Küresel tahvil piyasalarında satış dalgası derinleşiyor. ABD, Almanya, Fransa, İngiltere ve Japonya gibi büyük ekonomilerde uzun vadeli tahvil getirileri son yılların, bazı ülkelerde ise son on yılların en yüksek seviyelerine yaklaşırken, yatırımcılar enflasyon, faiz oranları ve hükümetlerin artan borç yükleri konusunda daha fazla kaygı taşıyor.
Yükselen tahvil getirileri yalnızca devletlerin borçlanma maliyetlerini artırmıyor. Konut kredilerinden şirket finansmanına, tüketici kredilerinden hisse senedi piyasalarına kadar ekonominin geniş bir bölümünü etkiliyor.
Reuters bu gelişmelere yanıt verdi: Peki küresel tahvil piyasalarında ne oluyor ve bu hareket neden önemli?
Ne oluyor?
Japonya'nın 10 yıllık devlet tahvili getirisi salı günü yüzde 3'e yükseldi. Bu, 1996'dan bu yana görülen ilk yüzde 3 seviyesi oldu. Gelişme, uzun yıllar boyunca aşırı düşük faiz oranlarının hüküm sürdüğü Japonya ekonomisindeki önemli dönüşümün bir göstergesi olarak değerlendiriliyor.
İngiltere'de 30 yıllık devlet tahvili getirileri yaklaşık 30 yılın zirvesine yaklaşırken, Almanya ve Fransa'da 10 yıllık tahvil getirileri sırasıyla 2011 ve 2008'den bu yana görülmeyen seviyelere çıktı.
ABD'de 10 yıllık Hazine tahvili getirisi de çarşamba günü yüzde 4,80 civarına yükselerek 2023 ortalarından bu yana en yüksek seviyesini gördü.
Tahvil getirilerindeki yükselişin arkasındaki önemli faktörlerden biri petrol fiyatlarındaki yeniden yükseliş. ABD ile İran arasındaki gerilimin petrol fiyatları üzerindeki etkisi, enflasyonun daha uzun süre yüksek kalabileceği ve merkez bankalarının faizleri daha fazla artırabileceği beklentisini güçlendiriyor.
Buna kamu borçlarına ilişkin endişeler de ekleniyor. ABD'nin toplam kamu borcu 40 trilyon doların üzerine çıkarken, Almanya dışındaki G7 ülkelerinde kamu borcunun ekonomiye oranı yüzde 100 veya üzerinde bulunuyor.
ABD Merkez Bankası Başkanı Kevin Warsh'ın Jackson Hole toplantısında yaptığı şahin açıklamalar da yatırımcıların faiz artışı beklentilerini güçlendirdi.
Neden önemli?
Tahvil getirileri, ekonomideki borçlanma maliyetlerinin önemli belirleyicilerinden biri.
Tahvil getirileri yükseldiğinde hükümetlerin yanı sıra şirketlerin ve hanehalklarının borçlanması da pahalanıyor. Bu durum konut, otomobil ve eğitim kredileri gibi tüketici kredilerine yansıyabileceği gibi şirketlerin yatırım kararlarını da etkileyebiliyor.
ABD'de 10 yıllık Hazine tahvili getirilerindeki yükselişin ardından 30 yıllık mortgage faizleri yaklaşık yüzde 6,7 ile son bir yılın en yüksek seviyesine çıktı.
Hükümetler açısından da tablo giderek zorlaşıyor. Daha yüksek getiriler, vadesi gelen borçların yeniden finanse edilmesi sırasında devletlerin daha fazla faiz ödemesi anlamına geliyor.
İngiltere'nin borç faiz ödemeleri, ülkenin mali denetim kurumunun mart ayında yaptığı hesaplamaya göre, ekonominin yaklaşık yüzde 4'üne ulaştı. Bu oran pandemi öncesindeki on yıllık ortalamanın yaklaşık iki katına çıkarken, ülkenin savunma harcamalarını da geride bıraktı.
Tahvil piyasasındaki hareketler hisse senetlerini ve diğer finansal piyasaları da etkileyebilir. Teorik olarak daha yüksek tahvil getirileri, yatırımcılar açısından hisse senetlerini daha az cazip hale getiriyor. Ancak şirketlerin güçlü karları şu ana kadar hisse piyasalarının dayanıklı kalmasını sağladı.
