Çin'in en zengin bölgesinin merkezindeki bir park, teknolojik dönüşümün ve otomasyonun işsiz bıraktığı on milyonlarca vasıfsız işçinin hayatta kalma mücadelesine sahne oluyor.
Vivian Wang / New York Times
Park, Çin’in en zengin ilçesinin merkezindeydi. Salkım söğüt ağaçları, iyi bakılmış bir göletin etrafında kümelenmişti. Performans kıyafetleri giymiş koşucular, çocuklarla dolu parlak, yeni oyun alanlarının etrafında dönüyordu.
Fakat parkın daha sakin bir bölümünde Hu Xinbing, yerel refahtan payını alma yönündeki başarısız bir başka günün ardından dinleniyordu. O sabah bir iş bulmayı başaramayan 31 yaşındaki Hu, bir rüzgarlığı yastık olarak kullanarak bazı çalıların arkasına uzanmış ve ertesi gün tekrar deneyebileceği zamana kadar bekliyordu.
Etrafında, işsiz olan yaklaşık bir düzine diğer adam, Şanghay'ın yaklaşık 30 mil dışındaki Kunshan'da bulunan parkın kendi köşelerini mesken tutmuş, banklarda veya çadırların içinde uyukluyordu.
Çok uzun zaman önce olsaydı, boş zaman bulmakta zorlanırlardı. 2010'ların başında dünyadaki dizüstü bilgisayarların üçte birini üreten Kunshan, Çin'in devasa elektronik imalat sanayisinin merkezinde yer alıyor.
On yıllar boyunca, aralarında Hu'nun da bulunduğu ülke genelinden milyonlarca işçi, Apple ve Dell için cihazlar monte eden istikrarlı işler için buraya akın etti. 20 yılı aşkın bir süredir Kunshan, Çin’in ekonomik olarak en gelişmiş ilçesi olarak sıralanıyor.
Şimdi Hu, Çin’in düşük kaliteli imalattan ileri teknolojiye doğru kaymasıyla geride bırakılabilecek on milyonlarca işçiden biri. Kunshan hükümeti, yapay zeka veya uçan arabalar gibi teknolojilere odaklanan şirketlere cömert destekler sundu. Bu esnada, ticari sürtüşmeler nedeniyle belirsiz bir taleple karşı karşıya kalan geleneksel elektronik üreticileri otomasyonu benimsedi; insan işçiler için pozisyonları ve ücretleri kesti.
Aslen daha fakir bir iç eyalet olan Henan'dan gelen Hu, "Her yer vida sıkan robotlarla dolu. Artık bunu yapması için insanlara ihtiyaç duymuyorlar" dedi.
Geçtiğimiz yıllarda, Apple'ın her ikisi de büyük tedarikçileri olan Pegatron ve Inventec gibi üreticilerle daha uzun vadeli sözleşmeler imzaladığını söyledi.
Yoğun sezonlarda ayda 6.000 yuan'a (yaklaşık 885 dolar) kadar kazanabiliyordu. Ancak önceki işverenlerinin, robotları devreye soktukça işleri azalttığını söyledi. Mayıs ayında, her biri 60 ila 120 yuan (kabaca 9 ila 18 dolar) arasında ödeme yapan, çoğunlukla güvenlik işleri olmak üzere yalnızca günlük işlerde çalıştığını belirtti.
"İşler bu şekilde gelişmeye devam ederse, gelecekte hiç iş kalmayacakmış gibi hissettiriyor" diye ekledi.
Hu ve iş arkadaşlarının içinde bulunduğu çıkmaz, Çin’in yüksek teknoloji gücüne dönüşmeye çalışırken karşılaştığı zorluğu vurguluyor.
Çin; güneş panelleri ve elektrikli araçlar gibi teknolojilerde dünyaya öncülük ediyor ve yapay zeka hakimiyeti için Amerika Birleşik Devletleri ile rekabet ediyor. Bu endüstrilerin yarattığı imalat işleri büyük ölçüde vasıflı işçiler içindir. Bu roller, Çin’in iş gücünün hala en büyük parçalarından birini oluşturan daha az vasıflı işçiler arasındaki iş kayıplarını telafi edemiyor.
Birçok insan bunun yerine, ya daha önce sözleşmeli olarak çalıştıkları fabrikalarda ya da güvenlik görevlisi gibi diğer pozisyonlarda günlük geçici işlere (gig work) itildi.
Kunshan’ın göçmen işçilerini inceleyen Pekin Üniversitesi'nden profesör Zhang Dandan'a göre, yalnızca Çin’in imalat sektöründe halihazırda yaklaşık 40 milyon günübirlik çalışan işçi bulunuyor. Bazı büyük fabrikalarda iş gücünün yüzde 80 kadarını oluşturuyorlar. Yeni beceriler öğrenmek veya daha iyi bir istihdam bulmak için çok az fırsatları var.
