ABD’de 92 milyondan fazla yetişkinin sağlık kayıtlarının incelendiği araştırmada, obezite veya diyabet gibi bu ilaçları kullanmalarını gerektirecek herhangi bir rahatsızlık kaydı bulunmayan 1,1 milyondan fazla kişinin GLP-1 ilaçları kullandığı belirlendi. Araştırmacılar bu kişilerin ilaçları neden aldığını incelemedi. Ancak doktorlar, pek çoğunun yalnızca birkaç kilo vermek ya da ilaçların çok konuşulan diğer olası faydalarından yararlanmak umuduyla bunları kullanıyor olabileceğini söyledi.
Obesity dergisinde yayımlanan araştırmanın başyazarı NYU Langone Health’te obezite uzmanı ve organ nakli cerrahı olan Dr. Babak Orandi, “Buna her yerde rastlıyorsunuz. İnsanlar bu ilaçlarla yaşadıkları iyi ya da kötü deneyimleri herkesin önünde anlatıyor” dedi.
Orandi’ye göre olumlu deneyimlerin paylaşılması, “İnsanlarda ‘Belki bende de işe yarar’ diye düşünmelerine yol açacak bir merak uyandırabilir.”
Aslında GLP-1 ilaçları, obezite ve diyabet dahil yalnızca birkaç rahatsızlık için onaylanmış durumda. ABD Gıda ve İlaç Dairesi, bazı GLP-1 ilaçlarına obezitesi olan kişilerde kalp krizi ve diğer kalp-damar sorunlarını önlemek ve uyku apnesini tedavi etmek, tip 2 diyabeti olanlarda ise böbrek hastalığını tedavi etmek için de onay verdi.
Ancak bu ilaçlar kültürel bir fenomene dönüştü. Kamuoyunda haklarında yapılan tartışmalar ve yoğun pazarlama faaliyetleri, çok daha geniş bir kesimin ilgisini çekti.
'Halk ilk kez bir ilaç hakkında bu kadar çok şey biliyor'
GLP-1 ilaçları üzerine çalışmalar yapan Harvard Tıp Fakültesi araştırmacısı Dr. Nils Krüger, “Hatırladığım kadarıyla halkın bir ilaç hakkında bu kadar çok şey bildiği ilk kez oluyor” dedi.
Doktorların “endikasyon dışı” olarak adlandırdığı bu reçeteler, araştırmanın kapsadığı dönemde çok daha yaygın hale geldi; 2021 ile 2025 arasında 15 katına çıktı. Araştırmacılar, uzaktan sağlık hizmeti sunan platformlardan ilaç temin edenler veya eczanelerde özel olarak hazırlanan versiyonları kullananlar kayıtlara yansımamış olabileceği için, gerçek sayının neredeyse kesin olarak daha yüksek olduğunu söylüyor.
Kilo vermek amacıyla kullanımı kaygı verici
Obezitesi veya diyabeti olmayan kişilerin bu ilaçlara yönelmesinin belki de en açık nedeni biraz kilo vermek. GLP-1 ilaçlarını endikasyon dışı kullananların üçte birinden fazlasının vücut kitle indeksi normal aralıktaydı. Bu kişilerin sağlık kayıtlarında yeme bozukluğu bulunma olasılığı da söz konusu ilaçları kullanmayanlara kıyasla çok daha yüksekti. Yeme bozukluğu olanlar hastaların küçük bir bölümünü oluştursa da doktorlar bunun yine de kaygı verici olduğunu söyledi.
Araştırmada yer almayan uzmanlara göre insanlar, kilo vermenin dışında pek çok nedenle bu ilaçlara yöneliyor olabilir. Örneğin araştırma, GLP-1 ilaçlarını endikasyon dışı kullanan hastalarda yüksek tansiyon veya yüksek kolesterol görülme olasılığının daha yüksek olduğunu ortaya koydu.
Orandi, “İnsanlar ‘Bunlar dış görünüş kaygısıyla kullanılıyor’ diye düşünebilir” dedi. Ancak ilaçların onaylı kullanım alanları dışında kalan başka sorunlara yardımcı olup olamayacağını merak eden hastalarla da görüştüğünü belirtti.
İlaçların farklı kullanım alanlarına yönelik araştırmalar henüz ilk aşamalarda
Bilim insanları, bu ilaçların doğurganlığı artırmak, alkol içme isteğini azaltmak ve beyin sisini hafifletmek gibi başka olası kullanım alanlarını araştırmanın henüz ilk aşamalarında. Bu amaçlarla işe yarayıp yaramadıklarını belirlemek için çok daha fazla veriye ihtiyaç duyulsa da doktorlar, şimdiden bu beklentiyle ilaçları deneyen hastalar gördüklerini söylüyor.
Michigan Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde klinik profesör olan ve obezite hastalarını tedavi eden Dr. Andrew Kraftson, yeni araştırmanın bu ilaçların kullanım koşullarını karşılamıyor gibi görünen hastalara reçete yazan doktorların sayısının fazlalığını da ortaya koyduğunu belirtti.
Kraftson, yoğun çalışan birinci basamak hekimlerinin, hastaları bu ilaçları istediğinde “Ne zararı olabilir ki?” diye düşünebileceğini söyledi.
“Yine de bu durumlarda kesinlikle kapsamlı bir sağlık hizmeti sunmuyoruz” diye ekledi. Kraftson, bazı doktorların hastanın ilaçtan yarar görüp göremeyeceğini ve olası faydaların risklere ağır basıp basmadığını yeterince değerlendirmiyor olabileceğinden kaygı duyduğunu ifade etti.
Obezitesi veya diyabeti olmayan kişiler büyük klinik araştırmalara çoğunlukla dahil edilmediği için, ilaçların bu kişiler üzerindeki etkilerine ilişkin çok az veri bulunuyor.
Krüger, bu ilaçların fazla kilolu olmayan kişiler için kendilerine özgü riskler taşıyabileceğini söyledi. Bunlar arasında yetersiz beslenme ve kas kütlesi kaybı da var. İlacı kullanan herkesi etkileyebilen bu yan etkiler, başlangıçtaki vücut kitle indeksi daha düşük olan kişilerde özellikle kaygı verici olabilir.
Krüger, “Bunun nasıl sonuçlanacağını bilmiyoruz” dedi. “Dev bir Ozempic deneyi gibi.”
© 2026 The New York Times Company
