Meaghan Tobin / New York Times
Çinli girişim DeepSeek geçen ay en yeni yapay zeka modelini yayımladığında, Pekin’i yıllardır inşa etmeye çalıştığı geleceğe biraz daha yaklaştırdı.
Amerikan teknolojisinden küçük ama anlamlı bir kopuşa işaret eden DeepSeek, ilk kez yeni modelinin Çinli teknoloji devi Huawei tarafından üretilen çiplerde çalışacak şekilde optimize edildiğini açıkladı. Bu gelişme, Çin’in ileri teknolojileri ülke içinde geliştirme ve Batılı inovasyonlara bağımlılığı azaltma yönündeki uzun soluklu çabasının önemli bir kilometre taşı olarak değerlendiriliyor.
Dünyanın önde gelen yapay zeka sistemlerinin büyük bölümü hâlâ ABD’li çip devi Nvidia tarafından üretilen yarı iletkenlere dayanırken, Çinli yapay zeka şirketleri giderek daha fazla yerli alternatiflere yöneliyor.
DeepSeek’in açıklamasının zamanlaması da dikkat çekti. Şirketin duyurusu, bu hafta yapılması planlanan Donald Trump ile Şi Cinping zirvesi öncesine denk geldi. Bu durum, ABD’nin Nvidia çiplerine yönelik ihracat kısıtlamalarının Çin’in yapay zeka gelişimini raydan çıkarmadığı yönünde Pekin’e ek güven verdi.
Çin’in Amerikan yapay zeka teknolojilerinden anlamlı şekilde uzaklaşması, ABD ihracat kontrollerinin etkisini sınırlayabilir ve Washington’un Pekin üzerindeki en önemli baskı araçlarından birini zayıflatabilir. Bu ihtimal, DeepSeek’in yapay zeka teknolojisinin ABD'de teknoloji sektöründe sarsıntı yaratmasının ve şirketin Çin’in teknolojik bağımsızlık hedefinin güçlü sembollerinden biri hâline gelmesinin ardından daha da önem kazandı.
İki liderin geçen yılki görüşmesinden önce Trump, Şi ile Nvidia’nın en güçlü yapay zeka çiplerini konuşmayı planladığını söylemiş, bu açıklama da ABD’nin teknoloji üzerindeki kısıtlamaları gevşetebileceği yönünde spekülasyonlara yol açmıştı.
Ancak Washington’un yıllardır Çinli şirketlerin bazı ileri teknoloji ürünlerini satın almasını engellemesinin ardından DeepSeek ve Moonshot AI gibi şirketler, kısıtlamaların kalkmasını beklemek yerine yapay zeka sistemlerini bu sınırlamalara göre tasarlamaya başladı. Bu da modellerin Nvidia dışındaki daha geniş işlemci yelpazesinde çalıştırılmasının yollarını araştırmayı içeriyor.
Pekin merkezli Counterpoint Research’te baş yapay zeka analisti olan Wei Sun, “ABD’nin ihracat kontrolleri Çin’in yapay zeka gelişimini dondurmuyor. Çin’i alternatif bir teknoloji geliştirmeye zorluyor” dedi.
DeepSeek, en yeni modelinin Huawei çiplerini 'çıkarım' sürecinde kullanabildiğini açıkladı. Çıkarım süreci, yapay zeka sistemlerinin kullanıcılara daha hızlı ve doğru yanıt vermesini sağlayan aşama olarak biliniyor. Bu süreç, modele işlev kazandıran eğitim aşamasına kıyasla genellikle daha az işlem gücü gerektiriyor.
Yarı iletken sektöründen isimlerini açıklamayan iki kaynağa göre DeepSeek, sistemini eğitmek için yine Nvidia çiplerine başvurdu.
Şirketin bu çiplere nasıl erişim sağladığı ise net değil. Ancak Çinli şirketlerin, Çin dışındaki veri merkezlerinde bulunan Nvidia çiplerini uzaktan kullanabildiği biliniyor.
Huawei: Nvidia'nın çiplerine yetişmemize bir yıl kaldı
Huawei ise bu yıl yapay zeka eğitimi için yeni bir çip piyasaya sürmeyi planladığını açıkladı. Şirket ayrıca ürünlerinin Nvidia’nın mevcut çözümleriyle aynı performans seviyesine ulaşmasının bir yıl daha sürebileceğini belirtti.
Çin ve ABD yapay zeka altyapıları arasındaki büyüyen ayrışma, Nvidia CEO’su Jensen Huang tarafından uzun süredir dile getirilen bir sonucun gerçekleşmeye başladığını gösteriyor.
