukarı çeken diğer etkenler arasında yer aldı. Son on yılda Türkiye'nin askeri harcamaları yüzde 94 oranında büyüdü.
Ortadoğu'da harcamalar arttı
Orta Doğu’daki askeri harcamalar 2025’te tahmini 218 milyar dolara ulaştı ve 2024’e göre yalnızca yüzde 0,1 arttı. İsrail hariç, bölgedeki verisi bulunan diğer büyük harcama yapan ülkelerin çoğu askeri bütçelerini artırdı.
İsrail’in askeri harcamaları yüzde 4,9 azalarak 48,3 milyar dolara geriledi. Bu düşüş, Ocak 2025’te Hamas ile varılan ateşkesin ardından Gazze’deki savaşın şiddetinin azalmasını yansıtıyor. Buna rağmen İsrail’in harcamaları 2022’ye kıyasla hâlâ yüzde 97 daha yüksek seviyede.
İran'da ekonomik zorluklar reel düşüş getirdi
İran’ın harcamaları ise üst üste ikinci yıl düşerek 2025’te yüzde 5,6 azalışla 7,4 milyar dolara geriledi. Reel bazdaki düşüşün nedeni yıllık yüzde 42’lik yüksek enflasyon olurken, nominal olarak harcamalar artış gösterdi.
SIPRI Askeri Harcamalar ve Silah Üretimi Programı araştırmacısı Zubaida Karim, “Son çatışmalara rağmen İran’ın askeri harcamaları ekonomik zorluklar nedeniyle reel olarak azaldı” dedi. Karim ayrıca, “Resmî veriler büyük olasılıkla İran’ın gerçek harcama düzeyini olduğundan düşük gösteriyor; İran ayrıca füzeler ve insansız hava araçlarının üretimi dahil olmak üzere askeri finansman için bütçe dışı petrol gelirlerini de kullanıyor” ifadelerini kullandı.
Asya ve Okyanusya’da 2009’dan bu yana en hızlı askeri harcama artışı
Asya ve Okyanusya’daki askeri harcamalar 2025’te 681 milyar dolara ulaştı ve 2024’e göre yüzde 8,1 arttı. Bu, 2009’dan bu yana kaydedilen en büyük yıllık artış oldu.
Dünyanın en büyük ikinci askeri harcama yapan ülkesi Çin, harcamalarını yüzde 7,4 artırarak 336 milyar dolaraçıkardı. Bu artış, Çin’in askeri modernizasyon hamlesinin devam ettiği 31. üst üste yıllık artış anlamına geliyor. Askeri tedarikte yolsuzluklara karşı yürütülen yeni kampanyanın harcamaları sınırladığına dair bir işaret görünmüyor.
Japonya’nın askeri harcamaları yüzde 9,7 artarak 62,2 milyar dolara yükseldi. Bu, GSYH’nin yüzde 1,4’üne karşılık geliyor ve 1958’den bu yana en yüksek oran.
Tayvan’ın askeri harcamaları ise yüzde 14 artarak 18,2 milyar dolara çıktı (GSYH’nin yüzde 2,1’i). Bu, en az 1988’den bu yana görülen en büyük yıllık artış oldu. Artış, Halk Kurtuluş Ordusu’nun ada çevresindeki yoğun askeri tatbikatlarıyla eş zamanlı gerçekleşti.
SIPRI araştırmacılarının dikkatini çeken gelişmeler neler?
- 2024–2025 döneminde Birleşik Krallık’ın askeri harcamaları yüzde 2,0 azalarak 89,0 milyar dolara geriledi. Fransa’nın askeri harcamaları ise yüzde 1,5 artarak 68,0 milyar dolara yükseldi.
- Dünyanın en büyük beşinci askeri harcama yapan ülkesi Hindistan, harcamalarını yüzde 8,9 artırarak 92,1 milyar dolara çıkardı. Pakistan’ın askeri harcamaları yüzde 11 artarak 11,9 milyar dolara yükseldi.
- Suudi Arabistan’ın askeri harcamaları yüzde 1,4 artarak 83,2 milyar dolara ulaştı ve dünyada en büyük sekizinci askeri harcama yapan ülke oldu.
- Afrika’daki toplam askeri harcamalar 2025’te yüzde 8,5 artarak 58,2 milyar dolara yükseldi. Nijerya’nın askeri harcamaları ise güvenlik durumunun kötüleşmesi nedeniyle yüzde 55 artarak 2,1 milyar dolara çıktı.
- Guyana’nın askeri harcamaları, Essequibo bölgesi üzerindeki Venezuela ile gerilimlerin artması nedeniyle yüzde 16 artarak 248 milyon dolara yükseldi. Venezuela’nın askeri harcamaları ise kamuya açık veri eksikliği nedeniyle bilinmiyor.
