Sudan sonra dünyanın en çok tüketilen içeceği olan çay, dünya genelinde insanların yaklaşık üçte ikisi tarafından tüketiliyor. Bu yaygın tüketim nedeniyle bilim insanları, çayın olası sağlık faydalarını onlarca yıldır yüzlerce araştırmayla inceliyor.
Araştırmalar, çayda bulunan bazı bileşiklerin kan damarlarını koruyabildiğini, iltihaplanmayı azaltabildiğini, gevşemeye yardımcı olabildiğini ve bağırsak mikrobiyomunu olumlu yönde etkileyebildiğini gösteriyor. Bunun temel nedenlerinden biri, bir fincan demlenmiş çayın kahve, kakao, meyve ve sebzelerde olduğu gibi çok sayıda antioksidan, polifenol ve diğer faydalı bitkisel bileşik içermesi.
Washington Post'un haberine göre; UCHealth'te görev yapan kardiyoloji diyetisyeni Jenifer Bowman, çayın içerdiği bu bileşiklerin sağlık üzerindeki etkilerinin araştırmalarda ele alındığını belirtiyor.
Yeşil, siyah, beyaz ve oolong çayları görünüş ve tat açısından birbirinden farklı olsa da tamamı aynı bitkiden, Camellia sinensis'ten elde ediliyor. Çayların farklı tat ve görünüme sahip olmasını sağlayan temel unsurlar ise yaprakların nasıl yaşlandırıldığı ve işlendiği.
Bunun yanı sıra papatya, nane, hibiskus ve zencefil gibi bitkilerden hazırlanan bitki çayları da bulunuyor. Bu içecekler baharat, bitki ve çiçeklerin demlenmesiyle hazırlanıyor. Bitki çaylarının polifenol içeriği farklılık gösterirken, genellikle kafein içermiyor.
Çayın sağlık üzerindeki etkileriyle ilgili araştırmaların önemli bölümü, dünya genelinde en fazla tüketilen çay türleri olan siyah ve yeşil çay üzerine yoğunlaşıyor. Bununla birlikte araştırmalar, bitki çaylarının da farklı sağlık yararları sağlayabileceğine işaret ediyor.
İşte çay tüketiminin sağlık üzerindeki olası etkileri:
Uzun yaşamla ilişkilendiriliyor
Çay tüketimiyle ilgili en tutarlı bilimsel bulgulardan biri, çay içen kişilerin çay tüketmeyenlere kıyasla daha uzun yaşama eğiliminde olması.
Annals of Internal Medicine dergisinde 2023 yılında yayımlanan kapsamlı bir araştırmada, Birleşik Krallık'ta çay tüketenlerle tüketmeyen kişiler karşılaştırıldı. Araştırmacılar, 40-69 yaş arasındaki yaklaşık 500 bin yetişkini 10 yıldan uzun süre takip etti. Katılımcıların beslenme alışkanlıkları, içecek tüketimleri, yaşam tarzları, genel sağlık durumları ve mevcut hastalıkları değerlendirildi.
Çay tüketenlerin yaklaşık yüzde 90'ı ağırlıklı olarak siyah çay, yaklaşık yüzde 7'si ise yeşil çay içtiğini belirtti. Araştırma sonucunda çay tüketen kişilerin takip süresi boyunca hayatını kaybetme riskinin çay tüketmeyenlere kıyasla daha düşük olduğu görüldü.
Günde 2-3 fincan çay tüketenlerde daha belirgin bir ilişki tespit edildi. Bu gruptaki kişilerin ölüm oranı, nadiren veya hiç çay içmeyenlere kıyasla yüzde 13 daha düşük bulundu. Bulgular, kişilerin aynı zamanda kahve tüketip tüketmemesine göre önemli ölçüde değişmedi.
Kuzey Amerika, Avrupa, Asya ve Avustralya'da yaklaşık 2 milyon yetişkinin dahil edildiği kapsamlı bir meta-analiz de benzer sonuçlara ulaştı.
Ancak bu araştırmalar çay tüketimi ile daha düşük ölüm riski arasında yalnızca bir ilişki ortaya koyuyor; doğrudan bir neden-sonuç bağlantısı kurmuyor. Araştırmacılar alkol tüketimi, fiziksel aktivite, sigara kullanımı ve vücut kitle indeksi gibi faktörleri hesaba katmış olsa da başka etkenlerin sonuçlarda rol oynamış olabileceği belirtiliyor.
Kalp ve damar sağlığını destekleyebilir
Çok sayıda araştırma, çay tüketiminin kan damarlarının işlevini olumlu etkileyebileceğini ve damarların gevşemesine katkıda bulunabileceğini gösteriyor. Bu durumun kalp ve damar sağlığı açısından olumlu etkileri olabileceği değerlendiriliyor.
