Almanya Başbakanı Friedrich Merz, İran liderliğinin ABD’yi “aşağıladığını” söyleyerek, Donald Trump yönetiminin müzakere masasında Tahran tarafından ustaca oyuna getirildiğini savundu. Merz’in tıkanan ABD-İran görüşmelerine ilişkin bu sert değerlendirmesi, Washington ile NATO müttefikleri arasındaki zaten derin olan transatlantik gerilimi daha da artırabilecek nitelikte.
The Guardian'da yer alan habere göre, Trump, ABD’li müzakerecilerin İslamabad’a yapacağı ve İran heyetiyle dolaylı görüşmelerin planlandığı ziyareti iptal etti. İki hafta önce Pakistan’ın başkentinde gerçekleştirilen bir önceki turda ise ABD heyetine Başkan Yardımcısı JD Vance başkanlık etmiş, ancak görüşmeler ilerleme sağlanmadan sona ermişti. ABD Başkanı bir gün önce Fox News’e yaptığı açıklamada, “Bütün kartlar bizim elimizde” demiş, Tahran’ın görüşmek istemesi halinde ise “Bize gelebilirler ya da bizi arayabilirler” ifadelerini kullanmıştı.
Marsberg’de öğrencilerle konuşan Merz ise masada üstün olan tarafın Trump yönetimi değil, İran olduğunu savundu. “İranlılar açıkça müzakere etme konusunda ya da daha doğrusu müzakere etmeme konusunda çok yetenekli. Amerikalıların İslamabad’a kadar gitmesine izin verip ardından hiçbir sonuç almadan geri dönmelerini sağlıyorlar” dedi. Merz ayrıca, “Bütün bir ulus İran liderliği, özellikle de sözde Devrim Muhafızları tarafından aşağılanıyor. Umarım bu durum mümkün olan en kısa sürede sona erer” ifadelerini kullandı.
Barış görüşmelerinde Hürmüz krizi
İran, pazartesi günü Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına odaklanan yeni bir ateşkes önerisi sundu. Bölgedeki yetkililere göre Tahran, nükleer silahlar, füze programı, yaptırımlar ve diğer başlıkların görüşülmesini daha sonraya bırakmayı teklif etti.
İran parlamentosunda hazırlanan bir yasa tasarısına göre ise gemiler, savaş öncesinde ücretsiz olan Hürmüz Boğazı’ndan geçiş için Tahran’a “hizmet bedeli” ödemek zorunda kalacak.
İranlı yetkililer, Tahran’ın nükleer meseleleri ancak ABD ablukasının sona ermesinden sonra görüşmeye hazır olacağını belirtti. İranlı müzakereciler aynı zamanda İslam Devrim Muhafızları Ordusu ve kamuoyundan da nükleer konuların masaya getirilmemesi yönünde iç baskıyla karşı karşıya.
Görüşmelere aracılık eden diplomatlar ise bu yaklaşımın sonuç vermesinin zor olduğunu düşünüyor. Çünkü bu teklif, Washington’un savaşta ilan ettiği temel hedeflerden biri olan İran’ın nükleer programının kalıcı biçimde sona erdirilmesi talebini karşılamıyor.
Müzakerelere yakın bir diplomat, “Hürmüz savaşın bir yan ürünü. Bu durumda neden önce bunun ele alınması gerekiyor?” diyerek teklife şüpheyle yaklaştı.
Birleşmiş Milletler’e bağlı Uluslararası Denizcilik Örgütü de Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerden ücret alınması fikrini kesin bir dille reddetti. Uluslararası Denizcilik Örgütü Genel Sekreteri Arsenio Dominguez, “Uluslararası deniz geçişi için kullanılan boğazlarda vergi, gümrük ya da herhangi bir ücret uygulanmasının hiçbir hukuki temeli yok” dedi.
Buna rağmen İran’ın “önce Hürmüz” yaklaşımı, Tahran’ın pozisyonunda önemli bir değişime işaret ediyor. Rejim daha önce petrol, doğalgaz ve Körfez’den yapılan diğer ihracat üzerindeki ablukasını daha geniş güvenlik garantileri elde etmek için bir baskı unsuru olarak kullanmaya çalışıyordu.
Ancak İslamabad görüşmelerinin çökmesinin ardından Donald Trump, İran limanlarını kullanan gemilere karşı karşı abluka uygulamaya başladı ve bu durum İran’ın derin ekonomik krizini daha da ağırlaştırdı.
Uluslararası Para Fonu’na göre İran ekonomisinin bu yıl yüzde 6,1 daralması bekleniyor. Yıllık enflasyon ise yüzde 70’e yaklaşırken, temel gıda ve sağlık hizmetlerindeki fiyat artışları bunun da üzerine çıkmış durumda.
Kaynak: Gazete Oksijen
