Bazı petrol analistlerine göre Orta Doğu'dan petrol ihracatı bu ay keskin biçimde arttı. İhracatın İran'ın mart ayında Hürmüz Boğazı'nı kapatmasından önceki seviyelere yaklaşması, küresel enerji fiyatları üzerindeki baskının bir miktar azalmasını sağlayabilir.
Petrol tankerlerini takip eden Kpler şirketinin verilerine göre, eylül ayında boğazdan günde ortalama 10 milyon varil petrol geçti. Kpler'ın verileri bu ay Basra Körfezi ülkelerinden günde 6 milyon varil ham petrolün boğazı bypass eden boru hatları ve limanlar üzerinden çıktığını gösteriyor.
Şubat sonunda İran'la savaş başlamadan önce, bölgeden boğaz ve diğer güzergahlar üzerinden günde yaklaşık 19 milyon varil ham petrol çıkıyordu. Tankerleri takip etmenin zorluğu nedeniyle analistlerin açıkladığı ihracat toplamları gerçek petrol akışını tam olarak yansıtmayabilir ancak uzmanların çoğu bu ay hacimlerin önemli ölçüde arttığını belirtiyor.
Bu toparlanma, İran tanker saldırılarını sürdürmesine rağmen en belirgin şekilde boğazda yaşandı. Gemileri saldırılardan korumayı amaçlayan ABD askeri operasyonunun, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi büyük ihracatçı ülkelerin daha fazla sevkiyat yapmasını teşvik ettiği görülüyor.
Notre Dame Üniversitesi'nde siyaset bilimi doçenti ve boğazdaki çatışmalar konusunda uzman olan Eugene Gholz, “Önemli miktarda petrol çıkarıyorlar ve nakliyecilerin güveni arttıkça bu miktar zaman içinde yükseliyor” dedi.
Başkan Donald Trump yönetimindeki yetkililer ve ABD'li askeri yetkililer haftalardır Hürmüz Boğazı'nın açık olduğunu ve tankerlerin boğazdan petrol taşımaya devam ettiğini söylüyor.
Bazı analistler, petrol ihracatındaki artışın İran'ın su yolu üzerindeki kontrolünü kaybediyor olabileceğini gösterdiğini belirtiyor. Son aylarda ABD'nin uyguladığı abluka, İran'ın tankerlerle petrol ihraç etmesini engelleyerek ülke için önemli bir gelir kaynağını kesmişti.
King's College London'daki Savunma Çalışmaları Merkezi'nde kıdemli araştırma görevlisi Martin Navias, “Bu bana baskının ABD'nin değil, İran'ın üzerinde olduğunu söylüyor” dedi.
Daha fazla petrolün bölgeden çıkarılmasında başarı sağlanmasına rağmen, varil başına fiyat hala savaş öncesindeki seviyenin oldukça üzerinde bulunuyor ve daha yüksek benzin ve motorin fiyatları dünya genelindeki tüketiciler üzerinde ciddi bir baskı oluşturuyor.
Houston merkezli finansal hizmetler şirketi Pickering Energy Partners'ın yatırım direktörü Dan Pickering, Körfez'den petrol ihracatındaki toparlanmaya rağmen küresel arzın dünyanın ihtiyaç duyduğu seviyenin altında olduğunu söyledi.
Pickering, “Hala arzın sıkı olduğu bir piyasayla karşı karşıyayız” dedi.
Kpler'ın verilerine göre boğazdan günde geçen 10 milyon varil petrol, savaşın ilk dönemlerinde boğazdan geçebilen çok düşük miktarlara kıyasla önemli bir artışa işaret ediyor. Ancak bu miktar, savaş öncesinde boğazdan geçen günlük 16 milyon varilin hala oldukça altında.
Bazı tanker takip şirketleri ise daha düşük rakamlar veriyor. TankerTrackers.com, bu ay boğazdan günde 7,4 milyon varil ham petrol geçtiğini hesaplıyor.
Petrol daha yüksek hacimlerde bölgeden çıkmaya başlasa da ABD ordusunun sağladığı koruma önemli kaynaklar gerektiriyor ve bunu süresiz olarak sürdürmek zor olacak. ABD'nin korumasına rağmen, çok sayıda tanker su yolunu geçmeye çalışırken saldırıya uğradı. Bu durum bazı denizcilik şirketlerini bölgeye dönmekten caydırıyor.
