ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a başlattığı saldırı yapay zeka destekli savaş teknolojilerinin yükselişine dair de tartışmaları beraberinde getirdi. ABD tarafından İran'da aktif şekilde kullanılan ve Palantir tarafından geliştirilen Maven Smart System, farklı savaş alanı verilerini dijital bir harita üzerinde birleştirerek yapay zekâ destekli hedef tespitleri sunuyor. Sistem, farklı altyapılarla entegre olabiliyor ve her yazılım güncellemesiyle kendini geliştirebiliyor.
AFP'nin derlemesine göre, Maven Smart System hakkında bilinmesi gerekenler beş maddede şöyle:
Project Maven nedir?
Project Maven, ABD Savunma Bakanlığı’nın (Pentagon) 2017’de başlattığı amiral gemisi yapay zekâ programı. Başlangıçta, çatışma bölgelerinden gelen yoğun drone görüntülerini analiz ederek askeri analistlere yardımcı olmak üzere geliştirildi.
O dönemde operatörler, saniyeler içinde kaybolabilecek hedefleri kare kare incelemek zorunda kalıyordu. Maven, bu devasa veri akışı içinde “iğneyi samanlıkta bulmak” için tasarlandı.
Sekiz yıl içinde program, çok daha kapsamlı bir yapıya dönüştü. Bugün Maven, hedef tespiti ve savaş alanı yönetimini birleştiren, “kill chain” (tespitten imhaya kadar geçen süreç) olarak bilinen döngüyü büyük ölçüde hızlandıran bir sistem haline geldi.
Nasıl çalışıyor?
Maven, savaşın hem hava trafik kontrol sistemi hem de kokpiti gibi işlev görüyor.
CSIS Wadhwani AI Center Direktörü Aalok Mehta, sistemi; sensör verileri, uydu görüntüleri, düşman birliklerine dair istihbarat ve asker konuşlanma bilgilerini birleştiren bir “üst katman” olarak tanımlıyor.
Bu sayede sistem:
- Uydu verilerini hızlıca tarayarak birlik hareketlerini tespit ediyor
- Potansiyel hedefleri belirliyor
- Operasyon sahasının anlık bir “fotoğrafını” çıkararak en uygun saldırı seçeneğini öneriyor
- Pentagon’un paylaştığı bir demoda, Maven’in gözlemlenen bir tehdidi hızla hedefleme sürecine dönüştürdüğü, mevcut askeri imkânları değerlendirerek komutanlara farklı seçenekler sunduğu belirtiliyor.
ChatGPT benzeri teknolojilerin ortaya çıkışı da sistemi daha erişilebilir hale getirdi. Kullanıcılar artık Maven ile doğal dil üzerinden etkileşime girebiliyor.
Şu anda bu yetenek Anthropic’in Claude modeliyle sağlanıyor. Ancak Pentagon ile şirket arasında, yapay zekânın tamamen otomatik saldırılarda veya ABD vatandaşlarının izlenmesinde kullanılmasına yönelik kısıtlar nedeniyle iş birliğinin sona ermesi bekleniyor.
Google neden projeden çekildi?
Maven’in erken döneminde Google, projenin ana yapay zekâ yüklenicisiydi. Ancak 2018’de 3 binden fazla çalışan şirketin askeri projede yer almasını protesto etti ve bazı mühendisler istifa etti.
Google sözleşmeyi yenilemeyerek silah sistemlerinde yer almayacağını belirten etik ilkeler yayımladı. Bu durum, Silikon Vadisi’nde etik kaygılar ile ulusal güvenlik öncelikleri arasındaki gerilimi ortaya koydu.
Son dönemde ise Google bu kısıtlamaları gevşettiğini ve savunma projelerine daha açık hale geldiğini duyurdu. Pentagon, Google’ın yanı sıra xAI ve OpenAI’ın da Maven için alternatif sağlayıcılar arasında olduğunu açıkladı.
Palantir’in rolü ne?
2024’te, istihbarat odaklı yazılımlarıyla bilinen Palantir projeye dahil oldu ve kısa sürede ana teknoloji sağlayıcılardan biri haline geldi.
Şirketin CEO’su Alex Karp, bu teknolojiyi “sahip olanlar ve olmayanlar dünyası” olarak tanımlayarak, Batı’nın bu kapasiteyi geliştirmesinin kritik olduğunu savunuyor.
Karp’a göre, hedef tespit ve vurma süresini saatlerden saniyelere indiren bir sistem, rakipleri hızla etkisiz hale getirebilir.
Sahadaki etkisi ne?
Pentagon ve Palantir, Maven’in İran’a yönelik mevcut operasyonlardaki performansına ilişkin doğrudan yorum yapmadı.
Ancak ABD’nin saldırıları yüksek bir tempoda sürdürdüğü ve bu süreçte hedefleme hızını artıran sistemlerin önemli rol oynadığı değerlendiriliyor.
CSIS verilerine göre, üç hafta içinde ABD’nin saldırı temposu günde 300 ila 500 hedefe ulaştı. “Operation Epic Fury”nin ilk 24 saatinde ise 1000’den fazla hedef vuruldu.
Bazı medya kuruluşlarına göre bu saldırılar arasında daha önce askeri kompleks olarak kullanılan bir binadaki okul da yer aldı. İran, bu saldırıda 7 ila 12 yaş arasında 168 çocuğun hayatını kaybettiğini ve çok sayıda kişinin yaralandığını açıkladı.
Kaynak: Gazete Oksijen
