Paul Mozur, Tripp Mickle / New York Times
Tayvan'da bu ay düzenlenen ülkenin en büyük bilişim fuarı COMPUTEX'te, Nvidia CEO'su Jensen Huang adeta bir rock yıldızı gibi karşılandı. Stanttan standa ilerlerken peşinden kalabalıklar sürüklendi; imza dağıttı, hayranlarıyla selfie çektirdi.
Huang, en önemli Güney Koreli tedarikçilerinden biri olan SK Hynix'in standında eline bir kalem aldı ve bir not bıraktı. Nvidia'nın yapay zeka süper bilgisayarlarında kullanılan ve şu sıralar arz sıkıntısı yaşanan bellek bileşenlerinin üretildiği parlak bir silikon plakanın üzerine şunları yazdı:
"Lütfen daha fazlasını üretin :)"
Bu, sadece yarı ciddi bir şaka değildi. Teknoloji devleri dünya genelindeki veri merkezlerine yüz milyarlarca dolar akıtırken, yapay zekayı çalıştıran çiplere, kablolara ve güç sistemlerine yönelik talep, arzın çok önüne geçmiş durumda.
Nvidia, bu harcama patlaması sayesinde dünyanın halka açık en değerli şirketi haline geldi. Şimdi ise bu bolluk dönemi, dünyanın dört bir yanında inşa edilen veri merkezlerinin vazgeçilmez ama gösterişsiz parçalarını üreten, Amerikalıların çoğunun adını dahi duymadığı çok sayıda Asyalı yarı iletken şirketini de yukarı taşıyor.
UBS yarı iletken analisti Timothy Arcuri, "Kimsenin ilgilenmediği sıkıcı bir sektördü ama artık dünyanın en kritik altyapısına dönüştü. Temelde rayları döşüyorlar ve önümüzdeki yıllarda bu raylar üzerinde devasa bir ticaret akışı olacak" ifadelerini kullandı.
Bu altına hücum, teknolojik gücün haritasını yeniden çiziyor. Çipler, devasa miktarda veriyi işleyen yapay zeka sistemlerinin beyni konumunda. Ancak bu sistemler aynı zamanda düşündükleri bilgileri depolayan bellek teknolojilerine de ihtiyaç duyuyor. Son yıllarda yapay zeka modelleri öylesine büyüdü ki, bilgiyi saklayabilme yeteneği onu işleyebilmek kadar değerli hale geldi.
En gelişmiş bellek teknolojileri büyük ölçüde Güney Kore ve Tayvan'dan geliyor. Arz kısıtları nedeniyle yükselen fiyatlar, bu iki Asya demokrasisine yeni bir servet akışı sağlıyor.
On yıl önce bellek, büyük teknoloji şirketlerinin insafına kalmış sert döngülerle fiyatlanan ucuz bir emtiaydı. Bu yıl ise fiyatlar iki katından fazla arttı. Üst segmentte üretim yapan yalnızca üç şirket bulunuyor: Güney Kore'den SK Hynix ve Samsung ile, en gelişmiş fabrikaları Tayvan'da bulunan ABD'li Micron.
Bu şirketlerin hiçbiri Çinli değil. Pekin, yıllardır yaptığı harcamalara rağmen gelişmiş yapay zeka sunucularının tedarik zincirinin büyük bölümünün dışında kaldı. Washington açısından bu durum tesadüfi bir başarı niteliği taşıyor. Üretimi Çin'den çekmek amacıyla verilen teşviklerin başaramadığını, bu patlama neredeyse bir gecede gerçekleştirdi.
Ancak bu başarının bir bedeli de var. Teknolojinin büyük kısmı ABD'de tasarlanıyor olsa da tedarik zinciri hala Tayvan ve Güney Kore'den geçiyor. Bu iki ülke ise Çin ve Kuzey Kore'nin komşusu; ABD'li yetkililerin uzun süredir gerilimin tırmanmasından endişe duyduğu bölgeler arasında yer alıyor.
Güney Kore borsası 2026 yılında yaklaşık ikiye katlanarak büyük piyasalar arasında en iyi performansı sergiledi. Tayvan borsası da kendi rekorlarını kırdı. Samsung ve SK Hynix sayesinde Güney Kore, ABD dışında aynı anda piyasa değeri 1 trilyon doların üzerine çıkan birden fazla şirkete sahip ilk ülke oldu. Micron da trilyon dolarlık şirketler kulübüne katıldı.
Bu patlamanın izleri, Taipei'de düzenlenen COMPUTEX fuarının her köşesinde görüldü. Veri merkezi altyapıları, voltaj dönüştürücüleri ve HBM4E ile SOCAMM2 gibi isimlere sahip bellek ürünlerinin sergilendiği, sektörün teknik vitrinlerinden biri olan fuarda bu yıl farklı bir hava hakimdi.
