İran, Hürmüz Boğazı'nın kontrolüne ilişkin Umman ile yürütülen görüşmelerde anlaşmaya çok yaklaşıldığını ancak bunun tek başına boğazın yeniden açılması için yeterli olmayacağını açıkladı. Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ise İran'ın cumartesi günü boğazdan geçen bir gemiye daha saldırdığını bildirdi.
İran ile Umman'ı birbirinden ayıran Hürmüz Boğazı konusunda iki ülke arasında sağlanacak anlaşma, 28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan savaşın sona erdirilmesine yönelik daha geniş kapsamlı bir uzlaşmanın önemli unsurlarından biri olarak görülüyor. Savaşın ardından Tahran, dünya enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan boğazdaki deniz trafiğini büyük ölçüde kontrol altına aldı.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İran ile Umman'ın boğazda yeni bir deniz ulaşım güzergahı üzerinde anlaşmaya "çok yakın" olduğunu belirtti. Ancak Arakçi, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasının ABD'nin İran'a tazminat ödemesi dahil başka şartlara da bağlı olduğunu da ekledi. Adının açıklanmasını istemeyen bir ABD'li yetkili cuma günü Reuters'a, Washington'ın İran ile Umman arasında kısa süre içinde anlaşma sağlanmasını ve böylece petrol taşımacılığının normale dönmesini beklediğini söylemişti.
İran'ın en üst düzey ulusal güvenlik organının sekreteri Muhammed Bakır Zülkadr da Tahran'ın diğer taleplerini sıraladı. Bunlar arasında ABD'nin İran'a yönelik tehditlerini sona erdirmesi, İran'a ve Lübnan, Filistin, Yemen ve Irak'taki müttefiklerine yönelik saldırıların durdurulması, İran'a uygulanan abluka ve yaptırımların kaldırılması ve İran'a ait varlıkların serbest bırakılması yer aldı.
Umman: Görüşmeler olumlu ve yapıcı
Umman yönetimi, Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilere yönelik tekrarlanan saldırıları kınarken saldırıların sorumlusunu açıklamadı. Maskat yönetimi, İran'la boğazdaki deniz taşımacılığı düzenlemelerine ilişkin görüşmelerin "olumlu ve yapıcı" şekilde sürdüğünü bildirdi.
Umman Dışişleri Bakanlığı açıklamasında, "Umman, bu müzakereleri ve kaydedilen ilerlemeyi etkileyebilecek her türlü eylemden kaçınılmasının önemini vurgulamaktadır. Süreç tüm tarafların çıkarlarını dikkate alacak şekilde yürütülmelidir" ifadelerini kullandı.
Arakçi ise boğazda daha önce uygulanan gemi trafiği ayrım sisteminin artık Tahran açısından kabul edilebilir olmadığını söyledi. İran'ın, kalıcı bir güzergaha ilişkin teknik ve hukuki sorunlar çözülene kadar Umman ile geçici bir rota üzerinde görüştüğünü belirtti.
Görece ılımlı bir siyasetçi olarak görülen İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da anlaşma için en uygun dönemin içinde bulunulduğunu söyledi.
Pezeşkiyan, İran basınına yansıyan açıklamasında, "Ülkede birlik, güç ve dayanışma var. Bildiğim kadarıyla İran bu savaşta galip ve güçlü görülüyor" dedi.
İran, ABD'nin saldırılarına Körfez ülkeleri ve Ürdün'deki Amerikan üslerini hedef alarak karşılık verirken Hürmüz Boğazı'ndaki gemilere de saldırılar düzenledi. Savaştan önce dünya petrol ve doğal gaz sevkiyatının yaklaşık beşte biri bu dar su yolundan geçiyordu.
BAE: İran bağlantılı gemiyi füzeyle vurdu
BAE, İran'ın cumartesi günü Hürmüz Boğazı'ndan geçen ve ülkenin devlet petrol şirketiyle bağlantılı bir taşıma gemisini füzeyle hedef aldığını açıkladı. Son saldırıda yaralanan olmadığı bildirildi.
