Tony Romm, Rebecca F. Elliott / New York Times
İran ile savaş, dünya genelinde petrol ve doğal gaz fiyatlarını hızla yükseltmeye başladığında, Başkan Donald Trump bunun etkilerini ABD ekonomisi için geçici bir aksaklık olarak küçümsedi ve “Bu iş bittiğinde petrol fiyatları çok, çok hızlı bir şekilde düşecek” dedi.
Ancak savaşın sonunda işler bu kadar basit olmayabilir.
Ekonomistler ve sektör yöneticilerine göre Trump, kendi koyduğu Cuma günkü yeni son tarihten önce İran ile çatışmaları sona erdirmeyi başarsa bile, Amerikan hanehalkı ve işletmelerinin hızla yükselen enerji maliyetlerinde gerçek bir rahatlama görmesi haftalar, hatta aylar alabilir.
Savaşın sona ermesi jeopolitik krizi hafifletecek ve büyük olasılıkla Orta Doğu’daki tıkanmış nakliye hatlarının yeniden açılmasına yardımcı olarak petrol ve gaz fiyatlarını son zirvelerinden aşağı çekecek. Ancak çoğu tüketici için bu rahatlama kademeli gelecek ve muhtemelen ABD ekonomisine verilen zararı geri çevirecek kadar hızlı olmayacak.
Çarşamba öğleden sonra itibarıyla piyasalar savaşın hızlı ve kolay bir şekilde çözüleceği ihtimali konusunda karamsar görünüyordu. Uluslararası referans olan Brent petrolün varil fiyatı yaklaşık 100 dolar seviyesinde seyretti; bu, savaşın başlamasından bu yana neredeyse %40’lık bir artış anlamına geliyor. Amerikan Otomobil Birliği'ne (AAA) göre bir galon benzinin ortalama fiyatı 3,98 dolar oldu; bu da geçen aya göre yaklaşık 1 dolarlık artışı yansıtıyor.
“Fiyatlar roket gibi yükselir, tüy gibi düşer”
Moody’s Analytics’in baş ekonomisti Mark Zandi, kalıcı yüksek maliyet ihtimalinin enerji sektöründe bilinen bir gerçeği doğruladığını söyledi: “Fiyatlar roket gibi yükselir, tüy gibi düşer”
Zandi, savaş yakında sona erse bile petrol üretimi ve sevkiyatının normale dönmesinin yaklaşık altı ila sekiz hafta süreceğini öngördü. Bu noktada petrol fiyatları Brent için varil başına yaklaşık 80 dolar seviyesine oturabilir. Yani bombardıman öncesine kıyasla hâlâ daha yüksek seviyede olabilir. Zandi, pompa fiyatlarının da muhtemelen yavaş şekilde düşeceğini belirtti.
Kesin zaman çizelgesi, Orta Doğu’daki enerji altyapısına verilen hasarın boyutu ve haftalardır neredeyse kapalı olan önemli bir petrol ve gaz geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı’nın akıbeti dahil birçok faktöre bağlı olacak. Fiyatların seyri yakıt türüne göre de değişecek: Savaş özellikle dizel ve jet yakıtı arzını zorladı, bu da bu kalemlerde fiyatların daha uzun süre yüksek kalabileceği anlamına geliyor.
Bu tür fiyat sıçramaları ekonomi genelinde çok yönlü ve kalıcı etkiler yaratma eğiliminde olur. Örneğin artan taşımacılık maliyetleri nedeniyle gıda fiyatları yükselebilirken, yaz sezonunda uçak bileti fiyatları da artabilir. Nitekim erken bir uyarı olarak, United Airlines’ın üst yöneticisi Salı günü Bloomberg TV’ye yaptığı açıklamada, İran savaşı uzarsa bilet fiyatlarını %20 artırabileceklerini söyledi.
Amerikan Petrol Enstitüsü’nü temsil eden CEO Mike Sommers, “Fiyatların nereye gideceğine dair hiçbir fikrimiz yok. Varlıkların durumu ne olacak bilmiyoruz. Devre dışı kalan üretimi yeniden devreye almak ne kadar sürecek, bunu da bilmiyoruz” şeklinde konuştu.
