Kolesterol düşürücü statin ilaçlarının demans riskini azaltabileceğine ilişkin yeni bir araştırma yayımlandı. Danimarka’da 15 yıl boyunca 132 binden fazla kişinin takip edildiği çalışmaya göre, statin kullanımına başlayanlarda demans gelişme riski yüzde 10 daha düşük olurken, tedaviye daha erken başlayanlarda bu oran yüzde 15’e kadar çıktı.
Araştırma, Münih’te düzenlenen Avrupa Kardiyoloji Derneği’nin (ESC) yıllık kongresinde sunuldu ve eş zamanlı olarak Lancet Regional Health Europe dergisinde yayımlandı. Çalışma kapsamında 2006-2021 yılları arasında Danimarka’da yaşayan 132 bin 585 kişi izlendi.
Tip 2 diyabetli hastalar takip edildi
Araştırmaya katılanların tamamında tip 2 diyabet bulunuyordu. Takip süresi boyunca katılımcıların yüzde 2,7’sinde demans gelişti. Statin tedavisine erken başlayanların 10 yıllık dönemde demans riskinin, statin kullanmayanlara kıyasla yüzde 15 daha düşük olduğu görüldü. Tedaviye daha geç başlayanlarda ise riskteki azalma yüzde 10 olarak hesaplandı. Sonuçların kadınlar ve erkeklerde benzer olduğu belirtildi.
Araştırmayı sunan Kopenhag Üniversite Hastanesi’nden Dr. Tummas Ternhamar, bulguların demans riskinin birden fazla faktörün birlikte ele alınmasıyla azaltılabileceği görüşünü desteklediğini söyledi. Ternhamar, yüksek LDL kolesterolün orta yaşlardan itibaren tespit edilip tedavi edilmesinin önemine dikkat çekerek, “Bulgularımız zamanlamanın da önemli olduğunu gösteriyor. Erken harekete geçmek, geç kalmaktan daha iyi görünüyor” dedi.
Dünyada en yaygın kullanılan ilaçlar arasında bulunan statinler, kandaki düşük yoğunluklu lipoprotein yani LDL kolesterol seviyesini düşürüyor. Yüksek LDL kolesterol damarlarda plak birikimine yol açarak kalp krizi, felç ve kalp hastalıkları riskini artırabiliyor.
Damar sağlığı ile ilişkili
Araştırmacılara göre statinlerin demans riskini azaltmasının olası nedeni de damar sağlığı üzerindeki bu etkisi. Yüksek LDL kolesterol, beyni besleyen damarların daralmasına veya sertleşmesine yol açabiliyor. Bunun sonucunda beyne giden kan akışının bozulması, felç ve beyin dokusunda hasar gibi süreçler demans riskini artırabiliyor.
Ternhamar, “Statinler LDL kolesterolü etkili biçimde düşürüyor ve damar sertliğine karşı koruma sağlıyor. Bu da beyin damarlarındaki ateroskleroz, iskemik felç, kan akışında azalma ve beyin dokusunda hasar riskini azaltabilir” ifadelerini kullandı.
Daha önce Lancet Demans Komisyonu tarafından yayımlanan araştırmalar, çocukluktan başlayarak yaşam boyunca değiştirilebilir 14 risk faktörüne müdahale edilmesi halinde demans vakalarının yaklaşık yüzde 45’inin önlenebileceğini veya geciktirilebileceğini ortaya koymuştu. Yüksek LDL kolesterolün orta yaştan itibaren tespit edilip tedavi edilmesi de bu faktörler arasında yer alıyor.
ESC İletişim Komitesi üyesi Prof. Isabel Goncalves, araştırmada yer almamasına rağmen bulguların önemine dikkat çekerek, statinlerin yaygın olarak bulunabilen ve düşük maliyetli ilaçlar olması nedeniyle sonuçların potansiyel olarak önemli olduğunu söyledi.
Ancak uzmanlar, araştırmanın gözlemsel niteliğine de dikkat çekiyor. Alzheimer’s Research UK’den Dr. Honorine Lebraud, çalışmanın kalp-damar sağlığı ile beyin sağlığı arasındaki ilişkiye dair artan kanıtlara katkıda bulunduğunu belirterek, statinlerin doğrudan demans riskini azalttığını göstermek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç olduğunu söyledi.
British Heart Foundation’ın bilimsel ve tıKbbi direktörü Prof. Bryan Williams da çalışmanın statin kullanımı ile düşük demans riski arasında bağlantı gösterebildiğini, ancak neden-sonuç ilişkisini tek başına kanıtlayamayacağını vurguladı. Williams buna karşın, daha önceki klinik araştırmalarda da statinlerin demans riskini azaltabileceğine dair bulgular bulunduğunu ve yeni sonuçların bu nedenle makul göründüğünü ifade etti.
25 yıl içinde demans ile yaşayanların sayısı 153 milyona yükselecek
Dünya genelinde demansla yaşayanların sayısının 2050’ye kadar yaklaşık üç kat artarak 153 milyona ulaşacağı tahmin ediliyor. Uzmanlara göre vakaların neredeyse yarısı yaşam tarzı ve sağlıkla ilişkili risk faktörlerine müdahale edilerek önlenebilir veya geciktirilebilir.