Dünyanın dört bir yanından gelen ziyaretçiler açıkta sergilenen soğutma borularının etrafında toplandı, cam vitrinlerdeki çıplak silikon plakaları uzun uzun inceledi. Nvidia standında ise tek bir sunucu kabini bir platform üzerinde dönüyordu. İnsanlar bu kutuyla selfie çekmek için sıraya girdi.
Huang'ın imza attığı plakanın bulunduğu SK Hynix standında görev yapan mühendis Vincent Wang, böylesine bir yükselişi hiç beklemediğini söyledi. Bellek piyasasındaki çöküşün Tayvan'ın çip sektörünü sarstığı ve hükümet desteğini neredeyse zorunlu hale getirdiği zorlu yılları yaşayan Wang, kendi şirketinin hisselerine bile yatırım yapmadığını belirtti.
Wang'ın, Huang'ın "Daha fazlasını üretin" çağrısına verdiği yanıt ise dikkat çekiciydi:
"Lütfen daha fazla ödeyin"
Huang artık sektörün kaderini belirleyen isimlerden biri haline geldi. Nvidia geçen yıl zor günler geçiren Silikon Vadisi çip üreticisi Intel'e 5 milyar dolarlık yatırım yaptı ve birlikte çip geliştirme kararı aldı. O tarihten bu yana Intel hisseleri yaklaşık dört kat yükseldi.
Tayvanlı bellek şirketi Adata'da yönetici olarak görev yapan Frank Seifert, "Şu anda herkesin yüzü gülüyor" dedi. Seifert, fuardaki Huang'ın konuşmasını binlerce sektör takipçisi gibi izlediğini anlattı. Huang, iş ortaklarından çip tasarım şirketi Marvell'i övdüğünde ve onun bir sonraki trilyon dolarlık şirket olacağını söylediğinde, Seifert hisseleri satın aldı. Hisseler o gün yüzde 25'in üzerinde yükseldi.
Bugünkü tablo, son büyük donanım patlamasının tam tersi niteliğinde. Yirmi yıl önce akıllı telefonlar Çin'i dünyanın üretim üssüne dönüştürmüştü. Ticaretin iki ülkeyi birbirine bağlayacağını ve barışı koruyacağını düşünen ABD, buna ses çıkarmamıştı. Bu süreç, Çin'i küresel bir rakibe dönüştüren üretim altyapısının temelini attı.
Bu kez ise Çin dikkat çekici biçimde sahnenin dışında kaldı. ABD'nin gümrük tarifeleri ve teknoloji kısıtlamaları, Pekin'i yapay zeka çılgınlığının büyük bölümünden uzak tuttu.
Bir zamanlar Çin'deki bu sektörün inşasına ortak girişimler, anakara fabrikaları ve transfer edilen mühendislerle katkı sunan Güney Koreli ve Tayvanlı şirketler ise bugün kendi emeklerinin meyvelerini topluyor. Üstelik bu kazanç yalnızca çiplerle sınırlı değil; sunucu kabinlerinden güç sistemlerine ve sıvı soğutma çözümlerine kadar tüm ekosisteme yayılıyor.
Akıllı telefon ve dizüstü bilgisayar montajıyla büyüyen Foxconn ve Quanta artık Meksika, Güneydoğu Asya ve Tayvan'da yapay zeka sunucuları üretiyor. Güç kaynakları ve soğutma fanlarıyla tanınan Delta Electronics gibi bir dönem sıkıcı görülen şirketler de yapay zeka veri merkezlerinin ihtiyaç duyduğu güç dönüştürücüleri ve sıvı soğutma sistemleri sayesinde hızla büyüyor.
Geçmişteki yükseliş ve çöküş döngülerinin şirketleri iflasa sürüklediği ve ekonomiyi sarstığı Tayvan'da ise birçok kişi hala temkinli davranıyor. Geçen hafta çip hisseleri, yapay zeka rallisinin Wall Street'in aşırı yüksek beklentilerini karşılayamayabileceği endişeleriyle sert gerilediğinde riskler yeniden hatırlandı.
Ancak bu durum mühendislerin piyasaya akın etmesini engellemedi. Taipei'de spor salonlarında, doktor muayenehanelerinde ve taksilerde borsa grafiklerini takip eden akıllı telefon ekranları giderek daha sık görülmeye başladı.
Wang'a göre Huang'ın imzaladığı plaka, büyük olasılıkla Güney Kore'deki SK Hynix genel merkezinde duvara asılacak.
Zaman içinde bunun tarihi bir yükselişin hatırası mı yoksa bir balonun kalıntısı mı olarak anılacağı bilinmiyor. Ancak şimdiden daha büyük bir gerçeği simgeliyor: Dünyanın en gelişmiş yapay zeka teknolojileri için, Çin'in neredeyse hiç yer almadığı yeni bir tedarik zincirinin doğuşunu.
Ve bu yeni düzen, dünyanın jeopolitik açıdan en tartışmalı iki noktası olan Tayvan ve Güney Kore üzerine inşa ediliyor.
© 2026 The New York Times Company
