Sırbistan’da hükümet karşıtı protestolara destek veren sanatçılar, konser salonlarının ve kamu tarafından finanse edilen etkinliklerin kendilerine kapatıldığını belirtiyor. Balkan Insight’ın incelediği kamu ihale verilerine göre iktidardaki Sırp İlerleme Partisi’ne (SNS) yakın müzisyenler belediye bütçelerinden yüksek ücretli konser sözleşmeleri alırken, protestolara destek veren grupların etkinlikleri “teknik bakım”, “güvenlik” ve “lojistik sorunlar” gibi gerekçelerle art arda iptal ediliyor.
Balkan Insight'ta yer alan habere göre, 1992 yılında, sosyalist Yugoslavya'nın dağılma sürecinde kurulan efsanevi Sırp punk-rock grubu Goblini'nin bas gitaristi Vladislav Kokotovic, gelecek ay ülkenin doğusundaki Negotin kentinde düzenlenmesi planlanan Nojz Fest'te sahne almayı bekliyordu.
Grubun şarkıları, 1990'lı yıllardaki baskılar, ekonomik çöküş ve uluslararası izolasyon döneminde protestoların simgelerinden biri haline gelirken, grup üyeleri bugün de toplumsal adaletsizliklere karşı açık tavır alıyor.
Bu nedenle festival organizatörlerinin, aylardır devam eden öğrenci protestolarına destek vermesi üzerine Negotin Belediyesi'nin bu yılki Nojz Fest'i iptal etmesi sürpriz olmadı.
Kokotovic, 2024'ün sonlarında kuzey Sırbistan'da yeni yenilenen bir tren istasyonunun beton sundurmasının çökmesi sonucu 16 kişinin hayatını kaybetmesiyle başlayan protestolardan bu yana konser iptallerinin sıradan hale geldiğini söyledi.
"Konseriniz iptal edildiğinde, sanki biri cebinize elini uzatmış gibi hissediyorsunuz" diyen Kokotovic, "Ama kültür bize ait; bu ülkenin dokusu o, onların değil. Tek tesellim bunun ne kadar korktuklarını göstermesi. Bir sanatçıyı yasaklamak en savunmasız olana saldırmaktır. Kültür saldırgan değildir, insanlara güç veren bir şeydir" ifadelerini kullandı.
Protestolara destek veren sanatçılar hedefte
Ancak tüm sanatçılar aynı muameleyle karşılaşmıyor. SNS'yi ve Cumhurbaşkanı Aleksandar Vuçiç'i destekleyen müzisyenler, yerel yönetimlerin bütçeleriyle finanse edilen konserlerde sahne alırken, çoğu zaman düşük katılımlı etkinliklerden yüksek ücretler kazanıyor.
Haberde incelenen kamu ihale verilerine göre yerel turizm kuruluşları ve kültür merkezleri, birçok durumda açık ihale düzenlemeden sözleşmeleri doğrudan "tercih edilen" sanatçılara veriyor.
2025 yılı boyunca büyüyen protestolar, Vuçiç ve SNS'nin 14 yıllık iktidarına yönelik en ciddi meydan okuma olarak görülüyor. Hükümet ise öğrencileri ve destekçilerini ülke karşıtı gruplar ve yabancı güçlerin maşası olmakla suçluyor.
Protestocuları"yol kapatıcılar" olarak nitelendiren iktidar yanlısı söylem, Nojz Fest'in organizatörü S.U.P.A. Derneği için de kullanılıyor. Festival organizatörleri 3 Temmuz'da yaptıkları açıklamada, belediyenin önceki yıllarda sağladığı desteğin artık kesildiğini belirterek etkinliğin iptal edildiğini duyurdu.
Açıklamada, "Nojz hiçbir zaman etkinlik organizasyonu ya da sanatçı seçiminde siyasi kriterlerle hareket etmedi. Tüm kararlarımız kaliteye ve güncelliğe göre alındı. Ancak bize yöneltilen temel eleştiri tam da bu noktada yoğunlaşıyor" denildi.
