ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), tedavisi en güç kanser türlerinden biri olan pankreas kanserine karşı geliştirilen Rasonque adlı ilaca onay verdi. Wall Street Journal’ın haberine göre Revolution Medicines tarafından geliştirilen ilaç, mutasyon nedeniyle sürekli aktif kalan ve pankreas tümörlerinin büyümesinde rol oynayan RAS proteinini hedefliyor.
Rasonque, diğer tedavilerin sonuç vermediği hastalarda kullanılabilecek.
Kanser araştırmacıları, pankreas kanserinin gelişiminde önemli rol oynayan RAS proteinini etkisizleştirebilmek için yaklaşık 40 yıldır çalışıyordu. Proteinin yapısı nedeniyle uzun süre sonuç alınamayan çalışmalar, FDA’nın kararıyla önemli bir aşamaya ulaştı.
Yaşam süresini yaklaşık iki katına çıkardı
İleri aşamadaki klinik araştırmada Rasonque verilen hastaların yaşam süresi 13 ayı aştı. Kemoterapi uygulanan grupta ise bu süre yaklaşık yarısında kaldı.
Bu sonuç, ilacı kullanan her hastanın 13 aydan uzun yaşayacağı anlamına gelmiyor. Açıklanan süre, klinik araştırmaya katılan hasta grubundan elde edilen genel sonucu gösteriyor.
Araştırmanın bulguları, dünyanın en büyük kanser araştırmaları toplantısında sunuldu. Sonuçlar, katılımcılar tarafından yaklaşık bir dakika ayakta alkışlandı. Çalışmada yer almayan Mercy Hastanesi onkoloğu Carla Kurkjian, gelişmenin hem hastalar hem de doktorlar açısından büyük önem taşıdığını söyledi.
Kurkjian, ilacın hastaların yaşam süresini daha önce görülmemiş ölçüde uzatma potansiyeli taşıdığını ve doktorların pankreas kanseri hastalarıyla artık farklı bir tedavi seçeneğini konuşabileceğini belirtti.
RAS proteini nasıl çalışıyor?
RAS proteini, sağlıklı hücrelerin büyümesini kontrol eden bir anahtar gibi çalışıyor. Normal koşullarda gerektiğinde devreye giriyor, görevini tamamladıktan sonra ise kapanıyor. Ancak meydana gelen bir mutasyon, RAS proteininin sürekli açık kalmasına neden olabiliyor. Bu durumda hücrelere kesintisiz biçimde büyüme ve çoğalma sinyali gönderiliyor. Bu süreç, hücrenin kansere dönüşmesine yol açan ilk aşamalardan biri olabiliyor.
Rasonque, mutasyon nedeniyle aktif kalan proteini doğrudan yakalamak yerine önce hücrede doğal olarak bulunan yardımcı bir proteine bağlanıyor.
İlaç ile yardımcı proteinin oluşturduğu iki parçalı yapı, aktif durumdaki RAS proteinine kenetleniyor. Böylece kanser hücresinin büyümesini sağlayan sinyalin hücrenin diğer bölümlerine ulaşması engelleniyor.
Büyüme sinyalinden mahrum kalan kanser hücreleri yaşamlarını sürdüremiyor. Normal hücrelerdeki RAS proteini sürekli aktif durumda olmadığı için bu hücreler tedaviden daha az etkileniyor.
İlacın yan etkileri bulunuyor
Klinik araştırmada Rasonque’un bazı ciddi yan etkilere yol açabildiği görüldü. Hastalarda vücudun geniş bir bölümüne yayılabilen yoğun cilt döküntüleri ve sindirim sistemi sorunları tespit edildi.
Eski Nebraska Senatörü Ben Sasse, klinik araştırma sırasında tümörlerinde kendi ifadesiyle önemli bir küçülme meydana geldiğini açıklamıştı. Sasse’nin bir televizyon programına yüzünü kaplayan kırmızı lekelerle katılması, ilacın yol açabildiği cilt sorunlarını da gündeme getirmişti.
Aylık fiyatı 39 bin 800 dolar
Revolution Medicines, Rasonque’un aylık fiyatının 39 bin 800 dolar olacağını açıkladı. Buna göre tedavinin yıllık maliyeti 477 bin doları aşacak. Rasonque, Revolution Medicines’ın onay alan ilk ilacı oldu.
İlaç sektörüne ilişkin ticari analizler yapan Evaluate şirketine göre Rasonque’un pankreas kanserinin daha erken evrelerinde ve farklı kanser türlerinde de güvenli ve etkili olduğunun gösterilmesi hâlinde yıllık satışları 20 milyar doları aşabilir.
Revolution Medicines Üst Yöneticisi Mark Goldsmith, ilacın hastalar ve aileleri için büyük bir fırsat sunduğunu söyledi. Goldsmith, tedavinin hastalara mümkün olan en kısa sürede ulaştırılması için gereken bütün adımların atılması gerektiğini belirtti.
Rasonque’un taşıdığı ticari potansiyel, başka ilaç şirketlerini de RAS proteinini hedefleyen tedaviler geliştirmeye yöneltti.
Eli Lilly ve Pfizer dahil olmak üzere büyük ilaç şirketleri, pankreas kanserine karşı kendi RAS hedefli ilaçlarını geliştirmek için çalışmalarını sürdürüyor.
Pankreas kanseri neden bu kadar ölümcül?
