Bir gecekondu düşünün, Boğaz’a nazır, İstanbul’un en güzel manzarasına sahip…Sarıyer Yeni Mahalle’de bulunan 2 katlı ev, Yılmaz ailesine ait. Bekir Yılmaz 1967’de burayı inşa etmiş. Evini nasıl kurduğunu şöyle anlatıyor: “Hazine’ye ait bu arsaya 1967’de ev yaptım, tapum yok fakat 1980’lerde Özal dönemindeki imar affıyla bir tapu tahsis belgesi verdiler. Yeni Mahalle’de birçok evin durumu böyle. Arsa toplamda 360 metrekare, ev ise üst kat 60, alt kat 40 metrekare. Şu anda ev satışta. 13 milyon TL talep ediyoruz. Aslında 1 yıldır ev satışta, fakat tapu meselesinden dolayı çekimser kalan da var, fiyatı denkleştiremeyen de. Biz yıllarca keyifle oturduk, geceleri geçen gemileri izlemek bile yeter, öyle güzel bir manzara var ki…Yakın zamanda umarım yeni sahibini bulur.”
3 farklı imparatorluğun surlarının üstüne yapılmış ev
Balat, Yıldırım Caddesi’nde bulunan yaklaşık 130 yıllık binanın temeli Roma, Bizans ve Osmanlı olmak üzere 3 farklı imparatorluktan kalıntılara dayanıyor. Temelde ilk taş 4.yüzyılda Roma İmparatorluğu döneminde atılmış, üstüne 10.yüzyılda Bizans ardından 15.yüzyılda Osmanlı gelmiş. 1800’lü yılların sonrasında ise surların üstüne inşa başlıyor ve günümüze kadar yenilenerek, üzerine kat çıkarak bu hale getiriliyor.
En sağdaki bordo bina 5 kat, her kat 48 metrekare. Şu anda 35 milyon TL’ye satılık. İsmini vermek istemeyen bina sahibi, yapıyı söyle anlatıyor: “Altımız tarihi bir değer, 3 imparatorluğun izini taşıyor. Oturduğumuz bina ise 100 yılı aşkın bir yapı. Ara ara belediye ve Anıtlar Kurulu’ndan izinler alınarak restore edildi. Burayı 1996 yılında, bir aileden satın aldım. Aslen Kastamonuluyuz, İstanbul’a geldiğimizde bir arkadaşın tavsiyesiyle yolumuz Balat’la ve bu tarihi binayla kesişti. 8 kişilik bir aile olarak evimizde yaşadık, şimdi memlekete dönme fikriyle satışa çıkarıyorum. İstanbul’a artık yaşanmaz oldu, yoruldum, köy havası alacağım.”
Yeşil renkli, hemen yan binada şu an oturan kimse yok. Komşulardan öğrendiğimiz kadarıyla, bina bir vakıf üniversitesinin rektörüne ait. En sağdaki kavun içi renkli yapı ise şu anda Airbnb olarak kullanılıyor. Binanın sahibi Ercan Yıldırım böyle bir tarih üstünde kalmanın turistleri de cezbettiğini söylüyor ve ekliyor: “5 katlı bir bina, her katı bir daire olarak Airbnb’ye veriyoruz. Ücretimiz kişi başı gecelik minimum 70 euro, her misafir için ek 25 euro alıyoruz. Bir dairede en fazla 6 kişi kalabiliyor ve bu durumda gelir gecelik 195 euro oluyor. 2024 yılında bu uygulamaya başladık. Burayı satın alma tarihimiz ise 1950. Biz Balatlı bir aileyiz, 1950’de ailem bu binayı aldı. Kısa bir süre yaşayıp sonra Balat’ta farklı bir eve geçtik.”
