Brüksel merkezli değerlendirmelere göre, Orta Doğu’daki savaş yarın sona erse bile Avrupa’daki havayolları ve yolcular zorlu bir yaz sezonuna hazırlanıyor.
Körfez ülkelerinden Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan yakıt sevkiyatındaki kesintiler maliyetleri artırırken, arz sıkıntısı riskini de yükseltiyor. Bu durum, yaz sezonunun en yoğun dönemine girilirken uçak bileti fiyatlarının yüksek kalmasına ve havayolu kârlarının baskı altında olmasına yol açıyor.
Politico'nun haberine göre Avrupa Birliği, jet yakıtı ihtiyacını karşılayacak üretime sahip değil. Mevcut rafineri kapasitesi havayollarının ihtiyacının en fazla yüzde 70’ini karşılayabiliyor. Bu nedenle boğazdaki tanker trafiğinde yaşanacak uzun süreli aksama, şirketleri yakıt bulmak için zor durumda bırakabilir.
Senaryo 1: Savaş biter, boğaz açılır
Savaşın hızlı şekilde sona ermesi ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması durumunda bile kriz hemen çözülmeyecek. Körfez’den Avrupa’ya tankerlerin ulaşması bir aydan fazla sürüyor.
Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği Genel Direktörü Willie Walsh, arzın normale dönmesinin aylar alabileceğini belirtti. Bu nedenle yaz boyunca bilet fiyatlarının yüksek kalması bekleniyor.
Enerji danışmanlık şirketi Kpler’de kıdemli petrol analisti olan George Shaw ise hızlı bir çözümün yaygın uçuş iptallerini ve talebi kısıtlayıcı siyasi önlemleri engelleyebileceğini söyledi.
Uluslararası Hava Trafik Kontrolörleri Dernekleri Federasyonu Avrupa Başkan Yardımcısı Frederic Deleau ise en iyi senaryoda bile Avrupa’da yaz boyunca yakıt fiyatlarının yüksek kalacağını, ancak büyük çaplı yakıt sıkıntısı yaşanmayabileceğini ifade etti.
Deleau, “Bu durum birkaç hafta daha sürerse mesele fiyat değil, doğrudan arz sorunu olur” uyarısında bulundu.
Senaryo 2: Kısmi açılma, belirsiz arz
Uzmanlara göre en olası senaryo, yaz başına kadar kısmi bir çözüm ve düzensiz sevkiyatın sürmesi.
Bu durumda jet yakıtı fiyatları yüksek kalacak ve arz belirsiz olacak. Bu da zayıf talep gören uçuşların iptal edilmesine ve bazı havalimanlarında dönemsel yakıt sıkıntılarına yol açabilir.
Uzun mesafeli turistik uçuşlar ve daha az talep gören bölgesel hatların ilk iptal edilen seferler olması bekleniyor.
Havacılık danışmanlık şirketi Aviation Advocacy’nin yöneticisi Andrew Charlton, yüksek fiyatlar nedeniyle yolcuların alternatif arayışına girdiğini belirterek, “İnsanlar tatil için araba kullanmayı ya da evde kalmayı düşünmeye başladı” dedi.
Dublin City University Havacılık Profesörü Marina Efthymiou ise yolcular için en büyük riskin fiyat artışı olacağını belirterek, yakıt ek ücretleri, daha az indirimli bilet ve bazı hatlarda sefer sayısının düşmesi gibi sonuçlara dikkat çekti.
Lufthansa, yakıt tüketimini azaltmak için önümüzdeki aylarda 20 bin uçuşu iptal edeceğini açıkladı.
Air France-KLM yöneticilerinden Sebastien Justum ise fiyat artışlarının yolculara yansıtılacağını belirterek, “Bunu yapmak zorundayız, aksi takdirde birkaç ay içinde iflas ederiz” dedi.
International Energy Agency Başkanı Fatih Birol, Avrupa’nın haziran başına kadar jet yakıtı tükenme riskiyle karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulundu.
Havalimanları da risk altında. Charlton, “Havalimanları arada kaldı. Yakıtı depoluyorlar ama satın almıyorlar. Yakıt olmazsa havayolları da uçmaz” dedi.
Senaryo 3: Savaş sürer, kriz derinleşir
Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıkların yaz boyunca devam etmesi halinde Avrupa’daki jet yakıtı stoklarının operasyonel minimum seviyelerin altına düşme riski bulunuyor.
Bu durumda piyasa, doğrudan “talep kısıtlamasına” yönelebilir.
Efthymiou, krizin derinleşmesi halinde Avrupa ve Asya’da yakıt kotalarının gündeme gelebileceğini belirtti.
Uzmanlar, mevcut durumun klasik petrol fiyat artışlarından daha kötü olduğuna dikkat çekerek, hem fiyat hem de fiziksel arz sorununun aynı anda yaşandığını vurguluyor.
AB’den acil planlar
Avrupa Birliği en kötü senaryoyu düşük ihtimal olarak görse de acil durum planları hazırlıyor.
AB Ulaştırma Komiseri Apostolos Tzitzikostas, yakıt sıkıntısı yaşanması halinde ülkelerin acil rezervlerini paylaşmak zorunda kalabileceğini söyledi.
Deleau ayrıca uçuş iptallerinin yüzde 10’u aşması halinde hava trafik kontrol gelirlerinin düşeceğini ve havayollarının da ciddi kayıplarla karşılaşacağını belirtti.
Düşük maliyetli havayollarının ise bu süreçte daha kırılgan olduğu ifade ediliyor. Çünkü bu şirketler yüksek uçak kullanım oranı, yoğun uçuş programı ve fiyat hassasiyeti yüksek talep üzerine kurulu bir modele dayanıyor.
Uzmanlara göre geniş çaplı bir yakıt şoku, bu iş modelini doğrudan zayıflatabilir.
Kaynak: Gazete Oksijen