Yoğun borç kullanan hedge fonları ve diğer yatırımcılar açısından ise yükselen faizler daha fazla risk yaratıyor.
Yapay zeka şirketlerinin borçlanması tahvil satışlarını nasıl etkiliyor?
Tahvil getirilerindeki yükselişin bir başka nedeni de yapay zeka yatırımlarını finanse etmek için şirketlerin gerçekleştirdiği büyük ölçekli borçlanmalar.
Temel mekanizma arz ve talebe dayanıyor: Piyasada borçlanma ihtiyacı arttığında, yatırımcılar daha yüksek faiz talep edebiliyor. Bu da tahvil getirilerinin yükselmesine yol açıyor.
Alphabet, Amazon, Meta, Microsoft ve Oracle'dan oluşan beş büyük yapay zeka şirketi, veri merkezleri ve yapay zeka modellerine yönelik yatırımlarını finanse etmek amacıyla 2026'da şimdiye kadar toplam 220 milyar dolarlık borç ihraç etti.
LSEG verilerine göre bu rakam, söz konusu şirketlerin geçen yılki toplam borçlanmasının iki katından fazla.
Yapay zeka yatırımlarındaki borçlanma dalgası, küresel şirket tahvili ihracının da rekor seviyeye ulaşmasına katkıda bulunuyor. Şirketler 2026'nın başından bu yana toplam 4,9 trilyon dolarlık tahvil ihraç etti. Bu rakam geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 14 daha yüksek.
Hükümetler ve merkez bankaları ne yapabilir?
Hükümetler yükselen borçlanma maliyetlerini sınırlamak için tahvil piyasasına müdahale edebilir.
ABD Hazine Bakanlığı kısa süre önce tahvil geri alım programı açıkladı. Analistler bu adımın yükselen borçlanma maliyetlerini sınırlamayı amaçladığını belirtiyor.
Programın açıklanmasının ardından piyasalarda ilk etapta istikrar sağlansa da uzun vadeli tahvil getirileri daha sonra yeniden yükseldi.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ise artan borç ve tahvil getirilerine yönelik endişelerin ABD ekonomisinin gücünü yeterince hesaba katmadığını savunuyor.
Merkez bankalarının da piyasalardaki aşırı dalgalanmayı sınırlamak için tahvil alması mümkün. İngiltere Merkez Bankası, 2022'deki mini bütçe krizinde tahvil piyasasına müdahale etmişti.
Avrupa Merkez Bankası da bir ülkenin borçlanma maliyetlerinde "haksız veya düzensiz" bir yükseliş yaşanması halinde, belirli mali kurallara uyulması koşuluyla devlet tahvili satın alma yetkisine sahip.
“Tahvil bekçileri” yatırımcılar mı?
Bazı yatırımcılar mevcut tahvil satışının düzensiz bir piyasa hareketinden ziyade, artan kamu borcu ve enflasyonun doğal bir sonucu olduğunu düşünüyor.
Petrol fiyatlarının düşmesi kısa vadede tahvil getirileri üzerindeki baskıyı azaltabilir. Ancak yatırımcılara göre uzun vadeli borçlanma maliyetlerinin kalıcı biçimde düşmesi için hükümetlerin borç seviyelerini azaltması veya ekonomik büyümeyi artırması gerekiyor.
Aksi durumda piyasadaki “tahvil bekçileri” yeniden devreye girebilir.
Tahvil bekçileri, hükümetlerin aşırı harcama yaptığını veya mali disiplin konusunda yeterince adım atmadığını düşünen yatırımcıları tanımlamak için kullanılan bir terim.
Bu yatırımcılar, hükümetlerin borçlarını satın almak için daha yüksek getiri talep ederek kamu maliyesi üzerinde baskı oluşturabiliyor.
Benzer şekilde, yatırımcılar merkez bankalarının enflasyonu kontrol altında tutmakta başarısız olduğunu düşündüklerinde de daha yüksek getiri talep edebiliyor.
Dolayısıyla küresel tahvil piyasalarındaki mevcut satış dalgası yalnızca faiz beklentileriyle ilgili değil. Artan kamu borcu, yüksek enflasyon riski ve yapay zeka yatırımlarının tetiklediği dev şirket borçlanmaları aynı anda piyasada daha yüksek getiri talebini güçlendiriyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