İçinden metro geçen otel
Bir sonraki durağımız, Fatih’te, Haliç metrosunun altında kalan Pehlivanlar oteli. Otelin üst katında bir odaya çıktığınızda, camın hemen bitiminde metro geçiyor. Metronun neredeyse odanın içinden geçtiğini söylemek bu sebeple abartı olmuyor. Otel bir aile işletmesi. 25 yıldır burada çalışan Hüseyin Pehlivan yapının tarihini şöyle anlatıyor: “1982’de babam bu yapıyı aldığında, ahşap eski bir evdi. Aldığı gibi otele çevirdi. 20 odalı bir işletme yaptı. 2014’te ise metro yapıldı. Müşteriler ilk başta şikayet ediyor, özellikle yazın camlar açık olduğu için sesten rahatsız olan ve farklı bir odada kalmak isteyenler oluyor. Zaten geceliği 800 TL olan, otel olarak uygun alternatif arayanlar için bir işletmeyiz. Dolayısıyla otelimizde kalan durumu göze alıyor.” Pehlivan, birçok kez belediyeye gittiklerini ve CİMER’e yazdıklarını da söylüyor: “Ses yalıtımı yapılması için birçok kez belediyeye gittik, CİMER’e yazdık. Sadece biz değil, çevredeki esnaf da çok şikayetçi. Ne yazık ki, hiçbir sonuç alınamadı.”
Üstünden yol geçen ev
Son durağımız ise Şile. Plajyolu Caddesi’nde bulunan Baraz Sitesi, 4 blok ve 52 daireden oluşan, yaşayanların tarifiyle sessiz sakin bir yerleşim. Fakat bu siteyi diğer evlerden ilginç kılan bir özellik var: Baraz sitesinin aynı avluyu paylaştığı, siteye ait 2 katlı 8 daireli binanın üstünden yaklaşık 50 metre boyunca yol geçiyor. Yani, bu binanın bir çatısı yok, güneş almıyor, gece-gündüz üzerlerinden arabalar geçiyor. Sakinler herhangi bir ses ya da titreşim gelmediğini, aksine yıllardır sorunsuz yaşadıklarını söylüyorlar. Baraz Sitesi’nde yaşayan Rezzan Yılmaz binanın tarihini şöyle anlatıyor: “Bina 1974’te inşa edildi, yol her zaman buradan geçiyordu. Fakat bina yapılırken yol altındaki daireler depo olarak kullanılmak için yapıldı. Sonrasında müteahhit dönemin belediyesi sayesinde konuta çevirdi ve satış yaptı. İnsanlar bu katları satın alıp yerleştiler. Biz de şaşkınız. Hepsini elektrik ve su var, ama bazılarında doğal gaz yok. Oturanlar şikayetçi değil. Bizle de komşuluk yapıyorlar. Şile Belediyesi’ne de yapıyı sorduğumuzda, 1970’de imar izni, 1971’de iskan izni verildiğini söylüyorlar.
Lüks rezidanslara komşu harabe ev
Fikirtepe 2010’larda başlayan kentsel dönüşüm sonrasında lüks rezidanslarla çevrili bir semt haline geldi, fakat bu rezidansların komşuları, hala dönüşüme girmemiş gecekondular. Öyle ki, bir tarafta göğe yükselen, lüks bir bina, hemen karşısında yıkık dökük bir gecekondu… Tıpkı Tanyeli ailesinin oturduğu 2 katlı ev gibi. Ahmet Tanyeli’nin ailesi 60 yıl önce evini inşa etmiş, o günden bugüne de burada yaşıyorlar. Tanyeli, “Müteahhitlerle anlaşan evler de var, biz halimizden memnunuz, böyle yaşayıp gidiyoruz. Tapumuz bize ait, kafamız rahat” diyor.
Bir yan sokaktaki, Erol Ereğli ise aynı fikirde değil. Müteahhitle anlaştıklarını, yakında evlerinden çıkacaklarını anlatıyor: “Yakında dönüşüme gidiyoruz. Bu bina 60 yılı aşkın bir yapı, akrabalarla hisse tapulu. Hepimizin hissedeki payına göre dairelerimiz olacak.”