İngiltere Deniz Ticareti Operasyonları Merkezi (UKMTO) da bir geminin kimliği belirlenemeyen bir cismin isabet etmesi sonucu alev aldığını, ancak yangının söndürüldüğünü ve çevresel bir zararın bildirilmediğini duyurdu. İranlı yetkililerden saldırıya ilişkin hemen bir açıklama gelmedi.
Trump yönetimi son haftalarda Hürmüz Boğazı'nın açılmasını sağlayacak bir anlaşmanın yakın olduğuna dair birçok kez mesaj verdi. Ancak İran daha önce bu açıklamaların ardından müzakerelerin yürütüldüğünü reddetmişti. Son görüşme trafiğinin kalıcı bir anlaşmayla sonuçlanıp sonuçlanmayacağı ise henüz belirsiz.
ABD'li yetkili cuma günü Reuters'a yaptığı açıklamada, "Ticari gemilerin herhangi bir engelle karşılaşmadan yeniden geçiş yapmasını sağlayacak anlaşmanın ilan edilmesinin ardından ABD, İran limanlarına yönelik ablukayı kaldıracak" dedi. Yetkili, Washington'ın atacağı adımların İran'ın taahhütlerini yerine getirmesine bağlı olacağını belirtti.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), mevcut ablukanın başlamasından bu yana insani yardım taşıyan 30'dan fazla geminin geçişine izin verildiğini açıkladı. CENTCOM'un sosyal medyada paylaştığı açıklamaya göre ABD güçleri 53 gemiyi geri çevirdi, iki gemiyi etkisiz hale getirdi ve iki gemiye çıktı.
Şubat ayında başlayan çatışmalardan bu yana İran'da gıda ve diğer temel ihtiyaç maddelerinin fiyatları hızla yükseldi. Pezeşkiyan cumartesi günü düzenlediği basın toplantısında, temel ürünlerin ithalatında yaşanan sıkıntılardan ABD'yi sorumlu tuttu. Ancak insani yardım için uygulanan herhangi bir abluka istisnasından söz etmedi.
Gemilere yönelik saldırıları gerçekleştiren İran Devrim Muhafızları da Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasının İran-Umman görüşmelerinden bağımsız olduğunu ve Washington'ın Tahran'ın şartlarını kabul etmesine bağlı bulunduğunu açıkladı.
Devrim Muhafızları Sözcüsü Hüseyin Mohebbi, Tasnim haber ajansına yaptığı açıklamada, "ABD İran'ın şartlarını kabul ettiği anda Hürmüz Boğazı kesinlikle yeniden açılacaktır" dedi.
Önerilen anlaşma İran'a geçişlerde kontrol sağlayabilir
Reuters'a çarşamba günü konuşan üst düzey bir İranlı kaynak ile iki bölgesel yetkili, İran ile Umman arasında görüşülen ve İran ile ABD arasındaki beş aylık savaşın sona erdirilmesine katkı sağlaması hedeflenen anlaşmanın, Körfez'e Hürmüz Boğazı üzerinden giren gemiler üzerinde Tahran'a belirli ölçüde kontrol yetkisi vereceğini söyledi.
Bu düzenleme, savaşın başlangıcından bu yana İran'a sunulan en önemli tavizlerden biri olarak değerlendiriliyor.
ABD'li yetkililer daha önce birçok kez, İran'ın enerji arzı açısından dünyanın en önemli ticaret güzergahlarından biri olan Hürmüz Boğazı'na erişimi kontrol etmesini kabul etmeyeceklerini açıklamıştı. Washington'ın son görüşmelerde anlaşmanın şartlarını değiştirmeye çalışıp çalışmadığı ise netlik kazanmadı.
İran savaş sürecinde petrol tankerlerinden geçiş ücreti almaya başladı. Tahran'ın izni olmadan boğazı geçmeye çalışan gemilere ateş açılmasıyla birlikte küresel deniz taşımacılığı ciddi şekilde aksadı. Bu durum enerji fiyatlarının yükselmesine ve küresel enflasyon baskısının artmasına yol açtı.