Zhang, Çin medyasındaki bir makalesinde, "Gelecekte, akıllı imalat ilerledikçe ve endüstriyel yükseltmeler devam ettikçe, günübirlik işlerin ölçeği genişlemeye devam edecek" diye yazdı. (Bazı işçilerin, özellikle de genç olanların, sözleşmeli çalışmayı hala düşük olan ücretler göz önüne alındığında çok kısıtlayıcı gördükleri için günübirlik emeği aslında tercih ettiklerini belirtti.)
Zor durumdaki işçiler için bir merkez
Kunshan'daki park, Zhenchuan İyi Samiriyeli Parkı, Çin genelinde zor durumdakilerin veya tükenmişlerin toplanma yeri olarak tanınır hale geldi. Büyük fabrikaların ve işe alım görevlilerinin her sabah saat 04.00'ten günlük kotalarını doldurana kadar toplandığı bir iş gücü piyasasının yakınındadır. Park, orta sınıf ailelerin tertemiz tesislerin tadını çıkarmak için oraya akın etmesine rağmen, bir dolardan daha ucuza ucuz saç kesimi ve öğle yemeği kutuları satan satıcıları kendine çekiyor.
Geceleri işçiler, yakındaki yatakhanelerde yaklaşık 3 dolar karşılığında uyuyorlar. Bazıları parkın içinde kalıyor.
Benzer işçi kümeleri, son yıllarda Shenzhen ve diğer imalat merkezlerindeki iş gücü piyasalarının etrafında, günlük geçici işler arayan Hu gibi insanlar tarafından sıkça ziyaret edilerek mantar gibi çoğaldı.
Bir çiftçi ailesinin oğlu olan Hu, ortaokuldan sonra Kunshan çevresindeki fabrikalarda devre kartları ve akıllı telefonlar monte ederek çalışmaya başladı.
İşler sıkıcıydı ve fiziksel bir bedeli vardı 'bir doktorun fabrika kimyasallarıyla ilişkili olabileceğini söylediği bacaklarındaki iltihaplanma nedeniyle bir yıl boyunca çalışamadı' ama istikrarlıydı. Her yıl birkaç bin dolar tasarruf edebildiğini söyledi.
Koronavirüs pandemisinden sonra işler daha da kıtlaştı. Çin ile Batı arasındaki jeopolitik ve ticari gerilimler tırmandıkça, Kunshan'dakiler de dahil olmak üzere birçok üretici küçüldü veya denizaşırı ülkelere taşındı.
Aynı zamanda Çin, bir teknoloji süper gücü olmak için bastırıyordu. Bu, kısmen robotlara yatırım yapmak anlamına geliyordu.
2024 yılında Hu, bir önceki yıl çalıştığı, oyun bilgisayarları üreten bir fabrikaya geri döndü. Daha önce atölyenin elle vida sıkan, telaşlı insanlarla dolu olduğunu söyledi.
"Tekrar gittiğimde bir baktım ve vaov, artık hiç insan kalmamıştı" dedi. "Her yer robotlardı."
Hu’nun Çin’in robotik hünerine hayran kaldığı pek çok şey vardı. Robot baristaların olduğu büfelerin önünden geçmişti ve Çin’in TikTok versiyonu olan Douyin’de dans eden insansı robotları izlemekten keyif alıyordu. Pandemi sırasında, karantinadayken dronların yemeğini teslim ettiğini hatırlıyordu.
Ancak hayranlığı her zaman bir endişeyle gölgeleniyordu. Değiştirilmekten korunmasını sağlayacak yeni beceriler öğrenmek için enerjisinin veya yeteneğinin olmadığından korkuyordu.
İş bulamadığı sabahın ertesinde Hu, her zamanki gibi erken uyandı. Bu kez, Şanghay'daki bir Pokémon festivalinde güvenlik görevlisi olarak bir iş ayarladı. Sabah saat 06.00 civarında, festivale gitmek üzere düzinelerce diğer işçiyle birlikte bir otobüse bindi ve orada, aşırı istekli çocukların bir Pikachu geçit törenine dalmasını önlemek için bariyerler kurdu.
Gün içinde yaklaşık 18 dolar kazandı. Akşam saat 20.00'de Kunshan'a dönen otobüse bindi. Hava güzel olursa parkta kalabilirdi.
Ertesi sabah kalkacak ve her şeye sıfırdan başlayacaktı.
c.2026 The New York Times Company
Kaynak: Gazete Oksijen
