Cade Metz, Karen Weise, Meaghan Tobin / New York Times
Haziran ortasında yapay zeka şirketi Anthropic, ABD hükümetinden gelen beklenmedik bir talep üzerine en güçlü iki yapay zeka sistemine erişimi durdurdu.
Birkaç gün sonra Çinli girişim Z.ai, Anthropic'in Fable ve Mythos modellerine neredeyse denk güçte bir yapay zeka modeli yayımladı. Ancak Z.ai'nin yeni teknolojisinin kullanım maliyeti çok daha düşük ve ABD'de bu modele yönelik herhangi bir erişim kısıtlaması bulunmuyor. Model kısa sürede dünyanın en popüler 10 yapay zeka modeli arasına girdi.
Z.ai, OpenAI, Anthropic ve Google'ın bugüne kadar sektörde sahip olduğu üstünlüğü zorlayan, Çin'den gelen güçlü ancak düşük maliyetli yapay zeka dalgasının öncülerinden biri olarak görülüyor. Yapay zeka sıralamasındaki ilk 10 modelden altısı Çin'de geliştirildi.
Z.ai'nin yeni modeli GLM-5.2, ABD'li şirketlerin yapay zeka harcamalarını azaltmanın yollarını aradığı bir dönemde piyasaya çıktı. Aynı zamanda Silikon Vadisi yöneticilerinin Trump yönetiminin yapay zeka teknolojisini düzenlemeye hazırlandığından endişe duyduğu bir döneme denk geldi.
Silikon Vadisi merkezli girişim alphaXiv'in kurucu ortaklarından Rehaan Ahmad, "Fable'a erişim kısıtlanınca ABD ile Çin arasındaki fark çok küçüldü" dedi. Ahmad, bir haftadan uzun süredir Z.ai'nin yeni modelini kullandığını belirtti.
Çinli modellerin ABD'de yaygın biçimde kullanılmasının önünde hala iki büyük engel bulunuyor. Bunlardan ilki Çin hükümetiyle bağlantıları konusundaki endişeler, diğeri ise Çinli şirketlerin daha ucuz modeller geliştirmek için ABD teknolojilerinden haksız şekilde yararlandıkları yönündeki suçlamalar. Buna rağmen düşük maliyetleri giderek daha fazla kullanıcı kazanıyor.
Yaklaşık 18 ay önce Çinli girişim DeepSeek, Amerikan rakiplerine kıyasla çok daha düşük maliyetle etkili yapay zeka geliştirebildiğini göstererek Silikon Vadisi'ni şaşkına çevirmişti. Z.ai de benzer bir başarı sergiliyor. OpenRouter'ın verilerine göre GLM-5.2, belirli görevlerde Anthropic'in Fable ve Mythos'tan kısa süre önce piyasaya sürdüğü Claude Opus 4.8 modelinin yaklaşık sekizde biri maliyetle çalışabiliyor.
En başarılı Çinli modellerin çoğunda olduğu gibi GLM-5.2 de açık kaynak kodlu yazılım olarak sunuluyor. Bu sayede herkes modeli ücretsiz kullanabiliyor ve üzerinde değişiklik yapabiliyor. ABD'li şirketlerin geliştirdiği en güçlü modeller kadar yüksek performans sunmasa da kullanım maliyetini önemli ölçüde düşürüyor.
"Her yere Ferrari ile gitmek zorunda mısınız?" diyen Madrona Venture Group yatırımcısı Vivek Ramaswami, çoğu kullanıcı için daha ucuz modellerin yeterli olabileceğini söyledi.
GLM-5.2 özellikle bilgisayar kodu üretme ve diğer yazılımları kullanarak görev yerine getirebilen yapay zeka ajanlarını çalıştırma konusunda öne çıkıyor. Milyonlarca yapay zeka kullanıcısını takip eden ArenaAI'nin CEO'su Anastasios Angelopoulos'a göre Z.ai'nin teknolojisi bugün dünya genelinde yapay zeka görevlerinde en çok kullanılan üçüncü sistem konumunda.
Microsoft ve Amazon'un da aralarında bulunduğu en büyük bulut hizmeti sağlayıcıları halihazırda Z.ai, DeepSeek, MiniMax ve diğer Çinli girişimlerin modellerine erişim sunuyor.
Konuya yakın iki kişinin verdiği bilgiye göre Microsoft ayrıca, şu anda Anthropic ve OpenAI teknolojileriyle çalışan ürünlerinden biri için en yeni DeepSeek modelini alternatif olarak kullanmayı da değerlendirdi. Söz konusu görüşmeler daha önce Axios tarafından haberleştirilmişti.
Bazı yazılım geliştiricileri, verilerini şirkete veya Çin hükümetine aktarma endişesi nedeniyle Z.ai'nin Çin'deki sunucularından hizmet almak istemiyor. Ayrıca Çin'in yapay zeka sistemlerine uyguladığı sansür politikaları ve ABD'nin ihracat kısıtlamalarına takılma ihtimali de endişe yaratıyor.