Beyaz Saray sözcüsü Taylor Rogers ise yönetimin ekonomik projeksiyonları sorulduğunda yaptığı açıklamada, savaş sona erdiğinde fiyatların “hızla” düşeceğini savundu ve “Başkan Trump her konuda haklı çıktı ve bu kısa vadeli aksaklıklar geride kaldığında yine haklı çıkacak” dedi.
Trump için riskler artıyor
Sürekli değişen ekonomik dengeler, ABD öncülüğündeki İran savaşının dördüncü haftasına girildiği bir dönemde Trump için riskleri artırıyor. Uzmanlar uzayan bir çatışmanın sonuçlarına dair uyarılarını sürdürse de, başkan savaşın maliyetine değdiğini ve daha istikrarlı bir Orta Doğu sağlayacağını savunuyor.
“Ekonomimiz harikaydı” diyen Trump, “küçük bir Orta Doğu yolculuğu yapıp büyük bir sorunu ortadan kaldırması gerektiğini” ifade etti.
Aslında ABD ekonomisi savaş başlamadan önce de baskı işaretleri gösteriyordu; bu durum kalıcı yüksek tüketici fiyatları ve işsizlik oranındaki son artışla kendini belli ediyordu. Bu baskılar, özellikle yaklaşan ara seçimler öncesinde yapılan anketlerde birçok Amerikalının mali sıkıntılarından Trump’ı sorumlu tutmasına yol açtı.
Birçok analist, İran savaşının sürmesi ve petrol fiyatlarının gelecek aya veya sonrasına kadar yüksek kalması durumunda ABD’nin resesyona girme riskinin ciddi şekilde artabileceği konusunda uyardı. Ancak Pazartesi günü Trump’ın İran’ın enerji tesislerini hedef alarak bombardımanı tırmandırma tehdidini askıya aldığını açıklaması, tarafların çatışmayı sonlandırmaya yönelik erken görüşmelere başlayabileceği yönünde sınırlı bir rahatlama işareti yarattı.
Ancak saatler içinde Washington ve Tahran’dan gelen açıklamalar müzakerelerin kapsamı ve ilerlemesi konusunda kafaları karıştırdı. Bu durum bir gerçeği de ortaya koydu: ABD ve İsrail savaşı başlatmış olabilir, ancak küresel enerji ve finans piyasalarına yeniden istikrar getirmek için tüm tarafların çatışmayı bitirme konusunda uzlaşması gerekiyor.
Oxford Economics’in ABD baş ekonomisti Michael Pearce, piyasa tepkisinin “tango yapmak için iki kişi gerekir” gerçeğini yansıttığını söyledi.
Cuma günü yayımlanan bir raporda Pearce, kalıcı yüksek petrol ve gaz fiyatlarının gıda ve diğer ürünlerin maliyetini artırarak Mart ve Nisan’da enflasyonun “keskin şekilde yükselebileceğini” öngördü. Bu durumun tüketiciler üzerindeki etkisinin ekonomide yavaşlamaya katkı sağlayabileceği ve büyümenin bu yıl %2,8’den %2,4’e düşebileceği belirtildi.
Pearce ayrıca Trump çatışmayı daha hızlı sona erdirse bile enerji maliyetlerinin savaş öncesi seviyelere “ani bir şekilde” geri dönmeyeceğini söyledi.
Analistlere göre Hürmüz Boğazı açıldığında bile trafik hemen eski seviyesine dönmeyebilir ve yakın zamanda savaş yaşanmış bir bölgeden geçiş riskleri fiyatları bir süre daha yüksek tutabilir. Ayrıca Suudi Arabistan gibi ülkelerde, artan güvenlik riskleri ve dron saldırıları nedeniyle dolan depolama tankları sebebiyle durdurulan üretimin yeniden başlaması da zaman alabilir.
Chevron CEO’su Mike Wirth Pazartesi günü Houston’da düzenlenen enerji konferansı CERAWeek’te, “Bu üretimin tekrar ne kadar hızlı devreye alınabileceği, önümüzdeki süreçte başa çıkmamız gereken bir belirsizlik. Bu durumdan çıkmak zaman alacak” ifadelerini kullandı.
© 2026 The New York Times Company