Circulation dergisinde yayımlanan bir araştırmada, siyah çayın damar sağlığı üzerindeki etkisi incelendi. Koroner arter hastalığı bulunan 66 yetişkin araştırmaya dahil edildi. Katılımcılardan dört hafta boyunca her gün yaklaşık üç fincan siyah çay içmeleri istendi. Araştırmanın başka bir aşamasında ise yalnızca su tüketmeleri sağlandı.
Araştırmacılar, siyah çay tüketiminin damar fonksiyonlarını iyileştirdiğini belirledi. Bu iyileşmenin, katılımcıların kanındaki polifenol seviyelerindeki artışla bağlantılı olduğu değerlendirildi.
Birden fazla klinik araştırmada da siyah ve yeşil çayın haftalar veya aylar boyunca düzenli tüketilmesinin kan basıncında küçük çaplı düşüşler sağlayabileceği görüldü.
Metabolik sağlığı olumlu etkileyebilir
Çay tüketiminin tip 2 diyabeti önlediği söylenemese de bazı araştırmalar, metabolik sağlığın çeşitli göstergeleri üzerinde olumlu etkiler sağlayabileceğini gösteriyor.
Küçük ölçekli klinik araştırmalarda siyah çay tüketiminin yemek sonrasında kan şekerindeki yükselmeleri azaltmaya yardımcı olabileceği görüldü.
Araştırmalar ayrıca çay tüketiminin iltihaplanma ve bağışıklık sistemi üzerinde de etkileri olabileceğine işaret ediyor.
Bir klinik araştırmada tip 2 diyabeti bulunan kişilerden üç ay boyunca her gün üç fincan siyah çay veya üç fincan sıcak su tüketmeleri istendi. Siyah çay tüketen grupta, iltihaplanmayı baskılayan özel bir bağışıklık hücresi türü olan düzenleyici T hücrelerinin seviyesinde artış görüldü.
Katılımcıların önemli bir bölümünde, vücutta enfeksiyon, yaralanma veya yüksek düzeyde iltihaplanma olduğunda yükselen C-reaktif protein seviyelerinde de düşüş tespit edildi.
Bağırsak sağlığına katkı sağlayabilir
Siyah ve yeşil çay, polifenoller açısından zengin kaynaklar arasında yer alıyor. Meyve ve sebzelerde de bulunan bu bitkisel bileşiklerin bağırsaktaki faydalı bakterilerin gelişimini destekleyebileceği belirtiliyor.
Washington Üniversitesi Tıp Merkezi'nde görev yapan gastroenterolog ve mikrobiyom uzmanı Chris Damman, polifenollerin bağırsaktaki faydalı bakterilerin gelişimini destekleyebileceğini ifade ediyor.
Araştırmalar, özellikle siyah çay tüketiminin bağırsakta kısa zincirli yağ asitleri üreten bakterilerin miktarını artırabileceğini gösteriyor. Bu özel bileşiklerin kolonun korunmasına, iltihaplanmanın azaltılmasına ve iştahı baskılayan GLP-1 hormonunun salgılanmasının uyarılmasına katkıda bulunduğu belirtiliyor.
Bilişsel işlevleri destekleyebilir
Çay ve kahvenin içerdiği kafein, uyanıklığı ve dikkati artırabiliyor. Ancak çay, kahveye kıyasla uyku üzerinde daha az olumsuz etkiye sahip olabilir.
Bir araştırmada 30 sağlıklı yetişkinin, günde dört fincan kahve veya dört fincan siyah çay tükettiğinde gösterdiği etkiler incelendi. Her iki içeceğin de uyanıklık ve bilişsel performansta benzer iyileşmeler sağladığı görüldü. Bununla birlikte çay tüketen katılımcıların geceleri kahve tüketenlere kıyasla daha az uyku bozukluğu yaşadığı belirlendi.
Araştırmalarda çay tüketiminin gevşemeyi de destekleyebileceği görüldü. 2017'de yayımlanan ve yeşil çayın bilişsel etkileriyle ilgili onlarca yıllık araştırmayı inceleyen bilimsel bir değerlendirmede, yeşil çayın kaygıyı azaltmaya, hafıza ve dikkati desteklemeye yardımcı olabileceği sonucuna ulaşıldı.
Bilim insanları bu etkilerin nedenlerinden birinin siyah, beyaz ve yeşil çayda bulunan L-theanine adlı amino asit olduğunu düşünüyor. Araştırmalar, bu bileşiğin stresin azaltılmasına ve ruh halinin iyileştirilmesine katkıda bulunabileceğini gösteriyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
