NATO müttefikleri, askeri planlamalarında son 20 yılı aşkın sürenin en büyük değişikliğini değerlendirmeye başladı.
Yeni planlama kapsamında, Irak ve Afganistan gibi bölgelerde yedek asker bulundurmak yerine Rusya'ya karşı mücadeleye öncelik verilmesi öngörülüyor.
Politico'nun haberine göre NATO'nun 32 üyesi, ittifakın yeni kabiliyet hedeflerini belirlemek üzere müzakerelere başladı. Söz konusu hedefler, olası bir çatışmada müttefiklerin hangi askeri güçleri ve silah sistemlerini sağlayacağını ve bunların maliyetini kimin karşılayacağını belirliyor.
Gizli bir planlama belgesine dayandırılan ve isimlerinin açıklanmaması kaydıyla konuşan dört NATO diplomatına göre müttefiklerin askeri yükümlülükleri yeniden şekillendiriliyor.
Yeni düzenlemeyle müttefiklerden, Avrupa'da büyük ölçekli bir savaş yürütürken eş zamanlı olarak çok sayıda küçük çaplı kriz yönetimi operasyonunu da üstlenmeleri artık beklenmeyecek.
Bunun yerine ülkeler, bu iki senaryodan birinin gerekliliklerini karşılayacak şekilde planlama yapacak.
NATO eski Genel Sekreter Yardımcısı ve Savunma Yatırımları eski sorumlusu Camille Grand, teklifin “NATO açısından Avrupa'da büyük çaplı bir kriz durumunun, ne olursa olsun diğer tüm önceliklerin ve gelişmelerin önüne geçeceğine dair çok net bir anlayışı” yansıttığını söyledi.
Bu yaklaşım, ABD'nin ittifakın temel misyonunu Avrupa'nın savunmasına yeniden odaklaması yönündeki baskısıyla da örtüşüyor. Washington bu projeyi “NATO 3.0” olarak adlandırıyor.
Müzakereler, dört yıllık bir sürecin parçası olan ve “Siyasi Rehberlik” (Political Guidance) adı verilen belge üzerinde yürütülüyor. Sürecin sonunda müttefiklerin 2029 yılına kadar yeni askeri kabiliyet gereksinimlerini onaylaması bekleniyor. Ülkelerin şubat ayına kadar anlaşmayı tamamlaması öngörülüyor.
Süreçte, müttefiklerin hangi askeri teçhizatı hazır bulunduracağı ve Moskova karşısındaki caydırıcılığın ne ölçüde güvenilir olacağı belirlenmiş olacak. Avrupalı yetkililer, Rusya'nın 2029 yılına kadar NATO topraklarına yönelik olası bir saldırı düzenleyebileceği konusunda defalarca uyarıda bulundu. Savunma harcamalarına yönelik bütçe kısıtlamalarının artması da müzakereleri zorlaştırabilecek unsurlar arasında yer alıyor.
Üst düzey bir NATO yetkilisi, “Bu planlama döngüsü, önceki dönemlere kıyasla çok daha fazla incelemeye tabi tutulacak. Hükümetler, harcadıkları paranın doğru şekilde kullanıldığından emin olmak istiyor. Yeniden güçlenen Rusya'nın mevcut jeopolitik koşulları dikkate alındığında bu süreç büyük önem taşıyor.” dedi.
İki kelime, büyük sonuçlar
Bu bağlamda müttefikler zor bir tercihle karşı karşıya. Ülkeler, hem Avrupa'da büyük çaplı bir çatışmaya hem de NATO toprakları dışındaki birkaç kriz yönetimi operasyonuna yetecek askeri güç sağlama yönündeki uzun süredir yürürlükte olan şartı kaldırıp kaldırmamayı değerlendiriyor.
Taslak metin, mevcut gereklilikteki “ve” bağlacının “veya” olarak değiştirilmesini öngörüyor. Böylece müttefiklerden her iki senaryo için aynı anda yeterli askeri güç bulundurmaları yerine, bu senaryolardan yalnızca birinin gerekliliklerini karşılamaları istenecek.