Birleşmiş Milletler'e bağlı bir kuruluş olan Uluslararası Denizcilik Örgütü'nün Genel Sekreteri Arsenio Dominguez, geçen hafta verdiği bir röportajda boğazın “seyrüsefere açık olmadığını, çünkü güvenli olmadığını” söyledi. Örgüte göre savaşın başlamasından bu yana 85 gemi saldırıya uğradı ve 24 denizci hayatını kaybetti.
The New York Times, tankerleri takip eden üç şirketten — Kpler, Vortexa ve TankerTrackers.com — savaşın her ayında boğazdan geçen petrol miktarına ilişkin verilerini istedi. Tankerlerin çoğu İran tarafından kolayca tespit edilmemek için boğazdan geçerken transponder cihazlarını kapattığından, geçişleri gerçekleştiği anda takip etmek zor.
Bu nedenle takip şirketleri, hangi tankerlerin boğazdan geçtiğini ve ne kadar petrol taşıdığını belirlemek için boğazın dışındaki transponder sinyallerini, uydu görüntülerini ve diğer verileri bir araya getiriyor. Büyük bir tanker 2 milyon varil petrol taşıyabiliyor.
Vortexa'nın verilerine göre ağustos ayında boğazdan günde ortalama 6,4 milyon varil petrol geçti. Kpler bu miktarı 5,9 milyon varil, TankerTrackers ise 5,5 milyon varil olarak hesapladı. Bu toplamlar savaşın ilk dönemlerindeki akışa kıyasla önemli ölçüde artmış olsa da savaş öncesindeki seviyelerin yarısından azdı.
Trump yönetimi ve ABD ordusu daha fazla petrolün bölgeden çıktığını söyledi ancak sevkiyatlara ilişkin paylaştıkları veriler düzensizdi.
Boğazdaki tankerlere koruma sağlayan ABD ordusunun Merkez Kuvvetler Komutanlığı'nın (CENTCOM) başındaki Amiral Brad Cooper, 19 Eylül'de sosyal medya platformu X'te yayımlanan bir videoda “son birkaç ayda” boğaz üzerinden 1 milyar varil petrol sevk edildiğini söyledi.
Cooper, 1 milyar varilin iki ay içinde bölgeden çıkarıldığını kastettiyse bu günde ortalama 16 milyon varilden fazla petrole denk geliyor. Bu miktar, savaş öncesindeki günlük toplam seviyeye eşit.
Ancak CENTCOM sözcüsü Yüzbaşı Tim Hawkins, “son birkaç ay” ifadesinin “birkaç ay” anlamına geldiğini söyledi. Hawkins, mayıs ayından bu yana günlük ortalama ne kadar petrolün bölgeden çıktığını açıklamayı reddetti.
Washington'da CENTCOM'un boğazdan geçtiğini öne sürdüğü ham petrol miktarına ilişkin bir tartışma yaşanıyor. Kongre'deki bazı Demokratlar ve istihbarat analistleri, CENTCOM'un tahminlerine ulaşmak için kullandığı yöntem konusunda yeterince şeffaf olmadığını söyledi.
Gizli değerlendirmeleri görüşmek üzere isimlerinin açıklanmaması koşuluyla konuşan bu yetkililer, Beyaz Saray'ın baskısı altındaki CENTCOM'un boğazdan geçen toplam petrol miktarına ilişkin şişirilmiş tahminler sunmuş olabileceğinden şüphelendiklerini ifade etti.
Hawkins ise “CENTCOM tarafından yayımlanan ve Hürmüz Boğazı'nda ivmenin arttığını gösteren veriler tam olarak budur — gerçekler” dedi. Hawkins, CENTCOM'un gemi trafiğine ilişkin verileri kendi operasyonlarından, denizcilik sektöründen ve Körfez ülkelerinden topladığını belirtti.
Hawkins, son iki haftada boğazdan günde 13 milyon varilden fazla petrol geçtiğini söyledi.
Beyaz Saray, yorum talebine Savunma Bakanlığı aracılığıyla yanıt verdi. Bakanlık sözcüsü, CENTCOM'un baskı altında olduğu iddiasını kesin bir dille reddetti ve petrol akışına ilişkin rakamların arkasında durdu.
Bakanlık sözcüsü Kingsley Wilson, e-posta yoluyla yaptığı açıklamada “Askerlerimiz caydırılmayacak ve etkilenmeyecek; ticari gemilerin boğazdan güvenli şekilde geçmesini sağlamaya devam edecekler” dedi.
© 2026 The New York Times Company
Kaynak: Gazete Oksijen
