Bilim insanları, yaklaşık 56 milyon yıl önce yaşanan ve Paleosen-Eosen Termal Maksimumu (PETM) olarak bilinen hızlı ısınma döneminin ormanlar üzerindeki etkilerini mercek altına aldı. Science dergisinde yayımlanan araştırma, atmosferdeki karbondioksit (CO₂) artışının başlangıçta bitki büyümesini desteklediğini, ancak sıcaklıkların yükselmesiyle bu etkinin tersine döndüğünü ortaya koydu.
Araştırmacılara göre söz konusu dönemde atmosferdeki CO₂ miktarındaki artış, küresel ortalama sıcaklıkların yaklaşık 5 ila 9 derece yükselmesine neden oldu. İklim değişikliği, 150 bin yıldan uzun süre boyunca dünya ekosistemini etkiledi.
Orman örtüsü binlerce yılda geriledi
Araştırmanın dikkat çekici bulguları Wyoming'deki Hanna Havzası'ndan bulunan fosilleşmiş yaprakların incelenmesiyle ortaya çıktı. Yaprak hücrelerinin yapısı üzerinden geçmişteki ormanların yapısını ve kapladığı alanı yeniden oluşturan bilim insanları, PETM'nin başlangıcında orman örtüsünde kısa süreli bir artış tespit etti.
Ancak bu artış kalıcı olmadı. Araştırmaya göre sonraki birkaç bin yıl içinde yaprak alanı yüzde 61 oranında azaldı. Orman örtüsü daha sonra on binlerce yıl boyunca dönem öncesindeki seviyenin yaklaşık yüzde 35 altında kaldı.
Araştırmacılar, başlangıçtaki artışı CO₂'nin bitkiler üzerindeki gübreleyici etkisine bağlıyor. Ancak sıcaklıkların yükselmesiyle birlikte bu olumlu etkinin bitkilerin karşı karşıya kaldığı sıcaklık stresini dengeleyemediği belirtiliyor.
Ormanların yerini eğrelti otları aldı
Science'a göre PETM döneminde yalnızca ormanların kapladığı alan değişmedi. Fosil kayıtları, orta enlemlerde geniş yapraklı ağaçların yerini bazı bölgelerde eğrelti otlarının ağırlıkta olduğu bitki topluluklarının aldı.
Atmosferin daha fazla nem taşımasıyla nehirlerin taşıdığı tortu miktarı artarken toprakların karbon depolama kapasitesi de azaldı. Böylece iklim değişikliği, ekosistemlerin yalnızca görünümünü değil, karbon döngüsündeki işlevlerini de değiştirdi.
Günümüzde de “yeşilden kahverengiye” dönüşüm izleniyor
Araştırmacılar, milyonlarca yıl önce yaşanan bu değişimin günümüz için de önemli ipuçları taşıdığını belirtiyor. Uydu verileri, yaklaşık 2000 yılından bu yana dünyanın farklı bölgelerinde genel bir “kahverengileşme” eğilimine işaret ediyor.
Bu durum, 20. yüzyılda gözlenen küresel “yeşillenme” eğiliminin ardından geldi. Bilim insanları, iki dönem arasında doğrudan bir eşdeğerlik kurulamayacağını vurgulasa da geçmişteki değişimin günümüzdeki iklim krizinin olası sonuçlarını anlamak açısından önemli olduğunu düşünüyor.
Geçmişten gelen iklim uyarısı
PETM ile günümüz arasında önemli farklar bulunuyor. 56 milyon yıl önceki CO₂ artışının günümüzdeki fosil yakıt kaynaklı emisyonlardan daha yavaş gerçekleştiği düşünülüyor. Ayrıca günümüzde ormansızlaşma ve diğer insan kaynaklı baskılar da ekosistemler üzerindeki stresi artırıyor.
Buna rağmen araştırmacılar, geçmiş iklim değişikliklerinin geleceğe dair önemli ipuçları sağlayabileceğini belirtiyor. Bulgular, CO₂ artışının başlangıçta bitkiler için olumlu görünse bile aşırı sıcaklığın bu faydayı tersine çevirebileceğini ve ormanların iklim değişikliğine karşı sonsuza kadar koruma görevi göremeyeceğini gösteriyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