Z.ai, 2025 yılında ABD Ticaret Bakanlığı'nın ticaret kara listesine alınmıştı. Şirket kayıtları, hissedarlarının bir kısmının Çin savunma sanayisini denetleyen devlet kurumlarının kontrolünde olduğunu gösteriyor.
Buna rağmen ağ güvenliği şirketi Infoblox'un hukuk direktörü Wei Chen'e göre şirketler, sistemlerini doğru şekilde kurmaları halinde verileri Çin'e göndermeden ve ABD ihracat kurallarını ihlal etmeden modeli kullanabiliyor.
AlphaXiv'den Ahmad ise, "Çinli modelleri kendi sisteminizde çalıştırdığınızda veya başka bir sağlayıcı üzerinden kullandığınızda aynı kısıtlamalar geçerli olmuyor. Şu anda Anthropic modelleri üzerinde daha fazla kısıtlama var" dedi.
DeepSeek'in 2025'te piyasaya sürülmesinin ardından birçok ülke veri güvenliği gerekçesiyle bu modele sınırlamalar getirmişti. Wei Chen'e göre GLM-5.2 ise şu ana kadar benzer düzeyde endişe yaratmadı.
Anthropic ve OpenAI, Çinli şirketleri kendi yapay zeka sistemlerinden izinsiz veri toplayarak Çin modellerinin geliştirilmesini hızlandırmakla suçluyor.
Anthropic, The New York Times'ın gördüğü ve Çarşamba günü Senatörler Tim Scott ile Elizabeth Warren'a gönderilen mektubunda, Çinli teknoloji devi Alibaba'yı 24 bin sahte hesap üzerinden teknolojisini "yasadışı" biçimde kopyalamaya çalışmakla suçladı.
Alibaba ise yorum yapmadı.
Microsoft'un yapay zeka laboratuvarının başındaki Mustafa Suleyman, Haziran ayında yeni model ailesini tanıtırken bu modellerin tamamen ticari lisanslarla edinilmiş veriler kullanılarak sıfırdan geliştirildiğini vurguladı.
Suleyman, "Bu sayede teknolojiyi tam güvenle gerçek ürünlerde kullanabilirsiniz" dedi.
Bir yapay zeka sisteminden elde edilen verilerle başka bir modeli eğitme yöntemi olan damıtma yöntemi, yapay zeka geliştirme süreçlerinde yaygın olarak kullanılıyor. Ancak Anthropic ve OpenAI'nin kullanım şartları, damıtma amacıyla sistemlerden gizlice veri toplanmasını yasaklıyor. Z.ai'nin kendi modelini geliştirirken bu yöntemi kullanıp kullanmadığı ise bilinmiyor.
Baseten'de model eğitiminden sorumlu Charles O'Neill ise yalnızca damıtma yönteminin üst düzey bir yapay zeka modeli geliştirmek için yeterli olmadığını söyledi ve şöyle devam etti:
"Bu modellerin tüm yeteneklerinin Anthropic'ten geldiği yönündeki anlatı sanıldığı kadar doğru değil"
Çinli yapay zeka girişimleri, modellerini açık kaynak olarak çok daha düşük maliyetle sunabiliyor. Bunun en önemli nedenlerinden biri ise Çin hükümetinin yıllardır yapay zekayı ekonomik büyümenin temel motorlarından biri olarak görerek sektöre güçlü destek sağlaması.
Birçok sektör yöneticisi, ABD'li şirketlerin teknolojilerini açık kaynak haline getirmemesi gerektiğini ve bunun kötü niyetli kullanımlara yol açabileceğini savunuyor. Ancak bazı uzmanlar ise ABD'de açık kaynak yapay zekaya aşırı fazla düzenlenme gelmesi durumunda Çin'in önemli bir avantaj elde edeceğini düşünüyor.
Uzmanlara göre Çin bugün en güçlü açık kaynak modellerin çoğunu geliştirdiği için ABD'li geliştiriciler de yazılımlarını bu teknolojiler üzerine inşa etmek zorunda kalabilir. Uzun vadede bu durum Çin'i yapay zeka ekosisteminin merkezine taşıyabilir.
Bazı uzmanlar ise ABD'nin ihracat kontrolleri nedeniyle Çin'in en gelişmiş yapay zeka modellerinde her zaman geride kalacağını savunuyor. Çünkü yapay zeka eğitimi için gerekli gelişmiş işlemcilere erişim Çin açısından hala sınırlı.
Bu nedenle Z.ai ve diğer Çinli girişimler, Çin dışındaki veri merkezlerinde bulunan çiplere erişebilmek için milyonlarca dolar harcıyor.
Şirketin Hong Kong'daki mali kayıtlarına göre 2025'in ilk yarısında Z.ai'nin bilgi işlem hizmetlerine yaptığı harcamalar, elde ettiği gelirin yedi katından fazlaydı.
Buna rağmen uzmanların tahminine göre Çin, yapay zeka yarışında ABD'nin yalnızca altı ay veya daha az gerisinde bulunuyor.
© 2026 The New York Times Company