Çok sayıda sanatçının konseri iptal edildi
Alternatif rock grubu S.A.R.S., Samostalni Referenti, Marko Louis, Marcelo ile pop ve halk müziği sanatçıları Seka Aleksić, Nataša Bekvalac, Topalko ve Zejna'nın da planlanan konserleri yerel yönetimler tarafından iptal edildi. İptal edilen tüm konserler için "teknik bakım", "mekânın yeniden düzenlenmesi" veya "ani güvenlik ve lojistik sorunları" gibi gerekçeler gösterildi.
Novi Sad merkezli Ritam Nereda grubunun bas gitaristi Miroslav "Mire" Mijatović, protestolara verdikleri destek nedeniyle artık daha çok Balkan ülkelerinde konser verdiklerini söyledi.
Mijatović, organizatörlerin kendilerine, "Sizi getirirsek üzerimize tüm denetimleri yollarlar", "Belediye aradı, burada sahne almanız mümkün değil" şeklinde telefonlar aldığını anlattı.
"Sonrasında konser ayarlamak neredeyse imkânsız hale geldi. Artık bir sorun olarak görülüyoruz" diyen Mijatović, son altı ayda Sırbistan'da yalnızca iki konser verdiklerini ve yıl sonuna kadar planlanmış hiçbir konserlerinin bulunmadığını söyledi.
EXIT Festivali de Sırbistan'dan ayrıldı
Protestolara destek veren ülkenin en büyük müzik etkinliği EXIT Festivali de devlet desteğini kaybetti.
Yetkililer, festivalin altyapısını finanse eden eyalet ve belediye kaynaklarını dondurdu. Bunun üzerine 2000 yılında "Balkan Kasabı" olarak anılan Slobodan Miloşeviç karşıtı hareketin sembollerinden biri olarak kurulan festival, faaliyetlerini Karadağ kıyılarına taşıyarak "Sırbistan'da özgürlüğün kapılarının kapandığını" açıkladı.
Kamu bütçeleri iktidara yakın isimlere gidiyor
Sırbistan'da belediyeler ulusal bayramlar, yaz festivalleri ve yılbaşı kutlamaları için kent meydanlarında düzenlenen konserlere önemli miktarda kamu kaynağı ayırıyor.
Yasalara göre değeri 1 milyon dinarı (yaklaşık 8 bin 500 euro) aşan hizmet alımlarında ihale yapılması gerekiyor. Ancak acil durumlarda veya hizmeti yalnızca tek bir şirket sağlayabiliyorsa bu zorunluluk kaldırılabiliyor.
Kamu İhale Portalı verileri ise birçok yerel yönetimin bu istisnaları kullanarak SNS yanlısı sanatçıları temsil eden organizasyon şirketleriyle doğrudan sözleşme yaptığını gösteriyor.
Bu kapsamda turbo-folk yıldızı Jelena Karleuša, protestocuları arabasıyla ezmekle tehdit etmesinin ardından Subotica, Loznica, Odžaci ve Vrnjačka Banja gibi kentlerde düzenlenen kamu destekli konserlerden etkinlik başına 30 bin ila 50 bin euro kazandı.
Halk müziği sanatçısı Zorica Brunclik, Vranje'de yaklaşık 18 bin 400 euro, Surdulica'da ise 16 bin 900 euro aldı. Eşi iktidar ortağı Sırbistan Sosyalist Partisi'nin (SPS) eski yöneticilerinden olan Ana Bekuta'ya Çaçak'taki konseri için 38 bin 400 euro, Svilajnac'taki konseri için ise 9 bin 400 euro ödendi.
Genç pop-trap sanatçısı Breskvica (Andjela Ignjatović) da Vrnjačka Banja'daki yılbaşı konserinden 40 bin euro, Leskovac'taki mangal festivalinden ise 11 bin 100 euro kazandı.
Leskovac Turizm Örgütü, sanatçı seçimlerinin Kamu İhale Yasası ve yıllık satın alma planı doğrultusunda yapıldığını savundu.
Tepki gören konserler
Bazı konserler ise beklenen ilgiyi görmedi.
2025 Haziran'ında Odžaci'de Karleuša'nın sahne aldığı 140 bin euroluk iki günlük etkinlik halk tarafından büyük ölçüde boykot edildi. İki ay sonra Loznica'daki konserinde çevre aktivistleri düdük çalarak protesto düzenledi ve sanatçı programını erken bitirmek zorunda kaldı.
