CANLI - İran Genelkurmay Başkanı ve Savunma Bakanı da öldürüldü

ABD’de İran’a yönelik askeri harekât, Anayasa’daki savaş ilanı yetkisini yeniden gündeme taşıdı. Kongre’de iki partili bir grup oylama isterken, Beyaz Saray operasyonu savunuyor. Kongre’nin kilit isimleri, Başkan Donald Trump’ın İran’a yönelik askeri operasyonunu sınırlamak için savaş yetkileri tasarısının hızla oylanmasını talep ediyor.

ABD Kongresi'nden Trump’a İran tepkisi: Savaş yetkileri oylaması gündemde

İran’ın devlet medyası, Tahran’da “korkunç patlamalar” duyulduğunu ve bunun ABD ile İsrail’in ortak hava saldırılarının bir parçası olduğunu bildirdi; seslerin özellikle Seyyed Khandan, Qasr kavşakları, Vanak Meydanı ve Motahari Caddesi civarında hissedildiği aktarıldı. Bu gelişme, İsrail ordusunun başkentteki “merkezî alanlara” yönelik geniş kapsamlı saldırı başlattığını açıklamasının hemen ardından geldi.

New York Times, ABD ve İsrail'in İran dini lideri Ali Hamaney'i öldüren operasyonunun detaylarını yazdı. Gazeteye göre, Hamaney'in yerini CIA tespit etti, sürpriz faktörünü bozmak istemeyen İsrail saldırının saatini değiştirdi.

Hamaney'i öldüren operasyonun detayları: CIA yerini tespit etti, İsrail saldırı saatini değiştirdi

Emirates havayolu şirketi, Dubai'den yapılan tüm seferlerini 2 Mart saat 15:00'e (BAE saati) kadar geçici olarak askıya aldığını duyurdu.

İnternet izleme kuruluşu NetBlocks’un paylaştığı verilere göre, İran’da ülke genelini kapsayan internet kesintisi 24 saati aşmış durumda ve bağlantı seviyeleri olağan düzeyin çok altında seyrediyor; ulusal internet erişimi sadece küçük bir yüzde ile sınırlı kaldı. Bu kesinti, İran’da sürdürülen saldırı ve güvenlik önlemleri bağlamında, halkın iletişim kurma ve bilgi paylaşma imkanını ciddi şekilde engelliyor.

İran lideri Ayetullah Ali Hamaney'in ABD-İsrail saldırılarında hayatını kaybettiğinin duyurulmasının ardından İran'ın birçok bölgesinde gösteriler yapıldı. Başkent Tahran'daki İnkılap Meydanı'nda toplanan çok sayıda kişi, ellerinde İran bayrakları ve Hamaney posterleriyle ABD ve İsrail karşıtı sloganlar attı. Törende bazı İranlılar, üzüntü yaşadı.

ABD ve İsrail’in saldırılarında İran’ın dini lideri Ali Hamaney’in öldürülmesi sonrasında İran’da “yas” ve “intikam” anlamına gelen siyah bayrak, Şii dünyasının kutsal kabul ettiği Meşhed kentindeki İmam Rıza Türbesi’ne asıldı. 

Hamaney'in olası halefleri arasında Hamaney’in oğlu Müctaba Hamaney öne çıkıyor. Müctaba’nın perde arkasında etkili bir isim olduğu ve babasının mali işlerinde rol oynadığı belirtiliyor. Ancak tek aday o değil.

Şu anda ülkeyi İran'da Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Başkanı Ali Laricani'nin fiilen yönettiği belirtiliyor.  Rejimin kilit isimlerinden biri olan Laricani İran'ın savunma stratejisini belirliyor, nükleer dosyada müzakerelere yön veriyor. 

Daha az bilinen ancak kurumsal ağı güçlü bir isim olan Alireza Arafi, Uzmanlar Meclisi başkan yardımcılığı ve Koruyucular Konseyi üyeliği gibi kritik görevler yürütüyor. Muhammed Mehdi Mirbagheri ise Batı karşıtı sert söylemleriyle biliniyor. Ayetullah Humeyni’nin torunu Hasan Humeyni de potansiyel adaylar arasında anılıyor ancak güvenlik ve siyasi elit üzerindeki etkisi sınırlı görülüyor. Hamaney’e yakınlığıyla bilinen Haşim Hosseini Buşehri de veraset sürecinde adı geçen isimlerden biri.

