Google’ın Finlandiya’da yapay zeka sistemleri için inşa etmeyi planladığı dev veri merkezleri, ülkenin en büyük çevre tartışmalarından birini başlattı. Finlandiya kamu yayıncısı Yle’nin araştırmasına göre şirketin iştiraki Tuike Finland, Muhos kasabasında 330 hektar, Kajaani kentinin Otanmäki bölgesinde ise 198 hektar ormanı kesti. Toplam 528 hektarlık alan yaklaşık 740 futbol sahası büyüklüğünde. Fortune dergisinin aktardığı tahminlere göre yalnızca Muhos’ta 250 bin ağaç yok edildi. Otanmäki’de de 150 bin ağacın daha kesildiğini tahmin ediyor.
Skandalın en şaşırtıcı boyutu devletin aylarca yaşananlardan habersiz kalması. Google mart ayında ormanları kesmeye başladı. Ancak Finlandiya İzin ve Denetim Kurumu, Muhos’taki faaliyetleri ağustos sonunda öğrendi ve 6 Ekim’de müdahale etti. Kesim bildirimleri Orman Merkezi’ne yapılmıştı ancak bu bilgiler çevre otoritesine aktarılmamıştı. Böylece yüzlerce hektar orman ortadan kaldırılırken devlet kurumları arasındaki iletişim eksikliği müdahaleyi geciktirdi.
9 kilometrelik drenaj kanalı inşaatı başlamış
Üstelik sorun yalnızca ağaç kesimiyle sınırlı değil. Yetkililer, Muhos’taki proje alanında yaklaşık 9 kilometrelik drenaj kanalı planlandığını ve önemli bölümünün açıldığını belirledi. Toprağın altındaki sülfürlü minerallerin havayla teması, bölgedeki suların asitlenmesine ve ağır metal yoğunluğunun artmasına yol açabilir. Yapılan ölçümlerde asitlenmeye işaret eden değişiklikler saptandı. Google’dan 5 Kasım’a kadar ayrıntılı su yönetimi planı hazırlaması istendi.
Kurtlar köylere iniyor
Finlandiya çevre otoritesi, çevresel etki değerlendirmesi tamamlanmadan yürütülen çalışmaların durdurulmasını talep etti. Google 14 Ekim’de faaliyetlerini durdurduğunu bildirdi. Şirketin Finlandiya Ülke Müdürü Antti Järvinen kamuoyundan özür diledi. 22 Ekim’de ise yetkililer Muhos projesiyle ilgili polise inceleme talebinde bulundu.
Ormanların yok edilmesi bölge halkını da etkiliyor. Otanmäki sakinleri, yaşam alanlarını kaybeden vahşi hayvanların yerleşim bölgelerinde görülmeye başladığını anlatıyor. Bir köylü, kurtların köye kadar geldiğini söyledi. Ancak bunun doğrudan orman kesiminden kaynaklandığı henüz bilimsel olarak doğrulanmış değil.
Kesilen ağaçların ticari boyutu da tartışma yarattı. Finlandiya basınına göre odunların bir bölümü UPM, Metsä Group ve Stora Enso gibi büyük orman ürünleri şirketlerine gönderildi. Yaklaşık 50 bin metreküp odunun ham madde değerinin 2.75 milyon euro olduğu tahmin ediliyor. Kesimlerin hukuka aykırı olduğunun kesinleşmesi halinde bu şirketlerin tedarik zincirleri de etkilenebilir.
Finlandiya’da veri merkezlerinin elektrik tüketiminin sınırlandırılmasını ve çevresel zararlar için özel vergi getirilmesini isteyen vatandaş girişimi 96 binden fazla imzaya ulaştı.
Google ise projeyi Avrupa’daki en büyük yatırımı olarak tanıtmıştı.
Şirket, veri merkezlerinin Finlandiya’ya ekonomik katkı sağlayacağını savunuyor. Ancak yaşananlar, yapay zekanın hızla büyüyen enerji ve altyapı ihtiyacının doğaya ödettiği bedeli tartışmaya açtı.