Amerikan Kanser Derneğinin verilerine göre ABD’de her yıl yaklaşık 67 bin kişiye pankreas kanseri teşhisi konuluyor. Hastalara sunulabilen tedavi seçeneklerinin sınırlı olması nedeniyle çoğunlukla kemoterapi uygulanıyor.
Pankreas kanseri teşhisi konulan sekiz hastadan yaklaşık yedisi, beş yıl içinde hayatını kaybediyor. Hastaların önemli bir bölümü ise teşhisin ardından bir yıl içinde yaşamını yitiriyor.
FDA’nın kararı, yalnızca yeni bir ilacın kullanıma girmesi açısından değil, kanser araştırmalarında onlarca yıldır çözülemeyen bir bilimsel sorunun aşılması bakımından da önem taşıyor.
Yıllarca 'ilaçla hedeflenemez' denildi
Bilim insanları, insanlarda görülen kanserlerin büyük bölümünün gelişiminde rol oynayan az sayıdaki gen mutasyonunu 1980’li yılların başında belirledi. Birbiriyle yakından ilişkili üç genden oluşan RAS ailesi bu araştırmalar sırasında öne çıktı.
RAS mutasyonlarının insanlarda görülen kanserlerin üçte birine varan bölümünün ve pankreas tümörlerinin çoğunun gelişiminde rol oynadığı belirlendi.
İlaç şirketleri bunun üzerine RAS’ı durdurabilecek tedaviler geliştirmek için çalışmaya başladı. Ancak milyonlarca kimyasal bileşiğin denenmesine rağmen uzun yıllar sonuç alınamadı.
Sorunun temelinde, mutasyona uğrayan genin ürettiği proteinin biçimi bulunuyordu. Proteinin yüzeyi düz olduğu için standart ilaçların bağlanabileceği uygun bir cep yoktu.
Bu nedenle bazı bilim insanları RAS’ı “ilaçla hedeflenemez” bir protein olarak nitelendirdi ve çalışmalarını başka alanlara yöneltti.
Çözüm doğadaki moleküllerde arandı
Dönemin Harvard araştırmacılarından Greg Verdine, doğada bulunan bazı bileşiklerin düz yüzeyli proteinlere ulaşmak için farklı bir yöntem kullandığını fark etti. 'Moleküler yapıştırıcı' olarak adlandırılan bu bileşikler, önce insan hücresindeki yardımcı bir proteine bağlanıyor, ardından hedef proteine kenetleniyordu.
Verdine, doğada RAS üzerinde etkili olabilecek moleküler yapıştırıcıları araştırmak amacıyla 2012’de Warp Drive Bio adlı biyoteknoloji şirketini kurdu. Şirket, uygun bir bileşik bulabilmek için 135 bin bakterinin genetik dizisini inceledi. Altı aday belirlendi ancak bunların hiçbiri RAS proteini üzerinde etkili olmadı.
Verdine bunun üzerine doğada bulunan bir bileşik aramak yerine sentetik bir moleküler yapıştırıcı tasarlanmasını önerdi.
California Üniversitesi San Francisco’da görev yapan kanser araştırmacısı Kevan Shokat ise 2013’te RAS proteini üzerinde bir ilacın tutunabileceği cep keşfetti.
Kimyasal biyolog Shokat, daha sonra Revolution Medicines’ın kurucuları arasında yer aldı. Revolution Medicines, Warp Drive Bio’yu 2018’de satın aldı. Şirket, geliştirdiği Rasonque’u ilk kez 2022’de hastalar üzerinde denemeye başladı.
İlaca onaydan önce ulaşan hastalar oldu
Teksas’ta yaşayan Neil Williford, geleneksel kemoterapinin akciğerlerine yayılan dördüncü evre pankreas kanserini durduramamasının ardından Temmuz 2025’te Rasonque kullanmaya başladı.
Texas Üniversitesi MD Anderson Kanser Merkezindeki klinik araştırmaya katılan 75 yaşındaki Williford’a, Nisan 2024’te teşhis konulduğunda bir yıldan daha az yaşayacağı söylenmişti. Aradan iki yıldan fazla süre geçmesine rağmen ailesiyle düzenli yemekler düzenlemeyi sürdüren Williford, oğlu ve torunlarıyla çıkacağı av sezonuna hazırlanıyor.
Williford, yaşadığı yan etkilerin ne kadar ağır olursa olsun kendisine hâlâ hayatta olduğunu hatırlattığını söyledi.
FDA, nisan ayında açıklanan olumlu verilerin ardından Revolution Medicines’ın ilacı resmî onaydan önce bazı hastalara vermesine izin verdi.
Eski Disney yöneticisi Jay Williams da bu erken erişim imkânından yararlanan hastalar arasında yer aldı. 58 yaşındaki Williams, uygulanan kemoterapi, radyoterapi ve büyük bir ameliyata rağmen kanserin yayılmasının durdurulamaması üzerine temmuz ayında Rasonque kullanmaya başladı.
Williams, tedavinin ardından eşiyle birkaç kez Disneyland’e gidebildiğini ve her gün yaklaşık bir mil yürüdüğünü anlattı.
Bir sonraki tarama, kanserin ilaca yanıt verip vermediğini gösterecek. Eylül ayında evlenecek oğluyla ve ailesiyle daha fazla zaman geçirmek isteyen Williams, Rasonque’un kendisine en çok ihtiyaç duyduğu şeyi, yani zamanı kazandırmasını umduğunu söyledi.
Kaynak: Diğer
