Azalan yakıt stokları ve yükselen fiyatlar, dünya genelindeki ülkeleri kömür kullanımını artırmaya, yakıtı kısıtlamaya, çalışma sürelerini kısaltmaya ve vatandaşları evde kalmaya yönlendiriyor.
İran'daki savaş, petrol ve deniz yoluyla taşınan gazın kritik güzergahı olan Hürmüz Boğazı'nın devre dışı kalmasına yol açtı. Yaşanan arz açığı, yükselen maliyetleri durdurmak ve ekonomileri istikrarsızlıktan korumak için hükümetlerin acil önlemler almasına neden oldu.
Peki İran savaşının tetiklediği petrol krizine hangi ülke, nasıl tepki verdi?
1. Amerika Birleşik Devletleri
Amerika Birleşik Devletleri (ABD), 28 Şubat'ta İran'a karşı başlatılan ortak saldırının ardından İran'ı petrol altyapısına daha fazla darbe vurmakla tehdit etti. Salı günü Başkan Donald Trump, aralarında İngiltere ve Fransa'nın da olduğu müttefiklerine savaşa katılmamaları halinde petrolü önce ABD'den almaları yönünde çağrı yaptı. Sonra "Körfez'den kendi petrolünüzü alın" diyerek tepki gösterdi. The Guardian, hükümetin sübvansiyonları artırmak veya faturalarını ödemekte zorlanan haneleri desteklemek için harekete geçmediğini ifade etti.
2. İngiltere, Avustralya, Yeni Zelanda
İngiltere, yakıt fiyatları yükselirken vatandaşları sakin olmaya teşvik etti, talebi kısma çağrılarından uzak durdu ve eylemini evlerini ısıtmak için petrol kullanan insanlara mali destekle şekillendirdi. Şansölye Rachel Reeves, mali krizler sırasında vatandaşlara yardım etmek için konsey tarafından işletilen bir fona ekstra para koyma planlarını düşünüyor.
Uluslararası Enerji Ajansı, hükümetleri krize yanıt olarak kapsamlı sübvansiyonlar sağlamamaları konusunda uyardı ve desteğin en çok ihtiyacı olanlara yönelik olmasını tavsiye etti. Yeni Zelanda, yakıt yardımı paketinin bir parçası olarak, "orta gelirli" yaklaşık 150 bin aileye haftalık nakit ödeme yapılacağını duyurdu. Avustralya, yakıt vergisinde üç ay boyunca yüzde 50 kesintiye gitti ve ulusal bir yakıt güvenlik planı yayınladı. Hükümet, mevcut tehlike seviyesinde sürücüleri "yalnızca ihtiyaç doğrultusunda satın almaya" teşvik etti.
İngiltere, Orta Doğu'ya asker göndermeyecek: Bu bizim savaşımız değil ve bu savaşa sürüklenmeyeceğiz
3. Avrupa Birliği
Avrupa Birliği'nde yerli yenilenebilir enerji kaynaklarıyla desteklenen temiz bir ekonomiye daha hızlı geçiş yapılması çağrısında bulunuldu. İtalya, kömürü aşamalı olarak durdurma planını on yıldan fazla bir süre erteledi. Almanya Başbakanı Friedrich Merz ise kömür santrallerinin daha uzun süre çalışır durumda tutulmasını tartıştı ve gaz yakıtlı enerji santrallerinin inşaatının hızlandırılması çağrısında bulundu. Avrupa Komisyonu, tampon havuzdaki ekstra izinlerin otomatik olarak iptal edilmesine son vererek amiral gemisi karbon fiyatını zayıflatmayı önerdi. Komisyon, benzinli arabalardan ve gazlı kazanlardan uzaklaşmayı hızlandırarak ithalata olan bağımlılığı azaltacak şekilde elektriğe fosil yakıtlardan daha düşük vergiler uygulama sözü verdi.
4. Asya
Enerji krizinden en çok etkilenen Asya'da kömür yeniden yükselişe geçti. Hindistan, kömürle çalışan elektrik santrallerinin tam kapasiteyle çalıştırılmasını ve planlı kesintilerin önlenmesini emretti. Japonya ise daha az verimli kömür santrallerinin elektrik piyasasına geri dönmesine izin verdi. Güney Kore, kömürden elde edilen elektriğe getirilen sınırlamaları kaldırdı ve planlanan aşamalı geçişi ertelediğini duyurdu. Bangladeş, Tayland ve Filipinler de kömürden elektrik üretimini artırdı.
