İran savaşı nedeniyle tüm dünyada artan akaryakıt fiyatlarını dizginlemek isteyen G7 ülkeleri acil durum petrol ve dizel stoklarından 100 milyon varile varan miktarı 4 ay içinde piyasaya sürmeye karar verdi.
Karar Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Dr. Fatih Birol'un koordinasyonunda alındı. Oksijen'in bugün Rahmi M. Koç Müzesi'nde gerçekleştirdiği "İklimin ötesinde: Antalya'ya Doğru" zirvesine katılan Fatih Birol, buradaki konuşmasını tamamladıktan sonra aralarında Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un da olduğu liderlerle online bir toplantı gerçekleştirdi.
Toplantıdan acil durum petrol ve dizel stoklarının serbest bırakılması kararı çıktı.
Kararı G7'nin dönemsel başkanlığını yürüten Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron düzenlediği basın toplantısında duyurdu.
Macron, “Hepimiz, sözünü ettiğim oranlarda bu stratejik rezervlerin serbest bırakılması konusunda mutabık kaldık. Özellikle dizel yakıta odaklanacağız. Ayrıca hiçbirimizin ihracat yasağı uygulamaması konusunda da ortak taahhüdümüz var. Başkan Trump özellikle bu noktada son derece netti” dedi.
Ortak açıklama: Koordineli tedbirler üzerinde uzlaşıldı
Toplantının ardından yayımlanan ortak açıklamada da petrol piyasalarında benzeri görülmemiş dalgalanmaların ve yükselen fiyatların ekonomik istikrarı ve vatandaşların refahını tehdit ettiği belirtildi.
Açıklamada, enerji arzını istikrara kavuşturmak, haneleri ve işletmeleri fiyat şoklarından korumak ve küresel enerji sistemlerinin uzun vadeli dayanıklılığını güçlendirmek amacıyla koordineli tedbirler üzerinde uzlaşıldığı bildirildi.
G7 ülkelerindeki rafinerilerin bakım takvimlerinin eş zamanlı kapasite kayıplarını önleyecek şekilde koordine edileceği kaydedilen açıklamada, mümkün olan tesislerde kapasite kullanım oranlarının geçici olarak artırılacağına işaret edildi.
Açıklamada, özellikle dizel piyasasındaki baskılar nedeniyle, yüksek rafinaj kapasitesine sahip ülkelerle temas kurularak küresel rafine ürün üretiminin artırılmasının teşvik edileceği ifade edildi.
100 milyon varil IEA koordinasyonunda serbest bırakılacak
IEA'dan Mart 2026 taahhütlerinin tam olarak uygulanmasını izlemesinin talep edildiği kaydedilen açıklamada, IEA koordinasyonunda rezervlerden 100 milyon varilin serbest bırakılmasına hemen başlanacağı ve bunun 4 aylık döneme yayılacağı belirtildi.
Açıklamada, G7 üyeleri ve ortaklarının ilk 20 gün içinde önemli miktarda dizeli serbest bırakacağı, ihtiyaç duyulması halinde ilave dizel stoklarının kullanılması olasılığının da gelecek günlerde IEA bünyesinde ele alınacağı bildirildi.
Enerji ihracatına kısıtlama getirilmeyecek
Açıklamada, G7 ülkeleri arasında enerji ve enerji ürünleri ihracatına kısıtlama getirmekten kaçınılacağı belirtilerek, "Bütün üreticileri, piyasa gerilimlerini daha da kötüleştirebilecek yasaklar uygulamaktan kaçınmaya çağırıyoruz" ifadesi kullanıldı.
IEA'nın tedbirlerin enerji güvenliği ve piyasa istikrarı üzerindeki etkilerini ve taahhütlerin uygulanmasını izleyeceğine işaret edilen açıklamada, IEA'nın 20 gün içinde stokların yeniden doldurulması da dahil gelecekteki müdahaleleri güçlendirecek uygulanabilir önerilere yer veren bir takip raporu hazırlayacağı kaydedildi.
Hürmüz çağrısı
"İran'ın bölgesel komşularına yönelik devam eden saldırılarını ve uluslararası ticareti, enerji güvenliğini ve küresel ekonomiyi bozmasını kınıyoruz." değerlendirmesinde bulunulan açıklamada, Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer hak ve ilkelerinin derhal ve bütünüyle yeniden tesis edilmesi çağrısı yapıldı.
Açıklamada, Hürmüz Boğazı konusunda ortak çabaların artırılacağı ifade edildi.
Rusya'ya yaptırımlar sürecek
Rusya'ya yönelik yaptırımların sürdürüleceği bildirilen açıklamada, yakıt, doğalgaz ve diğer emtia piyasalarına ilave olumsuz etkilerin yayılmasını önlemek için IEA ve küresel ortaklarla çalışılacağı ifade edildi.
