Çoğu insan istenmeyen kilo alımını düşündüğünde ilk olarak beslenme ve fiziksel aktiviteyi akla getiriyor. Ancak denklemin çok daha az dikkat çeken bir başka unsuru daha var: uyku.
National Geographic'in haberine göre; uyku ve metabolizma kliniği SOMOS Health'in başhekimi ve Mary Washington Health System'da uyku tıbbı direktörü olan Taruj Ali, "Uykunun kiloyu ne kadar etkilediğine ilişkin anlayış eksik. Elbette beslenme ve egzersiz önemli. Ancak uyku da kilo yönetiminin üç temel unsurundan biri" diyor.
Aşırı uyku yoksunluğunun bile fark yaratabileceğini düşünmek kolay olsa da Annals of Internal Medicine dergisinde yayımlanan yeni 6 haftalık çalışma, her gece yaklaşık bir saat daha az uyumanın vücut ağırlığını artırmaya yetebileceğini ortaya koydu.
Bulgular, araştırmacıların kilo kaybına ilişkin uzun süredir kabul gören bazı varsayımları yeniden değerlendirdiği bir dönemde geldi. Son araştırmalar, egzersizin sanıldığı kadar fazla kalori yakmayabileceğini ve daha az yemek yemenin kilo vermeyi bazı durumlarda zorlaştırabileceğini gösteriyor. Yeni çalışma ise uykunun da bu denklemde önemli bir unsur olabileceğine ilişkin kanıtlara yenisini ekliyor.
Peki bilim insanları uyku kaybı ile kilo alımı arasındaki ilişki hakkında ne biliyor?
Yaklaşık bir saat daha az uykunun etkileri
Columbia Üniversitesi Vagelos Doktorlar ve Cerrahlar Koleji'ndeki araştırmacılar, normalde gecede en az 7 saat uyuyan 95 yetişkini inceledi. Katılımcılardan, sabah aynı saatte uyanmaya devam ederken normal yatma saatlerini 90 dakika ertelemeleri istendi. Bu hafif uyku kısıtlaması 6 hafta boyunca sürdü ve katılımcılar sonuç olarak gecede yaklaşık 80 dakika daha az uyudu.
Çalışmanın sonunda katılımcıların ortalama yaklaşık 0,45 kilogram aldığı ve bel çevrelerinde küçük bir artış olduğu görüldü. Katılımcılar ayrıca daha hareketsiz hale geldi ve günde yaklaşık 17 dakika daha fazla süreyi fiziksel aktivite yapmadan geçirdi. Daha belirgin değişiklikler erkeklerde ve menopoz sonrası kadınlarda gözlendi.
Ali'ye göre çalışmayı özellikle ilginç kılan noktalardan biri, uygulanan uyku kaybının birçok insanın günlük yaşamda deneyimlediği duruma daha yakın olması.
ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'ne (CDC) göre Amerikalıların yaklaşık yüzde 35'i gecede 7 saatten az uyuyor. Önceki birçok uyku yoksunluğu deneyi ise katılımcıları laboratuvar ortamında kısa süreler boyunca çok daha ağır uyku kaybına maruz bırakmıştı. Yeni bulgular, milyonlarca insanın günlük yaşamda deneyimlediği uyku eksikliğinin zaman içinde vücudun enerji dengesini yavaşça değiştirmeye yetecek düzeyde olabileceğine işaret ediyor.
Ancak 6 haftalık bir çalışmanın ortaya koyabileceklerinin sınırları bulunuyor. Araştırma, 6 hafta içinde alınan yaklaşık 0,45 kilogramın aylar veya yıllar boyunca düzenli bir kilo artışına dönüşüp dönüşmeyeceğini belirlemek üzere tasarlanmadı.
