ABD merkezli Mariana Minerals, yapay zeka destekli robotlarla çalışan ve “dünyanın ilk tam otonom madeni” olarak tanımladığı bakır üretim tesisini Utah eyaletinde faaliyete geçirdi. Şirketin CEO’su ve kurucu ortağı Turner Caldwell, otonom teknolojilerin bir sonraki büyük kullanım alanının chatbot’lar değil, madenler olacağını savunuyor.
Forbes'un aktardığına göre şirketin güneydoğu Utah’taki CopperOne sahasında devreye alınan sistemde kazı işlemleri otonom sondaj makineleriyle yapılıyor. Çıkarılan cevher, sürücüsüz dev kamyonlarla taşınıyor. Tüm süreç, MarianaOS adlı yapay zeka platformu tarafından gerçek zamanlı olarak izlenip yönetiliyor.
Sahada ayrıca Boston Dynamics’in sensörlerle donatılmış “Spot” robotu güvenlik ve denetim görevleri yürütüyor.
Caldwell, sistemin tam kapasiteye ulaşması halinde rafinasyon maliyetlerinde yüzde 30, madencilik maliyetlerinde ise yüzde 40 ila 50 arasında düşüş sağlayabileceğini belirtti.
Kritik mineral rekabeti ve arz sorunu
Bakır; elektronik, elektrik altyapısı, batarya üretimi ve sanayi ekipmanlarında temel bir girdi olarak öne çıkıyor. Ton başına yaklaşık 13 bin dolar seviyesinde işlem gören metalde ABD, tüketiminin yaklaşık yarısını ithalatla karşılıyor. Bu ithalatın önemli bölümü Şili ve Kanada’dan gelirken, rafinasyon süreçlerinin büyük kısmı Çin’de gerçekleştiriliyor.
San Francisco merkezli Mariana Minerals, teknoloji yatırımcılarından yaklaşık 100 milyon dolar fon topladı. Şirket, Utah’taki sahada hem yeni çıkarılan cevheri hem de geri dönüştürülmüş bakır hurdasını işleyerek 2030’a kadar yıllık 50 bin ton rafine bakır üretmeyi hedefliyor.
Şirket ayrıca Texas’ta petrol ve gaz sahalarından çıkan atık sulardan lityum geri kazanımına yönelik ayrı bir rafinasyon tesisi kuruyor.
İş gücü krizi otomasyonu hızlandırdı
Mariana’nın satın aldığı maden sahası, daha önce Lisbon Valley Mining Company tarafından işletiliyordu ancak 2024’te artan maliyetler ve iş gücü yetersizliği nedeniyle kapatılmıştı.
Caldwell’a göre özellikle uzak bölgelerde nitelikli iş gücüne erişim ciddi bir sorun oluşturuyor. “Bu sahaların kapanmasının temel nedenlerinden biri yeterli sayıda kamyon şoförü ve saha çalışanı bulunamamasıydı” diyen Caldwell, otonom sistemlerin bu boşluğu doğrudan doldurduğunu ifade etti.
Buna karşın şirket, toplam istihdamın uzun vadede artacağını ancak iş tanımlarının değişeceğini öngörüyor. Fiziksel iş gücü yerine teknik bakım ve mühendislik pozisyonlarının ağırlık kazanması bekleniyor.
Teknoloji yatırımı madencilikte geriden geliyor
Mariana’nın ana yatırımcılarından Andreessen Horowitz ortağı Erin Price-Wright, madencilik sektörünün teknoloji adaptasyonu açısından petrol ve gaz endüstrisinin gerisinde kaldığını söyledi. Price-Wright’a göre kritik mineraller alanı uzun süredir yetersiz yatırım alıyor ve bu durum yeni nesil girişimler için fırsat yaratıyor.
Caldwell ise projeye yabancı değil. Daha önce Tesla’da batarya mineralleri ve metaller ekibini yöneten Caldwell, şirketin geri dönüşüm operasyonlarının kurulmasında ve Texas’taki lityum rafinerisinin tasarımında rol aldı.
Otonom sistemlerin altyapısı
Mariana’nın geliştirdiği sistem, otonom araç teknolojilerinde kullanılan pekiştirmeli öğrenme (reinforcement learning) temelli yapay zeka modellerine dayanıyor. Saha operasyonlarında Finlandiya merkezli Sandvik’in otonom sondaj makineleri ve Pronto’nun sürücüsüz kamyonları kullanılıyor.
Pronto, Google’ın otonom araç projesinden çıkan ekipler tarafından kurulmuş, daha sonra Uber kurucularından Travis Kalanick’in şirketi tarafından satın alınmıştı.
Uzman açığı derinleşiyor
Caldwell, ABD’de madencilik ve rafinasyon alanında uzman iş gücünün son 20 yılda yarı yarıya azaldığını, önümüzdeki 10 yılda da benzer bir düşüş beklendiğini söyledi.
“Altyapı tasarlayacak, rafineri kimyasını geliştirecek ve bunu ölçekleyecek mühendis sayısı yetersiz. Bu açığı kapatmak için iki nesil bekleyecek zaman yok” diyen Caldwell, otonom sistemlerin bu boşluğu telafi etmede kritik rol oynayacağını vurguladı.
Mariana Minerals’ın Utah’taki girişimi, hem ABD’nin bakır arzını artırma hem de kritik minerallerde dışa bağımlılığı azaltma hedefleri açısından yakından izleniyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
