Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Ukrayna’nın artan dron saldırıları karşısında kritik altyapı tesislerinin güvenliğini sağlamak amacıyla özel şirketlere yönelik kapsamlı bir devlet müdahalesinin önünü açtı. 24 Ağustos’ta imzalanan 604 sayılı kararname, dron saldırılarına karşı yeterli önlem almayan, güvenlik gerekliliklerini ihlal eden veya saldırıda hasar gören tesislerini zamanında onarmayan şirketlerin varlıklarının, hisselerinin ve mülklerinin geçici olarak devlet yönetimine devredilmesine imkan tanıyor.
Kararname, şirketlerin mülkiyetinin doğrudan devlete geçirilmesini, yani klasik anlamda bir millileştirmeyi öngörmüyor. Bunun yerine “geçici devlet yönetimi” mekanizması getiriyor. Bu kapsamda, hükümet aksine karar vermedikçe devlet adına yönetimi Rusya Federal Devlet Mülkiyeti Yönetim Ajansı (Rosimushchestvo) üstlenecek. Kurum, söz konusu varlıklar üzerinde mal sahibi gibi hareket edebilecek ancak bunları satamayacak.
Düzenlemenin dikkat çeken noktalarından biri, “geçici” yönetim için bir üst süre sınırı belirlenmemiş olması. Yönetimin sona erdirilmesi de devlet başkanının talimatı ve hükümet kararıyla bağlantılı. Böylece bir şirketin ne kadar süreyle devlet kontrolünde kalacağı konusunda kararname açık bir takvim ortaya koymuyor.
Hangi şirketler devlet yönetimine alınabilecek?
Kararnamenin kapsamı yalnızca doğrudan dron saldırısına uğrayan işletmelerle sınırlı değil. Yakıt ve enerji tesisleri, petrol rafinerileri, nükleer enerji tesisleri, sanayi kuruluşları, ulaşım ve iletişim altyapısı, lojistik merkezleri ve kamu hizmetleri kapsamda bulunuyor. Ayrıca hükümetin Rusya’nın güvenliği, ekonomik istikrarı ve halkın yaşamı açısından özel önem taşıdığına karar verdiği diğer tesisler ve depolar da düzenleme kapsamına alınabilecek.
Bir şirketin devlet yönetimine alınabilmesi için birkaç gerekçe bulunuyor. Bunlar arasında dron saldırılarına karşı gerekli anti-dron ve diğer güvenlik önlemlerinin alınmaması ya da yetersiz kalması, Rus makamlarınca belirlenen güvenlik kurallarının ihlal edilmesi ve saldırı sonucu zarar gören kritik altyapının şirket sahibi tarafından zamanında onarılmaması veya yeniden faaliyete geçirilmemesi yer alıyor.
Bu noktada kararname, şirketlerin yalnızca saldırıyı önleyememesi nedeniyle değil, saldırı sonrasında tesislerini yeterince hızlı toparlayamaması nedeniyle de devlet müdahalesiyle karşı karşıya kalmasına imkan veriyor.
Düzenleme neden şimdi geldi?
Putin’in kararı, Ukrayna’nın Rusya’nın enerji ve lojistik altyapısına yönelik dron saldırılarını yoğunlaştırdığı bir dönemde geldi. Financial Times’ın hesaplamalarına göre Ukrayna dron’ları 2026’nın ilk altı ayında Rus rafinerilerini en az 194 kez vurdu. Bu sayı, geçen yılın aynı döneminin 11 katı.
Rusya’nın büyük e-ticaret şirketlerinden Wildberries’in depoları da temmuz ortasından bu yana 16 bölgede 21 kezsaldırıya uğradı. Ozon’a ait altı lojistik tesisi ise üç gün içinde dron saldırılarının hedefi oldu.
Kyiv yönetimi, Rusya’nın enerji ve lojistik altyapısını hedef alan saldırılarla Moskova’nın savaş kapasitesini ve savaşın finansmanında kullanılan gelir kaynaklarını zayıflatmayı amaçlıyor. Saldırılar, Rusya’nın Ukrayna’daki kent ve köylere yönelik bombardımanlarını sürdürdüğü bir dönemde yoğunlaştı.
“Hibrit millileştirme” eleştirisi
Kararname Rusya’da özel sektör açısından ciddi tartışma yarattı. Siyasi analist Abbas Gallyamov düzenlemeyi “hibrit millileştirme” olarak nitelendirdi. Gallyamov, devletin önce bir şirketin saldırıya uğramasını, ardından şirketi kendisini koruyamamakla suçlayarak varlıklarını kontrol altına alabileceği uyarısında bulundu.
Hukukçu Andrei Grivtsov da kararnamedeki “kritik altyapı” tanımının son derece geniş tutulduğuna dikkat çekerek, hangi şirketin güvenlik yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğine kimin karar vereceğinin belirsiz olduğunu söyledi.
Rusya’nın büyük tarım şirketlerinden birinin temsilcisi ise düzenlemeyi, büyük varlıkların güvenlik gerekçesiyle işletmelerin elinden alınmasına imkan verecek bir araç olarak değerlendirdi.
Avukat Sergei Uchitel ise “geçici devlet yönetimi” ifadesinin yanıltıcı olabileceği uyarısında bulundu. Uchitel’e göre devletin dış yönetimi üstlenmesi halinde şirket sahipleri operasyonlar üzerindeki kontrolünü ve stratejik karar alma yetkisini kaybedebilir; süreç sonunda varlıkların “gönüllü olarak nitelendirilmesi zor koşullarda” satılmasıyla sonuçlanabilir.
Kremlin: “Millileştirme değil”
Rusya Başbakan Birinci Yardımcısı Denis Manturov ise kararnameye yönelik endişeleri yatıştırmaya çalıştı. Manturov, düzenlemenin “seçici biçimde uygulanacağını” ve bunun bir millileştirme olmadığını söyledi.
Manturov'a göre kararlar “en üst düzeyde” alınacak ve geçici devlet yönetiminin şirketlere toplu biçimde uygulanmasını sağlayan bir mekanizma bulunmuyor. Ancak devletin, tesislerin ve çalışanların güvenliğinin şirket sahipleri tarafından önceliklendirilmediğini değerlendirdiği durumlarda müdahale edeceğini belirtti.
Kararnamenin zamanlaması, Rusya’daki yakıt sıkıntısını da daha önemli hale getiriyor. Putin’in kararından üç gün önce Başbakan Yardımcısı Alexander Novak, petrol şirketlerinden rafineri bakım programlarını yeniden düzenlemelerini istemiş ve mevcut yakıt sıkıntısının daha da kötüleşmemesi için üretimin korunmasını talep etmişti.
Yeni düzenlemeyle birlikte, dron saldırısında hasar gören rafinerilerin veya diğer kritik tesislerin yeniden faaliyete geçirilmesindeki gecikmeler artık yalnızca ekonomik bir sorun olmaktan çıkıp şirket sahiplerinin devlet kontrolünü kaybetmesine kadar varabilecek hukuki sonuçlar doğurabilecek.
Kaynak: Gazete Oksijen