Dünyanın ikinci büyük ekonomisi konumunda olan Çin, krize komşularına göre daha az maruz kaldı. Son yıllarda fosil, nükleer ve yenilenebilir kaynaklardan enerji üretimini büyük ölçüde artırdı ve geniş bir stratejik petrol rezervi oluşturdu.
Sri Lanka enerji ihtiyacının yüzde 60'ını ithal ediyor ve bunun büyük bir kısmı Hürmüz Boğazı'nın üzerinden sağlanıyor. Ayrıca bir aylık tüketim ihtiyacının ötesinde depolama kapasitesi de bulunmuyor. Hükümet, 2022'de yaşanan ekonomik kriz sırasında uyguladığı QR koduna dayalı yakıt kotası sistemini uygulamaya koydu.
Malezya'da hükümet devam eden küresel enerji arzı aksaklıklarına yanıt olarak kriz moduna geçtiğini duyurdu. Ulaştırma Bakanı Anthony Loke "Bu gülünecek veya şaka yapılacak bir mesele değil. Bu çok çok ciddi bir mesele. Geçen ay enerji maliyetleri yüzde 100'den fazla arttı" dedi. Loke, Malezya'nın kendi petrolünü üretmesine rağmen hala küresel pazarlara ve dış tedarik zincirlerine bağımlı olduğunu söyledi.
Ülkedeki bakanlıkların tüm personelinin yanı sıra yasal organların ve hükümete bağlı şirketlerin çalışanlarının krizi hafifletmeye yardımcı olmak için 15 Nisan'dan itibaren evden çalışacağı açıklandı.
5. Afrika
Çoğu Afrika ülkesi rafine edilmiş petrol ürünlerinin net ithalatçısı olarak öne çıkıyor. Kıtanın yüksek çiftçi payı, artan enerji maliyetleri ve Körfez'den yapılan ihracattaki eksiklikler nedeniyle etkilenen gübre fiyatlarındaki artışa karşı özellikle savunmasız olduğu anlamına geliyor.
6. Güney Amerika
Güney Amerika genelinde, sağcı hükümetler büyük ölçüde fiyat artışlarını bastırma çağrılarına direndi. Şili'nin yeni başkanı José Antonio Kast, göreve geldikten birkaç hafta sonra fiyatları küresel fiyatlarla uyumlu hale getirmek için yakıt fiyatlarını artırdı. Hükümet, yılın geri kalanında toplu taşıma ücretlerini dondurmak gibi önlemler açıkladı. Arjantin hükümeti sıvı yakıtlar ve karbondioksit üzerindeki vergilerde planlanan artışı erteledi. Brezilya ise herhangi bir etanol ve benzin kombinasyonuyla çalışabilen büyük bir araç filosuyla fiyat şoklarından kısmen korunuyor. Sürücüler, ithal fosil yakıtlara bağımlı kalmak yerine yerli şeker kamışından elde edilen etanol ile depolarını doldurabiliyor.
7. Mısır
Mısır'da hükümet esnafın kepenklerini 21.00'de kapatması, sokak ışıklarının karartılması ve haftada bir gün evden çalışılması koşulunu getirdi. Hükümet, otellerin ve turistik yerlerin enerji tasarrufu önlemlerinden muaf tutulacağını açıkladı.
Mısır Başbakanı Mostafa Madbouly benzin faturasının ocak ayından mart ayına kadar iki katından fazla artarak 2,5 milyar dolara ulaştığını söyledi. Hükümet, otellerin ve turistik yerlerin enerji tasarrufu önlemlerinden muaf tutulacağını açıkladı. Kahire'de Mariott ve Cosmopolitan'ın da dahil olduğu çok sayıda otel, yayıncı RFI'ya elektrik kesintisi durumunda jeneratör aldıklarını ve restoranlarını başka yerlerdeki kapanış saatlerine bakılmaksızın misafirlere açık tutacaklarını ifade etti. Hükümet, çatışmanın kamu maliyesi üzerindeki etkisini sınırlamak için halihazırda benzin fiyatlarını ve toplu taşıma maliyetlerini artırdı.
Kaynak: Gazete Oksijen
