Guatemala'daki antik Maya kenti Xultun'da bulunan bir duvardaki matematiksel formül, tarihte adı bilinen ilk Maya matematikçi-astronomunu ortaya çıkardı. Araştırmacılar, "Sak Tahn Waax" (Beyaz Göğüslü Tilki) adlı bilginin, Arşimet ve Harezmi gibi tarihin önde gelen matematikçileriyle aynı düzeyde değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.
14 Temmuz'da Antiquity dergisinde yayımlanan çalışmada, New York'taki Skidmore College'dan arkeolog Heather Hurst ve ekibi, Xultun'da 2011 yılında ortaya çıkarılan bir odadaki matematiksel metni yeniden analiz etti.
İnsan figürleri ve hiyerogliflerle süslü odanın duvarlarında, Maya takvimleri ile astronomik döngüler arasındaki ilişkiyi gösteren hesaplamalar yer alıyor. Araştırmacılar, bu odanın MS 8. yüzyılın ortalarında el yazması kitaplar hazırlayan kâtiplerin çalışma alanı olarak kullanıldığını düşünüyor.
"Matematiksel bir gösteri"
The Nature'ın haberine göre, araştırmanın odağındaki "Metin 19" adı verilen hiyeroglif dizisi, farklı Maya takvim sistemleri arasındaki ilişkileri alışılmadık ve yaratıcı bir biçimde ortaya koyuyor.
Hurst, metni "matematiksel bir gösteri" olarak nitelendirerek, "Sanki biri 'Harika bir desen buldum ve bunu mutlaka yazmalıyım' demiş. Adeta 'İşte bu' diyerek noktayı koymuş" ifadelerini kullandı.
Güney Kaliforniya Üniversitesi'nden arkeolog Eric Heller ise keşfin, Maya toplumunun yalnızca pratik amaçlarla değil, entelektüel merak nedeniyle de matematikle uğraştığını gösterdiğini söyledi.
Beş Venüs yılı ile sekiz Güneş yılını birleştiren formül
Yaklaşık 10 santimetre yüksekliğindeki 11 hiyerogliften oluşan Metin 19, 2.920 günlük önemli bir astronomik döngüyü açıklıyor. Bu döngü, beş Venüs döngüsü (584'er gün) ile sekiz Güneş yılını (365'er gün) aynı noktada buluşturuyor.
Metin ayrıca bu süreyi Maya takvimindeki 20 günlük aylar (Uinal), 260 günlük kutsal takvim (Tzolkin), 360 günlük yıl (Tun) ve 780 günlük Mars döngüsüyle de ilişkilendiriyor.
Araştırmacılar, metindeki kısaltılmış yazım biçiminin çözümlemeyi zorlaştırdığını ancak hesaplamaların oldukça gelişmiş matematiksel bilgi içerdiğini belirtiyor.
İlk kez bir matematikçinin kimliği belirlendi
Araştırmanın en dikkat çekici bulgusu ise metnin sonunda yer alan "böyle söylüyor" anlamındaki ifadenin ardından gelen "Sak Tahn Waax" ismi oldu. Araştırmacılar bunun, hesaplamayı yapan ya da ona atıfta bulunulan kişinin adı olduğunu değerlendiriyor.
Bugüne kadar bu tür astronomik ve matematiksel hesaplamaları kimin yaptığı bilinmiyordu. Araştırmacılar, bu keşfin Maya toplumunda matematikçilerin de sanatçılar gibi tanınan ve saygı gören kişiler olduğunu gösterdiğini ifade ediyor.
Arşimet ve Harezmi ile karşılaştırıldı
Araştırmayı yürüten ekip, Sak Tahn Waax'ın matematiksel birikiminin Arşimet, Batlamyus ve Muhammed bin Musa el-Harezmi gibi tarihsel astronom ve matematikçilerle aynı düzeyde değerlendirilmesi gerektiğini savunuyor.
Kaliforniya Üniversitesi'nden antropolog Gerardo Aldana da Maya matematiğinin çağdaşı birçok uygarlığa göre son derece ileri olduğunu belirtiyor. Aldana'ya göre Mayalar konumsal sayı sistemi, gelişmiş aritmetik işlemler, cebirsel ilişkiler, negatif sayılar ve çarpan kavramlarını kullanabiliyordu.
Bununla birlikte araştırmacılar, Maya uygarlığının geometriyi astronomik hesaplamalara uyguladığına dair bir kanıt bulunmadığını vurguluyor. Aldana, bunun nedenini Mezoamerika'nın dönemin diğer büyük uygarlıklarından coğrafi olarak izole kalmasına bağlıyor. Ona göre Antik Yunan, Mısır, İslam dünyası ve Avrupa arasında matematiksel bilgi alışverişi yaşanırken, Maya uygarlığı büyük ölçüde kendi bilgi birikimiyle ilerledi.
Kaynak: Gazete Oksijen
