ABD ve İsrailli diplomatlar Donald Trump’ın ültimatomunun gölgesinde çarpıcı bir gelişme öğrendi:
İsrailli ve bölgesel yetkililere göre, İran'ın Dini Lideri Mücteba Hamaney, savaşın başlamasından bu yana ilk kez müzakerecilerine bir anlaşmaya varılması yönünde talimat verdi.
Axios'un haberine göre ABD Başkanı Trump kamuoyu önünde "topyekun yok etme" tehditleri savururken, perde arkasında diplomatik bir hareketlilik yaşanıyordu.
Trump'a en yakın kaynaklar bile, ateşkes ilan edilene kadar hangi sonucun ortaya çıkacağını kestiremiyordu. Orta Doğu'daki ABD kuvvetleri ve Pentagon yetkilileri, son saatleri İran altyapısına yönelik devasa bir bombardıman kampanyasına hazırlanarak ve Trump'ın hangi yöne eğilim gösterdiğini anlamaya çalışarak geçirdi.
Bir savunma yetkilisi süreci, "Ne olacağı hakkında hiçbir fikrimiz yoktu, tam bir çılgınlıktı" sözleriyle özetledi.
Kaotik diplomasi ve kuryeler
Pazartesi sabahı Trump, Beyaz Saray'daki bir kutlamada kalabalıkla bir araya gelirken, ABD elçisi Steve Witkoff telefon başında oldukça gergin bir mesai yürütüyordu. Witkoff, arabuluculara İran'dan gelen 10 maddelik karşı teklifin "bir felaket" olduğunu iletti.
Bu gelişme, Pakistanlı arabulucuların Witkoff ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi arasında yeni taslaklar taşıdığı, Mısır ve Türkiye dışişleri bakanlarının ise uçurumları kapatmaya çalıştığı kaotik bir süreci başlattı.
Pazartesi gecesi itibarıyla arabulucular, iki haftalık bir ateşkes önerisi için ABD'nin onayını aldı. Karar artık, pazartesi ve salı günü sürece aktif olarak dahil olan Hamaney'deydi.
Suikast korkusu, gönderilen kağıt notlar
Yeni dini liderin sürece dahil olması, güvenlik gerekçeleriyle oldukça gizli ve zahmetli bir yöntemle gerçekleşti. İsrail’in suikast tehdidiyle karşı karşıya olan Hamaney, iletişimini mesajlarını taşıyan kuryeler aracılığı ile gerçekleştirdi.
Bölgesel kaynaklar, Hamaney’in anlaşma için verdiği onayı bir "kırılma noktası" olarak nitelendirdi. İran Dışişleri Bakanı Arakçi ise hem müzakereleri yönetmede hem de Devrim Muhafızları komutanlarını anlaşmayı kabul etmeye ikna etmede merkezi bir rol oynadı.
Bu süreçte Çin’in de İran’a bir "çıkış yolu" bulması yönünde tavsiyelerde bulunduğu öğrenildi.
'Bir medeniyet bu gece yok olacak'
Müzakereler kapsamında ilerleme kaydedildiği netleşmişti ancak bu durum Trump'ın en korkutucu tehdidini savurmasını engellemedi:
Kaynaklar, bazı medya organlarının aksine İran'ın masadan kalkmadığını, aksine bir ivme yakalandığını belirtti.
Bu sırada ABD Başkan Yardımcısı Vance, Macaristan'dan telefonla Pakistanlılarla süreci yürütürken; İsrail Başbakanı Netanyahu, Trump ve ekibiyle sürekli temas halindeydi.
İsrailliler, sürecin kontrolünü kaybettiklerine dair artan bir endişe taşıyordu.
15 dakika gelen teslimat
Salı günü öğle saatlerinde tarafların iki haftalık ateşkes üzerinde uzlaştığı anlaşıldı. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, şartları X üzerinden yayınlayarak her iki tarafı da kabul etmeye çağırdı.
ABD Başkanı Donald Trump, o anlarda çevresinden anlaşmayı reddetmesi için yoğun mesajlar alıyordu. Öyle ki, Trump’la bir saat önce konuşan yakın çalışma arkadaşları bile onun teklifi geri çevireceğine inanıyordu.
Trump, yanıtını yayınlamadan kısa süre önce önce Netanyahu ile görüşerek ateşkese bağlılık sözü aldı, ardından Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Münir ile görüşerek anlaşmayı mühürledi.
ABD kuvvetlerine "hazır ol" durumundan çıkma emri, Trump'ın paylaşımından sadece 15 dakika sonra ulaştı.
Şimdi ne olacak?
İran'ın gemicilik faaliyetlerine ne derece izin vereceği veya Netanyahu'nun ateşkese ne kadar sadık kalacağı henüz belirsizliğini koruyor.
İsrail, ABD'nin barış görüşmelerinde İran'ın nükleer malzemelerden vazgeçmesi ve balistik füze tehdidine son vermesi konusunda ısrarcı olacağına dair güvenceler aldı.
Cuma günü Pakistan'da yapılması planlanan görüşmelerde ABD heyetine Başkan Yardımcısı Vance'in liderlik etmesi bekleniyor. Bu görev, Vance'in siyasi kariyerinin en kritik sınavı olacak.
ABD ve İran'ın vizyonları arasındaki büyük uçurumlar nedeniyle savaşın yeniden başlama ihtimali ise halen masada duruyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
