Yeganeh Torbati / The New York Times
İran, en üst düzey ulusal güvenlik danışmanını, atanması ülkenin eski güvenlik bürokrasisinin iktidarını daha da pekiştirmesi anlamına gelebilecek bir askeri komutanla değiştiriyor.
1980'lerdeki İran-Irak Savaşı sırasında İran Devrim Muhafızları'na liderlik eden Muhsin Rızai, İran Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü'nün pazar günü sosyal medyada yaptığı açıklamaya göre Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi'nin yeni genel sekreteri olacak.
Rızai, İran'ın dini lideri Ayetullah Mücteba Hamaney'in danışmanı olarak görev yapıyordu.
Rızai, bu yıl ABD ve İsrail'in İran'a düzenlediği saldırılar sırasında Konsey'in önceki sekreteri Ali Laricani'nin bir İsrail hava saldırısında öldürülmesinin ardından bu göreve getirilen Muhammed Bakır Zulkadr'ın yerini alıyor.
Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın Sözcüsü Seyyid Mehdi Tabatabai, sosyal medyada yaptığı açıklamada Zulkadr'ın istifa ettiğini ve yeni bir göreve geçeceğini, yerine ise Rızai'nin getirileceğini belirtti.
Zulkadr'ın kendisi de İran'ın en güçlü güvenlik gücü olan Devrim Muhafızları'nın kıdemli bir üyesi olsa da analistler, onun mevcut ve eski diğer üst düzey askeri komutanlar kadar nüfuza sahip olmadığını söylüyor.
Üst düzey sivil ve askeri yetkililerden oluşan Konsey, İran'ın ABD ile devam eden çatışmasına ilişkin politikasını belirlemede kritik bir rol oynuyor. Konsey, Haziran ayında savaşı durduracak bir mutabakat zaptını kabul etmiş, ancak bu anlaşma ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı'nın kontrolüne ilişkin çıkan anlaşmazlıklar nedeniyle hızla bozulmuştu.
Berlin merkezli İran güvenlik sorunları uzmanı Hamidrıza Azizi, Rızai'nin atanmasının birkaç açıdan önemli olduğunu söyledi.
Yol genç kuşağa kapalı
Azizi, her şeyden önce bu adımın, ülkenin emektar güvenlik şeflerinin genç nesil siyasi elitlere geçiş için yol açmak yerine iktidarlarını daha da sağlamlaştırdıklarının bir işareti olduğunu belirtti. Rızai, kırk yılı aşkın süredir İran askeri ve siyasetinin en üst kademelerinde değişmez bir figür oldu. Askeri rolünün yanı sıra birkaç kez cumhurbaşkanlığına aday oldu ancak başarılı olamadı.
Azizi, bu atamanın aynı zamanda İran'ın ABD ile yürüttüğü müzakerelere liderlik eden Muhammed Bakır Kalibaf'ı dengeleme çabasına da işaret ettiğini söyledi. Devrim Muhafızları'nın bir diğer kıdemli komutanı olan Kalibaf, Meclis Başkanı ve Zulkadr'a yakınlığıyla biliniyor. Azizi, güvenlik konseyinin tepe yönetimindeki bu değişimin, Hamaney'in "Kalibaf'ın aşırı nüfuz kazanmasını önlemek" amacıyla yaptığı bir dengeleme hamlesi olabileceğini ifade etti.
Kalibaf geçmişte, ülke içindeki daha şahin kesimler anlaşmaya saldırmasına rağmen, İran'ın Haziran ayında ABD ile vardığı ateşkes anlaşmasını savunmuştu. Azizi, Rızai'nin atanmasının "sistemin daha katı/şahin kanadının üstünlük sağladığı anlamına geleceğini" belirtti.
Tennessee Üniversitesi Chattanooga kampüsünde İran güvenlik güçleri üzerine çalışan Profesör Said Golkar, Rızai'nin yükselişinin, kilit kararları İran içinde Devrim Muhafızları'nın aldığının bir başka kanıtı olduğunu söyledi.
Ancak Golkar'a göre bu değişim, kararların daha şahin ya da daha pragmatik olacağı anlamına gelmiyor.
Golkar, muhtemel görünen şeyin, Rızai ve Kalibaf'ın yüksek hırsları nedeniyle eninde sonunda karşı karşıya gelecekleri olduğunu söyledi. Rızai gibi Kalibaf da geçmişte cumhurbaşkanlığı için yarışmıştı. Golkar, "Bu yapı yürümez. Herkes kral olmak istiyor" dedi.
Golkar, resmi olarak Konsey genel sekreterini İran cumhurbaşkanının atadığını, ancak uygulamada bu makama kimin getirileceğine dini liderin karar verdiğini belirtti.
"Cumhurbaşkanını dizginleme çabası"
Geçen hafta sosyal medyada yaygın şekilde paylaşılan görüntülü konuşmasında, evlilik bağıyla Hamaney'e akraba olan aşırı muhafazakar din adamı Muhammed Bakır Harrazi, bu atamayı öngörmüş ve bunu İran cumhurbaşkanını dizginleme çabasının bir parçası olarak tanımlamıştı. Pezeşkiyan ve Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ABD ile yürüttükleri diplomasi çabaları nedeniyle İranlı katı muhafazakarlar tarafından sert bir şekilde eleştiriliyordu.
Harrazi'nin aktardığına göre Pezeşkiyan, istediğini yaptırmak için defalarca cumhurbaşkanlığından istifa etme tehdidinde bulundu; Hamaney ise sabrının tükendiğini belirterek bir sonraki istifa teklifini kabul edeceği konusunda kendisini uyardı.
Cumhurbaşkanını daha da sınırlandırmak için Hamaney'in Güvenlik Konseyi'nde değişiklik yapmaya da çalıştığını söyleyen Harrazi, onun "Sayın Zulkadr'ı görevden alıp yerine Sayın Muhsin Rızai'yi getirmeyi" planladığını ifade etti. Harrazi ayrıca Hamaney'in Arakçi'ye "hiçbir koşulda artık müzakerelere müdahale etme hakkı olmadığını" söylediğini iddia etti.
Hamaney'in makamı, Harrazi'nin adını vermeden bu iddiaları yalanladı; Pezeşkiyan'ın makamı da aynı şekilde yalanlamada bulundu.
© 2026 The New York Times Company
