Kenya’da yağmur mevsimiyle birlikte karıncalar adeta “uçuşa geçti”. Ülkenin Rift Vadisi’ndeki sakin tarım kasabası Gilgil ve çevresinde binlerce karınca yuvasından çıkan sürüler, aynı zamanda hızla büyüyen yasa dışı bir ticaretin de merkezine dönüşmüş durumda.
BBC'de yer alan habere göre, bu dönemde gerçekleşen çiftleşme ritüelinde kanatlı erkek karıncalar yuvadan çıkarak kraliçeleri döllüyor. Kraliçelerin de uçuşa geçtiği bu süreç, onları yakalamak için en uygun zaman olarak görülüyor. Toplanan kraliçe karıncalar, şeffaf kutularda koloni kurulumunu izlemeyi seven koleksiyonerlere ulaştırılmak üzere kaçakçılara satılıyor.
220 dolara alıcı bulunuyor
Özellikle büyük ve kırmızı renkte olan Afrika hasatçı karıncası kraliçeleri (Messor cephalotes), uluslararası koleksiyoncular arasında en çok aranan tür. Karaborsada bir kraliçenin fiyatı 220 dolara kadar çıkabiliyor. Tek bir döllenmiş kraliçe onlarca yıl yaşayarak bütün bir koloni oluşturabiliyor. Ayrıca organik materyallerin taramalarda genellikle tespit edilememesi, bu canlıların posta yoluyla kolayca taşınabilmesini sağlıyor.
BBC’ye konuşan ve ismini vermek istemeyen eski bir aracı, başlangıçta bunun yasa dışı olduğunu bilmediğini söyledi. Yabancı alıcılarla yerel toplayıcı ağları arasında bağlantı kurduğunu anlatan kişi, alıcıların genellikle sahaya gelmediğini, kasabada beklediklerini ve karıncaların kendilerine küçük tüpler içinde teslim edildiğini belirtti.
Yasa dışı ticaretin boyutu geçen yıl Naivasha’da bir misafirhanede bulunan 5 bin canlı kraliçe karıncayla ortaya çıktı. Belçika, Vietnam ve Kenya uyruklu şüphelilerin karıncaları nemli pamukla yerleştirilmiş tüpler içinde iki aya kadar canlı tutmayı planladığı açıklandı. Amaç, bu karıncaları Avrupa ve Asya’da satmaktı.
70 yıl yaşayabiliyorlar
Bilim insanları ve yetkililer bu ticaretin boyutundan şaşkın. Kenya daha çok fil dişi ya da gergedan boynuzu gibi kaçakçılık vakalarına alışkınken, karınca ticareti yeni bir alan olarak öne çıkıyor. Kenya’da yaklaşık 600 karınca türü bulunuyor.
Biyolog Dino Martins, kraliçe karıncaların tek başına koloni kurabilmesi ve 25 milimetreye kadar büyüyebilmesi nedeniyle ilgi çektiğini belirtiyor. Bir kraliçe öldüğünde koloni de çöküyor. Koloniler ise 50 ila 70 yıl yaşayabiliyor.
Uzmanlar, bu ticaretin yalnızca küçük bir kısmının tespit edilebildiğini ve gerçek ölçeğin bilinmediğini vurguluyor. Nitekim iki hafta önce Nairobi’deki havalimanında bir Çin vatandaşı, 2 bin kraliçe karıncayla yakalandı.
Ekosistem açısından risk yaratıyor
Araştırmacılar, bu ticaretin ekosistemler açısından ciddi riskler barındırdığına dikkat çekiyor. Çin’de yapılan bir çalışmada, satılan karınca kolonilerinin dörtte birinden fazlasının yerel tür olmadığı tespit edildi. Kaçan türlerin doğaya yerleşmesi halinde tarım ve ekosistemler üzerinde yıkıcı etkiler yaratabileceği belirtiliyor.
Kenya’da da benzer endişeler var. Uzmanlara göre kraliçe karıncaların doğadan toplanması, kolonilerin çökmesine ve biyolojik çeşitliliğin zarar görmesine yol açabilir. Hasatçı karıncaların tohum yayılımında önemli rol oynadığı ve ekosistem için kritik türler olduğu vurgulanıyor.
Öte yandan Kenya’da karınca toplamak tamamen yasak değil; ancak bunun için özel izin alınması ve yerel topluluklarla gelir paylaşımı yapılması gerekiyor. Yetkililer şimdiye kadar bu yönde bir başvuru yapılmadığını belirtiyor.
Bazı uzmanlar, karınca ticaretinin uluslararası anlaşmalarla daha sıkı denetlenmesi gerektiğini savunuyor. Şu anda hiçbir karınca türü, nesli tükenmekte olan türlerin ticaretini düzenleyen CITES listesinde yer almıyor.
Kenyalı bazı yorumcular ise bu alanın doğru şekilde düzenlenmesi halinde önemli bir ekonomik fırsat sunabileceğini belirtiyor. Hükümetin de geçen yıl yaban hayatı ekonomisinin ticarileştirilmesine yönelik bir politika çerçevesi onayladığı ifade ediliyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
