24 Haziran 2024, Pazartesi Gazete Oksijen
Haber Giriş: 27.05.2024 12:30 | Son Güncelleme: 27.05.2024 12:42

The Guardian yazdı: İran'da 20'ye yakın muhtemel aday seçim savaşına hazırlanıyor

İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi için tutulan resmi yas sona ererken cumhurbaşkanlığı seçimleri için de adaylar konuşulmaya başlandı. The Guardian Reisi'nin olası haleflerini yazdı
The Guardian yazdı: İran'da 20'ye yakın muhtemel aday seçim savaşına hazırlanıyor

İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi için tutulan resmi yasın sona ermesi, 20 kadar güvenilir ismin önerildiği bir haleflik mücadelesini de beraberinde getirdi. Tüm adayların Muhafız Konseyi olarak bilinen 12 kişilik grup tarafından onaylanması gerekiyor ve rejim bir yandan sürekliliği sağlamak diğer yandan da katılımı teşvik eden ve kazanana meşruiyet kazandıran açık bir rekabete izin vermek arasında kalıyor.

Reisi'nin helikopter kazasında hayatını kaybetmesiyle tetiklenen 21 Temmuz seçimleri, rejim içindeki siyasi bölünmeleri açığa çıkarma potansiyeline sahip ki bu da dini lider Ayetullah Ali Hamaney'in öngörülebilirlik ve istikrar arayışında kaçınmaya çalışacağı bir durum. Seçimler kişilikler, gizli anlaşmalar ve dini liderle olan ilişkilerle ilgili olsa da ideoloji de bir rol oynuyor. Dört yıl önce Reisi lehine çekilmesine rağmen iki kez cumhurbaşkanlığına aday olan Said Celili pazar günü aday olacağını açıkladı. Sertlik yanlısı olan Celili kariyerinin büyük bir bölümünü Dışişleri Bakanlığı'nda geçirdi ve 2007-2013 yılları arasında İran'ın baş nükleer müzakerecisiydi.

Bu hafta sonu eski cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad evinin önünde etrafı destekçileriyle çevrili bir şekilde seçeneklerini değerlendirdiğini söyledi, ancak popülist öngörülemezliği adaylığının onaylanmayacağı anlamına geliyor. Tahran Belediye Başkanı ve Celili'ye benzer bir bakış açısına sahip olan Alirıza Zakani henüz bir karar vermediğini söyledi ancak kaynaklar bir kampanya ekibi hazırladığını belirtti.

Geleneksel muhafazakar adaylar ya büyük bir holding olan Mostazafan Vakfı'nın eski başkanı Perviz Fettah ya da 2020-2024 yılları arasında meclis başkanlığı yapacak olan Muhammed Bakır Kalibaf olarak görülüyor. Reformcular parlamentodan büyük ölçüde dışlandığından, gelenekçiler ile nükleer anlaşma da dahil olmak üzere her türlü uzlaşmaya karşı çıkan batı karşıtı Şii üstünlükçüler olan Paydari Cephesi arasındaki bölünmeler daha belirgin. 

Kayıtlar için 4 gün süre verilecek

Cumhurbaşkanlığı adaylığı için kayıtlar perşembe gününden itibaren dört gün sürecek. Emsal kararlara göre ilk tura 10 adayın katılmasına izin verilebiliyor ancak 2021'de sadece dört aday yarışmıştı. Meclisin 12 yıldır başkanlığını yürüten ve deneyimli bir merkezci olan Ali Laricani'nin aday olup olmayacağı ya da aday olmasına izin verilip verilmeyeceği konusunda şüpheler devam ediyor. Laricani yarışa gireceği yönündeki haberleri yalanladı ve herhangi bir kararın resmi kanallar aracılığıyla iletileceğini söyledi. Bu kez aday olmasına izin verilmesi, rejimin cumhurbaşkanının gerçek bir yetkiye sahip olması gerektiğini kabul ettiğinin bir işareti olacak. Kendisi bir önceki cumhurbaşkanı Hasan Ruhani'nin desteğine sahip.

Ancak bazı İran medyası, yarışın öngörülemez bir hal alması durumunda, katı başkan yardımcısı ve mevcut geçici başkan Muhammed Mokhber'den aday olmasının ve beş yıllığına görevi üstlenmesinin istenebileceğini tahmin ediyor. Her ne kadar yolsuzlukların gölgesi ve etkisiz Covid aşılarını uygulamaya koyması onu ortalama bir İranlıya pek sevdirmeyecek olsa da, yüce liderin kendi işlerinin çoğunu yürütmek de dahil olmak üzere yaptığı iş anlaşmaları onu güvenilir bir figür haline getiriyor. 

Hamaney'in kontrolü altındaki İmam Humeyni Fermanı İcra Kurulu başkanı Perviz Fettah'ın da aday olacağı konuşuluyor. Parlamentodaki havanın bir işareti olarak, AB tarafından yaptırım uygulanan ve başörtüsünün daha sıkı uygulanmasının güçlü bir savunucusu olan Musa Gazanfarabadi, parlamentodaki en büyük grubun geçici lideri olarak seçildi. Tahran devrim mahkemesi başkanı olarak İngiliz-İran çifte vatandaşı Nazanin Zaghari-Ratcliffe'in hapse atılmasında rol oynadı.

Üç Avrupalı güç, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Yönetim Kurulu'nun 3 Haziran'da başlayacak toplantısında, İran'ın nükleer tesislerine erişimin iyileştirilmesine yönelik UAEA taleplerini kabul etmemesi üzerine bir önerge sunup sunmamaya karar verecek. UAEA Genel Direktörü Rafael Grossi erişimin iyileştirilmesi için müzakerelerde bulunmaya çalışıyor ancak Reisi'nin ölümü ilerlemeyi yavaşlattı. Konunun öneminin bir göstergesi olarak, dini liderin siyasi danışmanı ve eski yüksek ulusal güvenlik konseyi sekreteri Ali Shamkhani nükleer müzakerelerin başına atandı.