İsrail ile Amerika Birleşik Devletleri'nin (ABD) 28 Şubat'ta İran'a karşı başlattığı ortak saldırı ülkenin yönetim kadrosunu hedef alırken Orta Doğu’yu yeni bir çatışma sürecine sürükledi. ABD Başkanı Donald Trump, söz konusu operasyonların bir güvenlik tehdidini ortadan kaldıracağını ve İran halkına yöneticilerini devirmek için bir fırsat sunacağını ifade etti. Saldırılar, bölgedeki petrol üreticisi Körfez Arap ülkelerinde gerilimi artırırken tırmanma endişeleri güç kazandı. Tahran misilleme olarak İsrail’e doğru füze saldırıları başlattı.
Petrol fiyatları yükselebilir
Petrol ise Orta Doğu’daki gerilimin temel göstergesi olmayı sürdürüyor. İran önemli bir üretici konumunda, küresel petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nın karşı kıyısında, petrol zengini Arap Yarımadası’nın karşısında yer alıyor. Çatışmaların devam etmesi halinde küresel piyasaya arz edilen petrol miktarının sınırlanarak fiyatların yükselmesi bekleniyor.
Capital Economics Baş Gelişen Piyasalar Ekonomisti William Jackson, konuya yönelik değerlendirmesinde çatışmanın sınırlı kalması durumunda dahi Brent petrolün varil fiyatının yaklaşık 80 dolara yükselebileceğini belirtiyor. Bu seviye, geçen haziran ayında İran’da yaşanan 12 günlük savaş sırasında görülen zirveye işaret ediyor. Jackson, arzı etkileyen uzun süreli bir çatışmanın ise petrol fiyatlarını yaklaşık 100 dolar seviyesine taşıyabileceğini ve bunun küresel enflasyona 0,6-0,7 puan ilave edebileceğini ifade ediyor.
Küresel piyasalarda dalgalanma artacak mı?
Çatışmanın, küresel piyasalardaki dalgalanmayı artırması da tahminler arasında. Piyasalar bu yıl halihazırda Trump’ın gümrük tarifeleri ve teknoloji hisselerinde yaşanan sert satış dalgası nedeniyle keskin hareketler sergilemişti. Volatilite göstergesi VIX endeksi (.VIX) yıl başından bu yana yaklaşık üçte bir oranında yükselirken ABD tahvillerine ilişkin ima edilen oynaklık göstergesi MOVE endeksi (.MOVE) yüzde 15 artış kaydetti. Analistler, döviz piyasalarının da bu gelişmelerden etkilenmesinin kaçınılmaz olduğunu belirtiyor.
Dolar değer kazanabilir
Avustralya merkezli banka CBA’nın notuna göre, dolar endeksi haziran ayındaki savaş sırasında yaklaşık yüzde 1 gerilemişti. Ancak bu düşüş kısa süreli olmuş ve üç-dört gün içinde geri alınmıştı. CBA analistleri bir hafta önce yayımladıkları değerlendirmede, “Mevcut koşullarda düşüşün boyutu, çatışmanın ne kadar büyük ve ne kadar uzun soluklu olacağının öngörülmesine bağlı olacaktır” ifadelerini kullandı. Analistler, “Çatışmanın uzun sürmesi ve petrol arzını sekteye uğratması halinde, ABD dolarının Japon yeni ve İsviçre frangı dışında çoğu para birimine karşı değer kazanmasını bekliyoruz. ABD net enerji ihracatçısı konumunda olduğu için petrol arzındaki kesintinin yol açacağı daha yüksek petrol ve gaz fiyatlarından fayda sağlayacaktır” değerlendirmesinde bulundu.
İsrail şekelinin de hareketli varlıklar arasında yer alması bekleniyor. Şekel, haziran ayındaki savaşın başlangıcında yüzde 5 değer kaybetmiş; ayrıca İsrail’in Nisan 2024’te İran’ın Şam’daki konsolosluğunu vurmasının ve İran’ın aynı yıl ekim ayında İsrail’e füze saldırısı düzenlemesinin ardından da gerilemişti.
Söz konusu hareketlerin tamamı kısa süreli olmuş ve şekel hızlı bir toparlanma göstermişti. Ancak JPMorgan, çatışmanın ve piyasalardaki risk primindeki artışın daha kalıcı olması halinde bu kez tablonun farklılaşabileceği uyarısında bulundu. Banka notunda “Bu durum özellikle İran’la yaşanan gerilimin, İran’ın bölgedeki vekil unsurlarına karşı daha yoğun operasyonları tetiklemesi halinde geçerli olacaktır” değerlendirmesini yaptı.
Bitcoin düşüşte
Çalkantı dönemlerinde güvenli liman olarak görülen İsviçre frangının, ilave yukarı yönlü baskıyla karşı karşıya kalması bekleniyor. Bu durumun, İsviçre Merkez Bankası açısından politika yönetimini zorlaştırması ihtimaller dahilinde. İsviçre frangı, bu yıl ABD dolarına karşı yüzde 3 değer kazanırken yatırımcıların ayrıca rekor seviyelere ulaşan ve 2026 yılı başından bu yana yüzde 22 yükselen altına yönelmesi olası görülüyor. Son dönemde güçlü performans sergileyen gümüşe de talebin artabileceği değerlendiriliyor. Çatışmanın son haftalarda getirileri gerileyen ABD Hazine tahvillerine olan talebi de destekleyebileceği ihtimali değerlendiriliyor. Ayrışan varlık ise artık güvenli liman olarak görülmeyen bitcoin. Bitcoin, cumartesi günü yüzde 2 değer kaybederken son iki ayda değerinin dörtte birinden fazlasını yitirdi.
Savunma sanayi şirketleri ön planda
Orta Doğu’daki borsalarda bugün başlayacak işlemler, Suudi Arabistan ve Katar dahil olmak üzere yatırımcı duyarlılığına ilişkin ilk göstergeleri sunuyor. Bu piyasalar petrol fiyatlarıyla yüksek korelasyon göstermesine rağmen çatışmanın tırmanması ekonomik yansımaları genişletme riski taşıyor.
Neovision Wealth Management İcra Kurulu Başkanı ve Kurucu Ortağı Ryan Lemand, “Bu düşmanlıkların gün boyunca sürmesi halinde piyasaların gerilemesini bekliyorum” diyor. Lemand, çatışmanın ölçeğine bağlı olarak Körfez bölgesi hisse senedi piyasalarında yüzde 3 ila yüzde 5 arasında düşüş yaşanabileceğini de dile getiriyor.
Küresel havayolu şirketleri dün Orta Doğu genelinde uçuşlarını iptal ederken çatışmanın yayılması ve daha fazla hava sahasının kapatılması durumunda sektör hisselerinin baskı altında kalabileceği değerlendiriliyor. Bu yıl yüzde 10 yükseliş kaydeden Avrupa merkezli savunma sanayi şirketlerinin artan jeopolitik riskler nedeniyle ilave talep görmesi bekleniyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