İşte olası adaylar: Hamaney’in ardından İran’ın yeni lideri kim olacak?

İran'da üst düzey komuta kademesine yönelik düzenlenen suikastlar ve ülkede yaşanan yönetim krizinin ardından, Devrim Muhafızları Ordusu’nun başına tecrübeli ve "sertlik yanlısı" kimliğiyle tanınan Ahmed Vahidi getirildi.

Ahmed Vahidi kimdir?

Ahmed Vahidi, 1958 yılında İran’ın Şiraz kentinde doğdu. İran Devrim Muhafızları’nın elit birimi Kudüs Gücü’nün kurucuları arasında yer aldı ve ilk komutanlığını üstlendi. Yıllar içinde Devrim Muhafızları içinde yükselerek hem askeri hem de istihbarat alanlarında etkili bir isim haline geldi. 2009-2013 yılları arasında Mahmud Ahmedinejad hükümetinde Savunma Bakanı olarak görev yaptı.

Vahidi, 1994’te Arjantin’de Yahudi kültür merkezi AMIA’ya düzenlenen bombalı saldırıyla bağlantılı olduğu iddiasıyla Interpol tarafından arananlar listesine alındı ve bu durum yıllar boyunca uluslararası tartışmalara yol açtı. Dini lider Ayetullah Ali Hamaney’e yakınlığıyla bilinen Vahidi, güvenlik ve dış politikada sertlik yanlısı bir çizgiyi savunuyor. Devrim Muhafızları’nın başına getirilmesi, İran yönetiminin bölgesel politikalarında daha kararlı bir tutumun sinyali olarak görülüyor.

Irak'ta İran dini lideri Hamaney'in ölümünün ardından ülkede üç günlük yas ilan edildiği bildirildi. 

Yemen’deki Husilerin en üst siyasi organı, Hamaney’in ölümü nedeniyle İran halkına “içten taziyelerini ve derin üzüntülerini” iletti.

Yapılan açıklamada, söz konusu olayın uluslararası hukuk ve normların açık bir ihlali olduğu belirtilerek, bunun İslam dünyasına yönelik haksız saldırıların bir devamı niteliği taşıdığı ifade edildi.

Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) Savunma Bakanlığı, İran’ın Cumartesi günü ülkeye yönelik büyük bir saldırı düzenlediğini ve 137 füze ile 209 insansız hava aracının (İHA) tespit edildiğini açıkladı. Çoğu hava savunma sistemleri tarafından etkisiz hâle getirildi.

Yetkililer, Abu Dabi’deki Zayed Uluslararası Havalimanı’nda meydana gelen olayda en az bir kişinin yaşamını yitirdiğini ve yedi kişinin yaralandığını bildirdi.

Dubai'nin kabusu: İran saldırısında neler yaşandı?

Pakistan’ın Karaçi kentinde, İran’ın lideri Ayetullah Ali Hamaney’in öldürüldüğüne dair haberlerin yayılmasının ardından yüzlerce gösterici ABD’nin konsolosluk binasını hedef alarak saldırmaya çalıştı. Görüntüler, protestocuların konsolosluğun pencerelerini kırdığını ve şiddet içeren eylemlerde bulunduğunu gösteriyor.

Al Jazeera, Pakistan’ın Edhi arama kurtarma servisine dayandırdığı haberinde olaylarda 9 kişinin hayatını kaybettiğini bildirdi.

Pakistan'daki ABD büyükelçiliği önünde protesto

İran Devlet Televizyonun Genelkurmay Başkanı Abdolrahim Musevi’nin yaşamını yitirdiğini doğruladı. Ayrıca İran Savunma Bakanı Aziz Nasırzade, Güvenlik Konseyi Başkanı Ali Şemhani ve Devrim Muhafızları Kara Kuvvetleri Komutanı Muhammed Pakpur’un da saldırılarda hayatını kaybettiği bildirildi. 