Huang, katı ihracat kontrollerinin Çinli şirketleri yerli alternatifler geliştirme çabalarını hızlandırmaya ittiğini ve bunun da ikiye bölünmüş bir pazara yol açabileceğini savunuyordu. Bu senaryoda Çin yapay zeka sistemleri Çin çipleri üzerinde çalışırken, Batı dünyası Amerikan donanımlarına bağlı kalacak.
Dünyanın en büyük yapay zeka çipi üreticisi olan Nvidia için Çin pazarına engelsiz erişim büyük önem taşıyor. Ancak Huang, sert kısıtlamaların uzun vadede Çin’in yapay zeka sektöründeki Amerikan etkisini azaltarak ABD’ye zarar vereceğini söylüyor.
Trump, Şi ile yaptığı son görüşmeden iki ay sonra Nvidia’ya en güçlü çiplerinden biri olan H200’ü Çin’e satma izni verdi.
Fakat o tarihten bu yana bu çipler, bir yandan Çin’deki kullanımının daha sıkı denetlenmesini isteyen Washington’daki siyasetçilerin, diğer yandan Çinli teknoloji şirketlerini yerli çip almaya yönlendiren Pekin yönetiminin baskısı arasında kaldı.
ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick geçen ay Senato Tahsisatlar Komitesi’nde yaptığı açıklamada, hiçbir H200 çipinin fiilen Çin’e gitmediğini söyledi. Nvidia da bu yılki düzenleyici bildirimlerinde Çin’deki H200 satışlarından henüz gelir elde etmediğini açıkladı.
Bu hafta Pekin’de yapılacak zirve öncesinde, Nvidia çiplerinin Çin’deki geleceği geçen Trump-Şi görüşmesine kıyasla hâlâ belirsizliğini koruyor.
Analistler, Çin’in ABD'nin ihracat kısıtlamalarına yönelik rahatsızlığının liderler görüşmesinde gündeme geleceğini düşünüyor.
Şanghay’daki Fudan University bünyesinde görev yapan doçent Jiang Tianjiao, “Çip ihracat kontrolleri Çin’in sürekli karşı çıktığı bir konu oldu” dedi. Jiang’a göre Çin’in çip üretim kapasitesi geliştikçe yetkililer, Amerikan teknolojilerine bağımlılığı azaltma çabalarını sekteye uğratmak istemeyebilir.
Çinli teknoloji şirketleri ihracat kısıtlamalarına rağmen yüksek performanslı yapay zeka sistemleri geliştirmeyi sürdürse de, ülkenin çip üretiminde teknolojik bağımsızlık hedefi hâlâ ciddi engellerle karşı karşıya.
Huawei’nin bazı çiplerini üreten Çinli şirket Semiconductor Manufacturing International Corp. (SMIC), bu çipleri büyük ölçekte üretmekte zorlanıyor. Şirketin ürettiği çiplerin hata oranı daha yüksek ve yabancı rakiplerin çözümlerine kıyasla daha fazla enerji tüketiyor.
Huawei’nin çözümü ise daha zayıf çok sayıdaki çipi bir araya getirerek gelişmiş işlemcilerin sunduğu hesaplama gücüne ulaşmaya çalışmak oldu. Ancak bu strateji, SMIC’in yüksek hacimli üretim yapabilmesine bağlı.
Buna rağmen Çinli çip üreticilerinin bu yıl, Nvidia gibi yabancı şirketlerin ürettiği gelişmiş yarı iletkenlerin yalnızca küçük bir kısmını üretmesi bekleniyor.
Çinli şirketler, yapay zeka yarışında başarının neyle ölçüldüğünü yeniden tanımlamaya çalışıyor.
Yıllardır sektörün en gelişmiş sistemleri, milyarlarca dolar harcayarak devasa sayıda güçlü çip toplayabilen şirketlerden çıkıyordu.
Şimdi ise Huawei gibi şirketler, başarının gelecekte en yüksek işlem gücünü toplamaktan ziyade; çoğu gerçek dünya kullanım senaryosu için yeterince iyi çalışan entegre çip, yapay zeka modeli ve uygulama ekosistemi kurmaya bağlı olabileceğine inanıyor.
Huawei, DeepSeek gibi yapay zeka model geliştiricileriyle yakın çalışarak donanımını, üzerinde çalışan yazılımları daha iyi destekleyecek şekilde özelleştirebiliyor.
DeepSeek en yeni modelini duyurduğunda Huawei, iki taraf arasında “çip ve model teknolojilerinde yakın iş birliği” olduğunu açıklamıştı.
© 2026 The New York Times Company