NATO diplomatları, görüşmelerin henüz çok erken aşamada olduğunu vurgulayarak taslak metinde şu ana kadar “veya” ifadesinin tercih edildiğini belirtti.
Üst düzey NATO diplomatlarından bir diğeri, “Bu kolay olmayacak. 'Ve' ya da 'veya' ifadelerinden hangisini seçtiğiniz çok büyük fark yaratıyor.” değerlendirmesini yaptı.
Üst düzey NATO yetkilisi ise “Krizlere müdahale operasyonları gerçekleştirme kabiliyetinden vazgeçmeyi öneren kimse yok. Sonuçta askerlerin nereye gönderileceğine karar vermek siyasi bir tercihtir.” ifadelerini kullandı.
Söz konusu değişiklik, NATO'nun Kosova veya Irak'taki mevcut operasyonlarını otomatik olarak etkilemeyecek.
İki farklı senaryoya aynı anda hazırlanma gerekliliği en az 20 yıl öncesine dayandığından, tartışmalar ittifak açısından önemli sonuçlar doğurabilir.
2022'deki işgal planları değiştirdi
Soğuk Savaş'ın sona ermesinin ardından NATO, ağırlıklı olarak Kosova, Irak ve Afganistan gibi ittifak dışındaki bölgelerde yürütülen operasyonlara odaklanmıştı.
Rusya'nın 2022'de Ukrayna'ya yönelik geniş çaplı işgali, ittifakın önceliklerini yeniden Avrupa'nın savunmasına yöneltmesine neden oldu.
Londra merkezli Kraliyet Birleşik Hizmetler Enstitüsünde (RUSI) seçkin araştırmacı ve NATO'nun eski sözcüsü Oana Lungescu, “NATO, başladığı noktaya geri döndü. Savunma ittifakı olarak NATO'nun temel çabasının saldırgan Rusya'yı caydırmak ve Avrupa'yı güvende tutmak olması mantıklı. Özellikle de ABD'nin ittifaka yönelik taahhütlerini azalttığı bir dönemde.” değerlendirmesinde bulundu.
İki NATO diplomatına göre, Güney Avrupa ülkeleri tarihsel olarak ittifakın ortaklıklarına ve kriz yönetimi faaliyetlerine öncelik verilmesini savunurken ABD, İskandinav ülkeleri ve Rusya sınırındaki ülkeler, Moskova'ya karşı savunmanın önceliklendirilmesini daha fazla destekliyor.
NATO, 2010 yılından bu yana temel görevlerini üç başlık altında tanımlıyor:
Kolektif savunma, üçüncü ülkelerle ortaklıklar ve işbirliğine dayalı güvenlik ile kriz yönetimi.
İki diplomata göre, mevcut ikili yaklaşımın korunmasını savunanlar, bunun NATO'nun diğer temel görevlerini ihmal etmediğine yönelik bir mesaj olacağını düşünüyor.
Yeni gerekliliklerin yeniden değerlendirilmesini destekleyenler ise sınırlı savunma bütçelerine, Rusya'yı caydırmaya odaklanma ihtiyacına ve ABD'nin Avrupa'daki askerlerini azaltmayı değerlendirdiği bir dönemde kaynakların öncelikli alanlara yönlendirilmesine dikkati çekiyor.
Washington, Irak'taki danışmanlık misyonu gibi NATO'nun ittifak dışındaki operasyonlarının sona erdirilmesi için müttefiklere baskı yapıyor. ABD, bunun yerine Avrupalı müttefiklerin kendi savunmaları için daha fazla ödeme yapmasını ve ittifak topraklarının korunmasına odaklanmasını istiyor.
Pentagon'un gelecek ay Avrupa'daki askeri varlığına ilişkin bir değerlendirme yayımlaması bekleniyor. Bu değerlendirme kapsamında bazı Amerikan askerlerinin Avrupa'dan çekilmesi de gündeme gelebilir.
Kaynak: Gazete Oksijen
