Akademisyenler yeni nesil mafya oluşumlarının TikTok hesaplarındaki içerikleri tek tek inceledi. Toplam izlenmeleri 102 milyon 170 bin. İçeriklerinin yüzde 67.5’inde müzik var. Çalışmaya göre Türkiye’nin suç tarihinde kabadayı ve mafya babalarının ardından üçüncü bir dönem başladı ve bu dönemin ilk çetesi de Daltonlar
Çeteleri tanımak için artık gazetelere, televizyon kanallarına ya da dava dosyalarına ihtiyacımız yok. Çeteler sosyal medya hesaplarında zaten kendilerini bile isteye teşhir ediyor. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi’nden Doç. Dr. Muhammed Ferit Duman ile Dr. Erkan Solmaz, Daltonlar çetesinin kullandığı 6 hesaptaki 158 içeriği inceledi. Doç. Dr. Duman ile Dr. Solmaz, Türkiye’de suç failinin kendini aktarmasına dönük üç ayrı devirden oluşan bir tablo çiziyor. İlk dönem 1920-1980 yılları arası. Suç failine “kabadayı” deniyordu. İşlediği suçlar hep tek kişilikti. Ceketi omzunda, bağrı açık bu figür, silah olarak belindeki bıçağı kullanıyordu. Görüntüsü ve namı çevreden rıza üretmek adına yeterliydi. Ekonomik sermayeden ziyade itibarını önemsiyordu. Yanına ikinci bir kişi alması, hele ateşli silaha davranması itibarını zedeliyordu. Suç içeriğini üreten de yayan da kendisiydi ve tek iletişim kanalı kulaktan kulağa yayılan dedikoduydu.
Suçun ikinci dönemi
İkinci dönemin figürü, kent nüfusunun kırsal nüfusu ilk defa geçtiği 1980-1985 aralığında belirdi ve 2011’e dek sürdü. Bu dönemde kabadayının ismi mafya babasına dönüştü. Bu suç faili saygın bir iş insanı gibi giyinmeye ve davranmaya özen gösteriyordu. Kendini hukuk dairesi içinde tutarken suçu etrafındakilere işletiyordu. Hem çetesini hem medyayı finanse edecek ekonomik sermayeye ihtiyacı vardı çünkü rızayı artık sokaktaki imajı değil gazete ve televizyonlardaki görünürlüğü üretiyordu. İtibarını korumak için paraya ihtiyacı olduğundan toplumun ve devletin sınırlarıyla bağdaşmayan uyuşturucu ticareti gibi işleri yapabiliyordu. Önemli olan bu işlerin medyada imajını sarsacak kadar yer bulmamasıydı. Bu dönemin figürleri dedikodu yerine medya aracılığıyla gazeteciler tarafından aktarılır hale geldi ve failin kendi imajı üstündeki kontrolü büyük ölçüde yitime uğradı. Bununla birlikte geniş kitleler suç failini ilk defa naklen izlemeye ve dinlemeye başladı.
İmajlarını da kendileri üretiyor
Duman ve Solmaz’a göre içinde olduğumuz üçüncü dönem sosyal medya platformlarının yaygınlaşmasıyla birlikte 2011 yılında başlıyor. Bu dönemde suç faili kendi imajını ve görüntüsünü bizzat kendi üretip yayımlıyor. Bu, başlangıçta ilk dönemin kabadayı figürüyle benzerlik gösterse de zıtlık şurada: Kabadayı namını korumak için paraya muhtaçken günümüzün çeteleri paraya duyduğu ihtiyaç uğruna önce nam yapmanın peşinde.
Toplum ya da devletin kaidelerine uyum da artık dikkate alınmıyor. Çetenin belirlediği kendi kaideler kutsal addedildiği gibi liderin meşruiyeti de sorgulanamaz hal alıyor. Yani ekonomik çıkarın merkezde olduğu bir kurumsallaşma yaşanıyor. Üçüncü dönemi temsil eden ilk çete Daltonlar. TikTok’ta Daltonlar’la ilintili yüzlerce hesap var. Yazarlar hesapları incelediğinde bunların çoğunun bot hesap olduğunu fark etmiş. Hesapların çoğunu elemeye tabi tuttuklarında üstüne eğilecek 6 hesap kalmış. Çeteyle bağlantılı bu 6 hesabın aldığı toplam beğeni 1 milyon 169 bin 58, toplam izlenme 102 milyon 170 bin.
Bir içerik ortalama 647 bin defa izleniyor. Ancak lider Beratcan Gökdemir’in hesabındaki 48 içerik 50 milyon kez izlenmiş. Yani içerik başına izlenme sayısı 1 milyonu aşıyor. İçeriklerin yüzde 67.5’ine müzik eklenmiş durumda. Yüzde 26.9’u dizi, yüzde 3.8’i film repliği barındırırken yüzde 1.9’unda ise önceki devirlerden mafya babalarının aforizmaları yer alıyor. Duman ve Solmaz’a göre Daltonlar, kendi imajını kendi üretip doğrudan sosyal medyadan yayan çete tipinin ilk temsilcisi olmaları.