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'ya seslenerek, kırmızı çizginin aşıldığını ve bedelini ödeyeceklerini söyledi.

İran resmi haber ajansı IRNA'ya göre Kalibaf, Hamaney'in öldürülmesinin ardından görüntülü taziye mesajı yayımladı.

Kalibaf, "Trump, Netanyahu ve tüm işbirlikçileri ile bu iki kirli katilin unsurlarına söylüyorum: Kırmızı çizgimizi aştınız ve bunun bedelini ödeyeceksiniz. Bu, bizim için sadece varoluşsal bir savaş değil aynı zamanda bastırılmış bir öfkedir ki nihai intikam zamanı gelmiştir." ifadelerini kullandı.

Tüm senaryolara karşı hazırlıklı olduklarını dile getiren İran Meclis Başkanı, önceden Hamaney'in muhtemel ölümü sonrası için planlama yapıldığını belirtti.

İsrail ile Amerika Birleşik Devletleri'nin 28 Şubat'ta İran'a karşı ortak saldırı başlatması küresel piyasalarda dalgalanmayı beraberinde getiriyor.

ABD-İsrail-İran üçgeni: Küresel piyasalarda yeni dalga mı?

İran devlet televizyonu, Genelkurmay Başkanı Abdolrahim Musevi’nin hayatını kaybettiğini doğruladı.

İran lideri Ali Hamaney'in danışmanı Muhammed Muhbir, Hamaney'in ölümü sonrası boşalan liderlik makamının temsiliyetine ilişkin süreci anlattı.

İran devlet televizyonuna konuşan Muhbir, İran Anayasası'nın 111. maddesinin uygulanacağını söyledi.

Muhbir, "Anayasa'nın 111. maddesine göre, liderin vefatı, istifası veya görevden alınması durumunda Uzmanlar Meclisi en kısa sürede yeni lideri belirlemek ve ilan etmekle yükümlüdür. Yeni lider belirleninceye kadar Cumhurbaşkanı, Yargı Erki Başkanı ve Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi'nin seçeceği Anayasayı Koruyucular Konseyi'nden bir fakih olmak üzere üç kişiden oluşan konsey, liderlik görevlerini geçici olarak üstlenir." ifadelerini kullandı.

İran’ın en yüksek makamı olan dini liderlik, tüm diğer devlet organlarının üstünde yer alıyor. Hamaney, yargı başkanlarını, devlet medyasının yöneticilerini ve kilit güvenlik kurumlarının başkanlarını atama yetkisine sahipti. Ayrıca cumhurbaşkanlığına aday olabilecek kişilere de son kararı o veriyordu.

Dış politika ve askeri strateji de onun kontrolündeydi. Devrim Muhafızları ve bu güce bağlı, Orta Doğu’daki İran operasyonlarını yöneten Kudüs Gücü doğrudan Hamaney’e bağlı çalışıyordu. Ülkenin nükleer programı da onun denetimindeydi.

Hamaney, onlarca yıldır İran’ın sert dış politikasının merkezinde yer aldı. Ülkesini, Orta Doğu’da ABD, İsrail ve Suudi Arabistan’a karşı bir denge unsuru olarak konumlandırdı. İran’ın Lübnan’dan Yemen’e uzanan vekil güç ağının arkasındaki isim olarak, çatışmaları kendi topraklarına taşımadan rakiplerini baskı altında tutmayı hedefledi. Hamaney, 2003 yılında nükleer silahların İslam’a aykırı olduğunu belirten bir fetva yayımlamıştı. Hamaney’in hareketleri son derece gizli tutuluyor, kişisel güvenliği, doğrudan ofisine bağlı özel bir Devrim Muhafızları birimi tarafından sağlanıyordu. Özellikle son yıllarda, yönetim sorunları ve ekonomik problemlerden kaynaklanan sokak gösterilerinde Hamaney yönetim karşıtı eylemcilerin hedefi oldu.