Pandemi sırasında mRNA teknolojisinin tıbbı dönüştüreceği beklentisiyle piyasa değeri 200 milyar dolara yaklaşan Moderna, Covid-19 aşılarına talebin azalmasıyla sert bir düşüş yaşamıştı. Şirket şimdi yatırımcıların karşısına yeni ve güçlü bir hikâyeyle çıktı: Kişiye özel mRNA kanser aşısı.
Moderna hisseleri, Merck ile geliştirilen kişiselleştirilmiş melanom tedavisinin ileri aşama klinik deneyinde başarılı sonuçlar alındığının açıklanmasının ardından tek seansta yüzde 177 yükseldi. Bu, 20 yılı aşkın süredir S&P 500’de yer alan bir şirketin kaydettiği en büyük günlük sıçrama oldu.
Moderna’nın açıklamadan önce yaklaşık 25 milyar dolar olan piyasa değeri, hafta sonunda 60 milyar dolara yaklaştı. Moderna, Merck ve benzer bir kişiselleştirilmiş kanser aşısı üzerinde çalışan BioNTech’in piyasa değerlerine birkaç gün içinde toplam yaklaşık 80 milyar dolar eklendi.
Ancak The Wall Street Journal’ın (WSJ) analizine göre, yatırımcıların fiyatladığı iyimser senaryo henüz klinik ve ekonomik verilerle tam olarak desteklenmiyor.
Her hastaya ayrı aşı
Moderna ile Merck’in geliştirdiği ürün, sağlıklı insanları hastalıktan koruyan geleneksel aşılardan farklı. Kanser teşhisi konulan kişiye özel hazırlanan tedavi, bağışıklık sistemine tümör hücrelerini tanıyıp hedef almayı öğretmeyi amaçlıyor.
Önce ameliyatla hastanın tümöründen örnek alınıyor. Laboratuvarda tümörün genetik dizilimi çıkarılıyor ve bir algoritma, tedavinin hedefleyebileceği mutasyonları belirliyor. Daha sonra yalnızca o hastada kullanılmak üzere kişiselleştirilmiş bir mRNA aşısı üretiliyor.
Şirketlerin açıklamasına göre bu aşı, Merck’in bağışıklık sistemi ilacı Keytruda ile birlikte uygulandığında melanomun yeniden ortaya çıkma ihtimalini yalnızca Keytruda kullanılan hastalara kıyasla anlamlı ölçüde azalttı. Ayrıntılı klinik verilerin ilerleyen dönemde bilimsel bir toplantıda açıklanması bekleniyor.
Sonuçlar, kişiselleştirilmiş bir mRNA kanser aşısının ileri aşama deneyde elde ettiği ilk önemli doğrulamalardan biri olması nedeniyle bilimsel açıdan dönüm noktası sayılıyor. Ancak melanomdaki başarı, aynı yöntemin diğer kanser türlerinde de işe yarayacağını henüz kanıtlamıyor.
Melanom neden daha elverişli?
Her tümörün biyolojik yapısı farklı. Melanom ise çok sayıda mutasyon barındırması ve bağışıklık sistemi temelli tedavilere görece duyarlı olması nedeniyle bu yaklaşım için özellikle uygun görülüyor.
Aşı, bir hastanın tümöründeki 34’e kadar mutasyonu hedef olarak seçebiliyor. Leerink Partners analisti Daina Graybosch’a göre bunların genellikle yalnızca iki ya da üçü anlamlı bir bağışıklık tepkisi oluşturuyor. Melanomdaki mutasyon bolluğu, aşının etkili hedef bulma ihtimalini artırıyor.
Moderna ve Merck’in sıradaki hedefleri arasında bulunan kanser türlerinde ise şartlar daha zor. Böbrek kanserinde hedef alınabilecek mutasyon sayısı daha az. Mesane kanserindeki tümör ortamı bağışıklık tepkisini baskılayabiliyor. Pankreas kanseri gibi bazı tümörler de bağışıklık sistemi temelli tedavilere karşı son derece dirençli.
Bu nedenle melanomdan alınan sonuçların bütün kanser türlerine yayılabilen yeni bir tedavi platformunun habercisi mi, yoksa daha dar bir kullanım alanıyla sınırlı bir başarı mı olduğu henüz bilinmiyor.
Bir tedavinin bedeli 300 bin dolara çıkabilir
Tedavinin önündeki diğer önemli engel üretim maliyeti. Geleneksel ilaçlar büyük miktarlarda standart biçimde üretilirken bu yöntemde her hasta için baştan sona ayrı bir süreç yürütülmesi gerekiyor.
Tümörün alınması, genetik dizilimin çıkarılması, uygun hedeflerin algoritmayla belirlenmesi ve kişiye özel aşının üretilmesi hem zaman alıyor hem de maliyeti yükseltiyor. Şirketler henüz bir fiyat açıklamadı. WSJ’ye göre benzer tedaviler esas alındığında bütün uygulamanın maliyeti 300 bin dolar civarında olabilir.
Yüksek fiyat özellikle ilaç şirketleriyle sert pazarlık yapan Avrupa’daki sağlık sistemlerinde sorun yaratabilir. ABD yönetiminin ülkedeki ilaç fiyatlarını diğer zengin ülkelerde ödenen seviyelere yaklaştırmaya yönelik politikaları da şirketlerin Amerikan pazarında daha yüksek fiyat uygulama alanını sınırlayabilir.
Klasik ilaçlarda yüzde 90’ı aşabilen brüt kâr marjının, kişiselleştirilmiş aşıda başlangıçta yüzde 50 ile yüzde 80 arasında kalabileceği tahmin ediliyor.
Piyasanın satın aldığı senaryo
Leerink Partners’ın tahminine göre tedavinin yıllık satışı 2032’ye kadar birkaç milyar dolara ulaşabilir. İyimser senaryoda Moderna ve Merck ortaklığının satışları yılda 10 milyar dolarla zirveye çıkarsa iki şirket için yaklaşık 40 milyar dolarlık ek piyasa değeri yaratabilir. Oysa yatırımcıların üç şirkete yalnızca birkaç günde eklediği değer yaklaşık 80 milyar doları buldu.
RBC Capital Markets analisti Luca Issi’ye göre piyasa, aşının Keytruda veya Opdivo gibi çok sayıda kanser türünde kullanılabilecek dev bir ürüne dönüşme ihtimalini fiyatlıyor. Oysa kişiselleştirilmiş mRNA tedavisinin yalnızca belirli tümörlerde etkili kalması da mümkün.
Wall Street Journal'a göre mRNA teknolojisinin daha büyük vaadi, kanser ortaya çıktıktan sonra tedavi etmekten çok, yüksek risk taşıyan kişilerde hastalığı başlamadan önlemek olabilir. Ancak kelimenin gerçek anlamıyla bir kanser aşısı sayılabilecek bu hedefe ulaşılması henüz yakın görünmüyor.
Kaynak: Diğer