Karleuša'nın konserlerinde güvenlik amacıyla çevik kuvvet polisleri görevlendirilmeye başlandı.
Bu yıl ocak ayında Ana Bekuta da Çaçak'taki konserinde kartopu atılarak protesto edildi ve yuhalandı. Olaylarda çok sayıda kişi gözaltına alındı.
Bekuta'nın konserini organize eden Çaçak Gelenekleri Yaşatma Merkezi ise sanatçı seçiminde siyasi görüşlerin değil, halk müziğine katkısının esas alındığını savundu.
Devlet destekli etkinliklerde sahne alan rock müzisyeni Djordje David de geçen yıl Sombor'daki konserinde hükümet karşıtı sloganlarla protesto edildi.
Protestolara destek veren sanatçıların konserlerinin iptal edildiği yönündeki iddiaları "yanlı" olarak nitelendiren David, "İktidarı desteklemeyen insanlar da sahne alıyor" dedi.
Ancak medya taramalarına göre David, 2025 başından bu yana belediye bütçeleriyle finanse edilen sekiz etkinlikte konser verirken, Ritam Nereda, Goblini ve Atheist Rap gibi çok daha popüler alternatif gruplar hiçbir kamu etkinliğinde yer almadı.
Karleuša, Bekuta, Brunclik ve Breskvica ise haberle ilgili yorum taleplerine yanıt vermedi. SNS ile haberde adı geçen belediyelerin büyük bölümü de açıklama yapmadı.
"Her iptal edilen konser onların ayağına sıkılmış bir kurşun"
Ritam Nereda'dan Mijatović, grubunun yaşananlara rağmen yoluna devam edeceğini söyledi.
"Eğer bunun bedeli konser verememekse, inanın bu yapmaya hazır olduğumuz en küçük fedakârlık olur" dedi.
Goblini'den Kokotovic ise iktidarın uyguladığı baskının ters tepeceğini savundu.
"İptal edilen her konser onların kendi ayağına sıktığı bir kurşundur" diyen Kokotovic, "İnsanların duş alırken bizim şarkılarımızı söylemesini ya da bilgisayarında yasaklanan bir oyuncunun filmini izlemesini engelleyebilirler mi?" ifadelerini kullandı.
Grubun öğrenci protestolarına desteğini sürdüreceğini belirten Kokotovic, bunu 1990'lardan bu yana ülkenin yaşadığı beyin göçüyle ilişkilendirdi.
"Bu çocukları destekleyelim mi desteklemeyelim mi diye bir soru yok. Onlar bizim çocuklarımız. Benim tek oğlum yurt dışında yaşıyor ve iyi durumda. Ama burada olmalıydı. Dünyayı dolaşmak istese bile günün sonunda annesine ve babasına dönebileceği bir ülkesi olmalı."
Sırbistan'da öğrenci protestoları
Sırbistan'da aylardır süren öğrenci protestoları, 1 Kasım 2024'te Novi Sad Tren İstasyonu'nda yeni yenilenen beton sundurmanın çökmesi sonucu 16 kişinin hayatını kaybetmesiyle başladı. Kamuoyunda facianın, yolsuzluk, denetimsizlik ve ihmalin sonucu olduğu görüşü yaygınlaşırken, "Hepimiz gölgeliğin altındayız" sloganı protestoların simgesi haline geldi.
İlk olarak üniversite öğrencilerinin düzenlediği anma törenleri ve sessiz eylemler, güvenlik güçlerinin müdahalesi ve gözaltılar sonrasında ülke çapında hükümet karşıtı bir harekete dönüştü. Aralık 2024'te Belgrad'da 100 binden fazla kişinin katıldığı gösterilerin ardından protestolar Novi Sad, Niş, Kragujevac ve Novi Pazar gibi kentlere yayıldı. 15 Mart 2025'te ise Belgrad'da 300 binden fazla kişinin katıldığı gösteri, Sırbistan tarihinin en büyük protestolarından biri olarak kayıtlara geçti.
Göstericiler, hükümetten Novi Sad faciasının tüm sorumlularının yargılanmasını, kamu ihalelerinde şeffaflık sağlanmasını, yargı bağımsızlığının güçlendirilmesini ve erken seçim yapılmasını talep ediyor.
