Çinli yetkililerin, son bir ay içinde ülkenin önde gelen teknoloji şirketleriyle bir dizi toplantı yaparak, henüz piyasaya sürülmemiş modeller de dahil olmak üzere Çin'in en gelişmiş yapay zekâ modellerine yurt dışından erişimin sınırlandırılmasını görüştüğü öne sürüldü.
Konuya yakın üç kaynağın Reuters'a verdiği bilgiye göre, görüşmeler Pekin yönetiminin yerli yapay zekâ teknolojilerini ülke içinde tutmaya yönelik son adımlarının devamı niteliğinde. Toplantılara Alibaba, ByteDance ve yapay zekâ girişimi Z.ai temsilcilerinin katıldığı belirtildi. Kaynaklar, medya ile konuşma yetkileri olmadığı için isimlerinin açıklanmasını istemedi.
Çinli yapay zekâ modelleri, geçen yıl DeepSeek'in R1 modelinin tanıtılmasının ardından düşük maliyetleri ve gelişen performansları sayesinde küresel pazarda hızla yaygınlaştı. Uzmanlar, Pekin'in bu modellere yönelik erişimi sınırlandırması halinde birçok şirketin yapay zekâ maliyetlerinin artabileceğini ve bunun küresel pazarı etkileyebileceğini belirtiyor.
Yeni kısıtlamalar masada
Kaynaklara göre, Çin Ticaret Bakanlığı'nın öncülüğünde düzenlenen toplantılarda hem kapalı kaynaklı hem de daha açık yapıya sahip en gelişmiş yapay zekâ modellerine yönelik erişim sınırlamaları ele alındı.
Görüşmelerde ayrıca yapay zekâ teknolojilerinin sızdırılması veya çalınmasının Çin'in katı ulusal güvenlik yasaları kapsamında suç sayılması da gündeme geldi. Yetkililerin, yerli yapay zekâ girişimlerine kimlerin yatırım yapabileceğini sınırlayacak yeni düzenlemeleri de değerlendirdiği ifade edildi.
Kaynaklar, olası kısıtlamaların kapsamının henüz netleşmediğini ve yalnızca gelecekte geliştirilecek modelleri kapsayabileceğini söyledi. Düzenlemelerin ne zaman yürürlüğe gireceği ya da hayata geçirilip geçirilmeyeceği ise belirsizliğini koruyor.
Çinli modeller küresel rekabette öne çıkıyor
Alibaba, ByteDance ve Z.ai hem kapalı kaynaklı hem de kullanıcıların indirip çalıştırmasına ve özelleştirmesine olanak tanıyan açık ağırlıklı (open-weight) yapay zekâ modelleri geliştiriyor.
Alibaba'nın Qwen ve ByteDance'in Doubao modelleri Çin'de en yaygın kullanılan yapay zekâ sistemleri arasında yer alırken, Z.ai'nin kısa süre önce tanıttığı GLM-5.2 modeli ise düşük maliyetine rağmen performansıyla ABD merkezli en gelişmiş modellerle rekabet edebilecek seviyeye ulaşması nedeniyle Silikon Vadisi'nde dikkat çekmiş durumda.
Yapay zekâ ve ulusal güvenlik kaygıları
Çin'in değerlendirdiği olası kısıtlamalar, ABD'nin son dönemde yapay zekâ alanında attığı benzer adımları da yansıtıyor. Donald Trump yönetimi, özellikle ABD'de geliştirilen gelişmiş yapay zekâ modellerinin Çin, Rusya ve diğer rakip ülkelerin askeri veya istihbarat faaliyetlerinde kullanılabileceği endişesiyle bu alandaki denetimleri sıkılaştırdı.
Haziran ayında ABD yönetimi, yabancı uyrukluların Anthropic'in en gelişmiş Fable ve Mythos modellerine erişimini yasakladı. Vatandaşlık bilgilerinin anlık olarak doğrulanamaması nedeniyle Anthropic bu modelleri geçici olarak tüm kullanıcıların erişimine kapattı. Daha sonra ek güvenlik önlemlerinin uygulanmasının ardından genel kullanıma yönelik Fable modelindeki ihracat kısıtlamaları kaldırıldı. Ancak siber güvenlik uzmanları için geliştirilen Mythos modeli hâlâ yalnızca "güvenilir" bazı ABD kuruluşlarının kullanımına açık bulunuyor.
Bazı ABD'li yapay zekâ uzmanları da Çin menşeli yapay zekâ modellerinin kullanımına yönelik düzenlemeler getirilmesi gerektiğini savunuyor.
Çin'in endişesi: Mythos
Reuters'a konuşan iki kaynağa göre Çinli yetkililer, Mythos modelinin yazılım güvenlik açıklarından yararlanabilecek kapasiteye sahip olmasından ve Washington'ın bu teknolojiyi Çin'e karşı kullanabileceğinden endişe duyuyor.
Bu kaygılar, devlet medyasında yer alan değerlendirmeler ve Çinli siber güvenlik şirketi 360'ın kurucusu Zhou Hongyi'nin açıklamalarıyla da örtüşüyor. Zhou, Çin'in kendi Mythos benzeri modelini geliştirmesi gerektiğini savunmuştu.
Pekin yönetimi bu yıl yerli yapay zekâ sektörünü korumaya yönelik çok sayıda adım attı. Nisan ayında devlet planlama kurumu, Meta'nın Çin merkezli yapay zekâ girişimi Manus'u 2 milyar dolara satın alma işlemini sonlandırmasını istedi. Haziran başında ise Çinli yatırımcılar, teknoloji, veri ve ulusal güvenlik unsurlarını içeren yurt dışı anlaşmalar üzerinde daha sıkı denetim öngören kapsamlı düzenlemeler yürürlüğe girdi.
Kaynaklara göre Çin ayrıca bu yıl Manus ve yurt dışına taşınan bazı yerli yapay zekâ girişimleri hakkında, ihracat kontrol yasalarını ihlal edip etmediklerini belirlemek amacıyla soruşturmalar başlattı.
Reuters, Çin'in yurt dışından erişimi sınırlandırmaya yönelik olası düzenlemelerinin nasıl işleyeceğini doğrulayamadı. Ancak mayıs ayında Çinli hukuk uzmanlarının açık kaynak yapay zekâya ilişkin düzenlemeleri ele aldığı bir toplantıda, temel açık kaynak araçlarının yalnızca kayıt altına alınması, daha gelişmiş teknolojilerin güvenlik incelemesinden geçirilmesi ve en hassas yeni nesil modellerin ise ya kamuya açılmaması ya da yalnızca ülke içinde kullanılmasına izin verilmesi yönünde öneriler sunulduğu belirtildi.