Vatandaşların enerji fiyatlarına ilişkin kaygılarının öncelik olmaya devam ettiğinin altı çizilen açıklamada, gelişmelerin yakından izleneceği ve gerektiğinde tedbirlerin uyarlanacağı kaydedildi.
Fatih Birol'dan 'yakın işbirliği sürecek' mesajı
Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Dr. Fatih Birol, toplantının ardından sosyal medya hesapların yaptığı açıklamada, G7 liderlerine teşekkür etti. Birol şu ifadeleri kullandı:
"G7 liderleriyle küresel enerji piyasası ve dizel tedarikindeki ciddi baskılar hakkında görüşmek üzere bir araya geldim. Bu zorlu bağlamda mevcut seçenekleri ve ajansın destek vermeye hazır olduğunu vurguladım.
Tüm G7 liderlerine güvenleri için teşekkür ederim. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), enerji güvenliğini güçlendirmek için tüm üye ve ortak ülkelerimizle yakın işbirliğine kararlılıkla devam etmektedir."
Today, at the invitation of President @EmmanuelMacron under 🇫🇷's G7 Presidency, I joined G7 Leaders including 🇺🇸 President @realDonaldTrump, 🇩🇪 @bundeskanzler Friedrich Merz, 🇨🇦 Prime Minister @MarkJCarney, 🇮🇹 Prime Minister @GiorgiaMeloni, 🇪🇺 President Ursula @vonderleyen, 🇬🇧… pic.twitter.com/hncQsh58iq
— Fatih Birol (@fbirol) October 2, 2026
G7'nin kararı, arz sıkışıklığına ilişkin endişeleri hafifleterek petrol fiyatlarını bir miktar aşağı çekti. Brent petrolün varil fiyatı TSİ 17.50 itibarıyla önceki kapanışa göre yüzde 2,2 azalarak 100 dolara geriledi.
ABD Başkanı Donald Trump dün Avrupa ülkelerinin acil durum rezervlerini salmaması durumunda dizel yakıt için ihracat yasağı uygulama tehdidinde bulunmuştu.
Kararın ardından sosyal medya hesabından bir paylaşım yapan Trump, "Avrupa, büyük miktarda ellerinde bolca stoklanmış dizel yakıtı serbest bırakmayı az önce kabul etti. Süreç hemen başlayacak..." ifadelerini kullandı.
Uluslararası Enerji Ajansı, İran savaşının başlamasından kısa süre sonra akaryakıt fiyatlarının dizginlenmesi için yine devreye girmiş, o dönem piyasaya 400 milyon varil akaryakıt sürülmüştü.
Dünya neden dizel krizine sürükleniyor?
Bu sorunun bir numaralı cevabı İran savaşı ve bağlantılı gelişmeler. Savaşın ardından hem rafineri ve sevkiyat kapasitesi baskılanmış durumda hem de Çin yakıt ihracatını ciddi bir biçimde azalttı. Bununla birlikte Rusya, Ukrayna’nın rafinerilere yönelik saldırıları ve kendi iç piyasasındaki sıkışıklık nedeniyle dizel ihracatını kısıtladı.
Yani aynı anda birkaç kaynaktan akış kesildi veya azaldı.
Buna karşılık tarım hasadı, yük taşımacılığı ve kış öncesi ısınma talebi güçlü kalınca dizel fiyatları ham petrolden çok daha hızlı yükseldi. Avrupa’da dizelin petrolden üretilmesindeki fiyat farkı, yani “crack marjı”, tarihi seviyelere çıktı.
Sorunun merkezinde özellikle Avrupa ve ABD var. Avrupa son yıllarda Rus dizeline olan bağımlılığını azaltırken ABD’den ithalata daha fazla ihtiyaç duymaya başladı. Ancak ABD’nin kendi dizel stokları da mevsimsel olarak onlarca yılın en düşük seviyelerine geriledi ve pompa fiyatları yükseldi.
ABD'de pompa fiyatlarında yaşanan artış kasımda yapılacak ara seçimler öncesinde Cumhuriyetçi Parti kanadında rahatsızlık yarattı. Bu nedenle Trump yönetimi ihracat yasağını gündeme taşıyarak Avrupa ülkelerinden acil durum stoklarını kullanmasını istedi.
Fransa ve Almanya başta olmak üzere Avrupa ülkeleri ise rezervleri fazla eritmenin, İran savaşı veya Rusya-Ukrayna çatışmasında yeni bir arz şoku yaşanması halinde kendilerini savunmasız bırakacağından endişe ediyordu.
Kaynak: Gazete Oksijen