Yale Üniversitesi'nde kilo yönetimi ve uyku bozuklukları uzmanı ve tıp profesörü yardımcısı olan Brian Wojeck, bunun özellikle önemli olduğunu belirtiyor. Çünkü tedavi ettiği hastaların çoğu yalnızca 6 hafta boyunca hafif uyku yoksunluğu yaşamıyor; kronik olarak düzensiz veya yetersiz uyuyor.
Wojeck, "Bu çalışma neler olup bittiğine dair bize bir fikir veriyor ancak gerçekte hastalarımızın çoğu için durum yalnızca 6 haftadan ibaret değil. Bu insanlar sürekli olarak böyle yaşıyor. Bir uyku kliniğinde gördüğümüz hastaların çoğu kronik olarak uykusuz" diyor.
Bu etkilerin aylar veya yıllar içinde birikip birikmediği ise henüz yanıtlanmış değil.
Çalışmaya ayrıca uyku bozuklukları ve diyabet gibi belirli tanıları bulunan kişiler dahil edilmedi. Ali, bu nedenle uyku kısıtlamasının halihazırda bu rahatsızlıklarla yaşayan kişilerde farklı etkiler yaratıp yaratmayacağının da belirsiz olduğunu belirtiyor.
Uyku kaybı kilo alımına nasıl yol açabilir?
Uykunun azalmasının kiloyu neden etkileyebildiğine ilişkin muhtemelen tek bir açıklama bulunmuyor. Wojeck, araştırmaların uyku yoksunluğunun açlık ve iştahı düzenleyen sistemleri, özellikle de açlık sinyali veren ghrelin ile beynin ne zaman doyulduğunu anlamasına yardımcı olan leptini bozabileceğini gösterdiğini söylüyor.
Ancak araştırmacılar, bu hormonal değişikliklerin kilo alımına tam olarak nasıl katkıda bulunduğunu hâlâ anlamaya çalışıyor.
Wojeck, "Bunu tamamen anlamış değiliz. Yine de hastalar daha fazla acıkıyor ve en azından başlangıçta uyku yoksunluğu yaşadıklarında ortalama olarak kilo alıyor" diyor.
Çalışmaya katılanların hareketsiz geçirdiği süre de arttı. Ancak Wojeck, bu faktörün tek başına kilo alımına yol açmasının pek olası olmadığını düşünüyor.
Uyku ve kilo arasında bir kısır döngü de oluşabiliyor. Fazla vücut ağırlığı, uyku sırasında solunumun tekrar tekrar durup başlamasına neden olan uyku apnesi için önemli bir risk faktörü. Wojeck'e göre vücut ağırlığı arttıkça uyku apnesi daha şiddetli hale gelebiliyor ve bu da uykuyu daha fazla bozabiliyor.
Uyku neden kilo yönetiminin bir parçası olmalı?
Ali, kilosunu kontrol etmeye çalışan kişilerin mümkün olduğunda düzenli bir yatma rutini oluşturmasını ve her gece en az 7 saat düzenli olarak uyumasını öneriyor. Özellikle hafif uyku yoksunluğunun normalleştirilmesi kolay olduğu için bu ekstra süre insanların düşündüğünden daha önemli olabilir.
Her gece 5 veya 6 saat uyuyan biri kendisini uykusuz olarak görmeyebilir ancak bu süre yine de yetersiz kabul ediliyor.
Elbette yeterince uyumak her zaman daha erken yatmak kadar basit değil. Düzenli olarak yorgun uyanan, yüksek sesle horlayan veya uykusu sık sık bölünen kişilerin uyku apnesi gibi altta yatan bir uyku bozukluğu olabilir. Bu kişilerin bir sağlık uzmanına başvurması gerekiyor.
Ali ve Wojeck'e göre çalışmanın en önemli sonucu, daha fazla uyumanın tek başına kilo vermeyi sağlayan sihirli bir çözüm olduğu anlamına gelmiyor. Bunun yerine uyku, kilo ve metabolik sağlığı etkileyen diğer alışkanlıklarla birlikte değerlendirilmesi gereken önemli bir unsur olarak öne çıkıyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
