ABD ile İran arasında savaşı sona erdirecek bir anlaşmaya ilişkin henüz somut bir ilerleme sağlanamadı. Taraflar, kırılgan ateşkese rağmen Körfez’de karşılıklı saldırılarını sürdürürken, ABD istihbaratının hazırladığı bir değerlendirme Tahran’ın olası bir deniz ablukasına aylarca dayanabileceği sonucuna işaret etti.
Hürmüz Boğazı ve çevresinde ateşkesin bir ay önce yürürlüğe girmesinden bu yana en yoğun çatışmalardan biri yaşanıyor. Birleşik Arap Emirlikleri de cuma günü yeniden saldırıların hedefi oldu.
Washington, savaşı resmen sona erdirecek bir ABD teklifine Tahran’dan gelecek yanıtı bekliyor. Söz konusu teklifin, İran’ın nükleer programı gibi daha tartışmalı başlıklara geçilmeden önce çatışmayı sonlandırmayı amaçladığı belirtiliyor.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, cuma günü Roma’da yaptığı açıklamada, İran’ın yanıtının aynı gün gelmesinin beklendiğini söyledi. Ancak İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, Tahran yönetiminin teklife vereceği yanıtı hâlâ değerlendirdiğini açıkladı.
İran ablukaya aylarca dayanabilir
Hürmüz Boğazı’nda İran güçleri ile ABD gemileri arasında aralıklı çatışmalar cuma gününden bu yana sürüyor. İran’ın yarı resmi Fars Haber Ajansı, bölgede zaman zaman karşılıklı gerilim yaşandığını aktarırken, Tasnim Haber Ajansı askeri bir kaynağa dayandırdığı haberinde durumun daha sonra sakinleştiğini ancak yeni çatışmaların ihtimal dışı olmadığını belirtti.
ABD ordusu ise İran bağlantılı iki geminin bir İran limanına girmeye çalışırken hedef alındığını açıkladı. Açıklamaya göre bir ABD savaş uçağı gemilerin bacalarını vurdu ve geri dönmeye zorladı.
Savaşın, 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a yönelik hava saldırılarıyla başlamasından bu yana Tahran yönetimi, Hürmüz Boğazı’ndan İran dışındaki gemilerin geçişini büyük ölçüde kısıtladı. Savaş öncesinde dünya petrol arzının yaklaşık beşte biri bu dar su yolundan geçiyordu.
ABD geçen ay İran gemilerine yönelik abluka uygulamaya başlamıştı. Ancak konuya yakın bir ABD’li yetkiliye göre CIA değerlendirmesi, İran’ın limanlarına yönelik ABD ablukasının Tahran üzerinde ciddi ekonomik baskı yaratmasının yaklaşık dört ay sürebileceğine işaret etti. Bu durum, seçmenler ve ABD müttefikleri arasında destek görmeyen çatışmada Başkan Donald Trump’ın İran üzerindeki baskı gücüne ilişkin soru işaretlerini artırdı.
Öte yandan üst düzey bir ABD istihbarat yetkilisi, ilk olarak Washington Post tarafından gündeme getirilen CIA analizine ilişkin iddiaları yalanladı.
Gerilim yalnızca Hürmüz Boğazı ile sınırlı kalmadı. Birleşik Arap Emirlikleri, cuma günü İran’dan ateşlenen iki balistik füze ve üç insansız hava aracının hava savunma sistemleri tarafından engellendiğini açıkladı. Saldırılarda üç kişinin orta derecede yaralandığı bildirildi.
İran, daha önce de ABD askeri üslerine ev sahipliği yapan BAE ve diğer Körfez ülkelerini hedef almıştı. BAE’nin “büyük tırmanış” olarak nitelendirdiği son saldırıların, Trump’ın Hürmüz’de gemilere refakat etmeyi öngören “Özgürlük Projesi” planını açıklamasının ardından yoğunlaştığı belirtildi. Trump, söz konusu planı 48 saat sonra askıya almıştı.
Trump perşembe günü, 7 Nisan’da ilan edilen ateşkesin yaşanan gerilimlere rağmen sürdüğünü savunurken, İran ise ABD’yi ateşkesi ihlal etmekle suçladı.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, “Diplomatik çözüm ihtimali her gündeme geldiğinde ABD pervasız askeri maceralara yöneliyor” dedi.
İran’ın Mehr Haber Ajansı ise ABD Donanması’nın perşembe gece saatlerinde bir İran ticari gemisine düzenlediği saldırıda bir mürettebatın hayatını kaybettiğini, 10 kişinin yaralandığını ve altı kişinin kaybolduğunu duyurdu.
ABD diplomasiyi sürdürürken yaptırım baskısını artırıyor
ABD, İran’la yaşanan çatışmada uluslararası arenada beklediği desteği bulmakta zorlanıyor. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ile görüşmesinin ardından yaptığı açıklamada, İtalya ve diğer müttefiklerin Hürmüz Boğazı’nın yeniden deniz trafiğine açılmasına yönelik Washington’un çabalarına neden destek vermediğini sorguladı.
Rubio, İran’ın uluslararası bir su yolunu fiilen kontrol etmesine izin verilmesinin tehlikeli bir emsal oluşturacağı uyarısında bulundu.
Washington bir yandan diplomatik çözüm arayışını sürdürürken diğer yandan Tahran üzerindeki ekonomik baskıyı artırıyor. ABD Hazine Bakanlığı, Başkan Donald Trump’ın Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile görüşmek üzere Çin’e yapacağı ziyaret öncesinde, İran ordusunun silah ve Shahed tipi insansız hava araçlarının üretiminde kullanılan hammaddelere erişimine destek verdikleri gerekçesiyle 10 kişi ve şirkete yaptırım uygulandığını açıkladı.
Yaptırım listesinde Çin ve Hong Kong merkezli bazı şirketler de yer aldı.
ABD Hazine Bakanlığı açıklamasında, İran’ın yasa dışı ticari faaliyetlerine destek veren yabancı şirketlere karşı yeni adımlar atmaya hazır olunduğu belirtilirken, Çin’deki bağımsız petrol rafinerileriyle bağlantılı kuruluşlar da dahil olmak üzere yabancı finans kuruluşlarına ikincil yaptırımlar uygulanabileceği uyarısı yapıldı.
Kaynak: Reuters
