Psychology Today’da yayımlanan bir analiz, yüksek zekâlı ve duygusal yoğunluğu yüksek bireylerin kronik suçluluk hissine daha yatkın olduğunu öne sürdü. Varoluşsal psikoterapist ve yazar Imi Lo tarafından kaleme alınan yazıda, bu durumun ahlaki hassasiyet, varoluşsal farkındalık ve çocukluk deneyimleriyle bağlantılı olduğu savunuldu.
Yazıya göre yüksek zekâlı bireyler, toplumsal eşitsizlik, hayvan hakları ya da başkalarının acıları gibi konularda daha yoğun etik kaygılar hissedebiliyor. Bu kişiler, başkalarının önemsemediği ayrıntıları sürekli düşünmeye eğilim gösterirken, “daha fazlasını yapmaları gerektiği” duygusundan kurtulamıyor. Makalede, bunun özellikle mükemmeliyetçilikle birleştiğinde kişinin kontrolü dışındaki olaylardan bile kendisini sorumlu tutmasına yol açtığı belirtildi.
Çocuklukta kurulan ilişkiler belirleyici
Analizde, çocukluk dönemindeki aile ilişkilerinin de bu suçluluk hissini besleyebileceği ifade edildi. Özellikle “ebeveynleştirilmiş” çocukların, depresyondaki ebeveynleri duygusal olarak destekleme gibi yaşlarına uygun olmayan roller üstlenmek zorunda kaldığı ve zamanla aile içindeki sorunlardan kendilerini sorumlu hissetmeye başladığı kaydedildi. Sürekli “fazla hassas”, “fazla yoğun” ya da “fazla talepkâr” oldukları mesajını alan çocukların ise suçluluk duygusunu zamanla utanca dönüştürebildiği vurgulandı.
Makalede ayrıca bazı durumlarda suçluluk hissinin aslında bastırılmış öfke ya da yasın dışavurumu olabileceği belirtildi. Psikanalitik yaklaşımlara atıf yapılan yazıda, kişinin değiştiremediği olaylar karşısında hissettiği çaresizliğin öfkeye dönüştüğü, ancak bu öfkenin kabul edilmesi zor olduğu için içe yönelerek suçluluk biçimini aldığı ifade edildi.
Lo, kronik suçluluğun her bireyde aynı nedenlerle ortaya çıkmadığını ancak yoğun suçluluk hissinin altında çoğu zaman çocuklukta şekillenen duygusal yaralar bulunduğunu savundu. Yazıda, kişinin kendi ihtiyaçlarını “yanlış” ya da “ayıp” olarak görmesinin, yetişkinlikte de kalıcı bir iç ses hâline gelebileceği belirtildi.
Lo'nun makalesinde referans aldığı makaleler şöyle:
- Buchtova, M., Malinakova, K., Benitan, M. C., Husek, V., & Tavel, P. (2025). Sensory processing sensitivity and its associations with guilt, shame, self-esteem, and neuroticism. BMC psychology, 13(1), 1-13.
- Lovecky, D. V. (2009). Moral sensitivity in young gifted children. In Morality, ethics, and gifted minds (pp. 161-176). Boston, MA: Springer US.
- Mofield, E. L., & Parker Peters, M. (2015). The relationship between perfectionism and overexcitabilities in gifted adolescents. Journal for the Education of the Gifted, 38(4), 405-427.
- Wells, C. (2017). The Primary Importance of the Inner Experience of Giftedness. Advanced Development, 16.
