ABD siyasetinin son çeyrek yüzyılına damga vuran Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham, 71 yaşında hayatını kaybetti. Bir dönem Donald Trump'ın en sert Cumhuriyetçi eleştirmenlerinden biri olan, ancak daha sonra en yakın siyasi müttefikleri arasına katılan Graham'ın 23 yıllık Senato kariyeri, Cumhuriyetçi Parti'nin Trump döneminde yaşadığı dönüşümün en dikkat çekici örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Dış politikada Rusya'nın küresel etkisini sınırlamayı savunan şahin tutumu, İsrail'e verdiği güçlü destek ve İran'da rejim değişikliği çağrıları Graham'ın siyasi çizgisinin değişmeyen unsurları oldu. Buna karşın, Donald Trump'ın yükselişiyle birlikte değişen siyasi dengelere uyum sağlaması ve Cumhuriyetçi Parti'nin dönüşümüne ayak uydurmasıyla dikkat çekti.
Anthony Zurcher, BBC için Lindsey Graham'ın portresini derledi:
2002 yılında Güney Carolina'yı temsilen Senato'ya seçildikten kısa süre sonra, Arizona Cumhuriyetçi Senatörü John McCain'in en yakın müttefiklerinden biri haline geldi. McCain, muhafazakâr kimliğine rağmen siyasi bağımsızlığıyla ülke çapında saygı gören bir isimdi.
Graham, 2015 yılında başkanlık yarışına katıldığında, partizan kutuplaşmayı azaltmak ve siyasi rakiplerle birlikte çalışmak kampanyasının temel mesajlarından biriydi.
"Başkan olursam Beyaz Saray'da bir bar açacağız" diyen Graham, "Birlikte birkaç kadeh içeceğiz ve sorunları çözeceğiz" ifadelerini kullanmıştı.
Ancak Trump'ın, Vietnam Savaşı gazisi ve savaş esiri olan McCain'i hedef alması üzerine Graham sert tepki gösterdi. Trump, bir seçim mitinginde McCain için, "Savaş kahramanı çünkü esir düştü. Ben esir düşmeyenleri severim" demişti. Graham ise Trump'ı "başkan olmaması gereken bir ahmak" olarak nitelendirmişti.
Bunun üzerine Trump, bir mitingde Graham'ın cep telefonu numarasını kamuoyuyla paylaştı. Senatör, bunun ardından çok sayıda öfkeli telefon ve mesaj aldı.
Graham ise buna karşılık, bir gösteri videosunda birden fazla cep telefonunu parçaladığı görüntüleri paylaşarak yanıt verdi.
Birkaç ay sonra, başkanlık kampanyasının ivme kaybetmesiyle birlikte Graham, Trump'ı "ırkçılığı körükleyen, yabancı düşmanı ve dini bağnaz" olarak nitelendirdi.
Bu eleştiriler, Mayıs 2016'da Twitter'da yaptığı ve büyük yankı uyandıran paylaşımında zirveye ulaştı. Graham, Cumhuriyetçi Parti'nin Trump'ı başkan adayı göstermesi halinde "partinin mahvolacağını... ve bunu hak edeceğini" yazdı.
Graham, birçok önde gelen Cumhuriyetçi siyasetçi gibi, Trump'ın 2016 başkanlık seçimlerinde Hillary Clinton'a karşı yürüttüğü kampanya boyunca da mesafesini korudu. Kamuoyuna yaptığı açıklamada ne Trump'a ne de Clinton'a oy vereceğini belirterek, bağımsız aday Evan McMullin'i destekledi.
Ancak Trump'ın seçimleri kazanmasının ardından Graham'ın tutumu değişti.
Trump, ilk başkanlık döneminde Cumhuriyetçi Parti üzerindeki hâkimiyetini pekiştirirken, Graham da onun en yakın siyasi müttefiklerinden ve yakın çevresinden biri haline geldi.
İki isim sık sık birlikte golf oynadı. Geleneksel haber kanallarının müdavimlerinden olan Graham da Trump'ı ve politikalarını güçlü biçimde savundu.
Trump'ın, ikinci Yüksek Mahkeme üyeliği için Brett Kavanaugh'u aday göstermesi üzerine Graham, aday hakkında ortaya atılan ve Kavanaugh'un reddettiği cinsel saldırı suçlamalarını sert sözlerle eleştirdi. Graham'ın müdahalesi, Kavanaugh'un Senato'dan çok az farkla da olsa onay alarak göreve gelmesinde önemli rol oynadı.
"Beni bu işin dışında tutun, artık yeter"
Ancak Graham, Trump'ın 2020 başkanlık seçimlerini, bir dönem Senato'daki yakın dostlarından biri olan ve bir zamanlar "siyasette tanıdığım en iyi insan" diye nitelendirdiği Joe Biden'a kaybetmesinin ardından Trump'la yollarını ayırdı.
6 Ocak 2021'de Trump destekçilerinin ABD Kongre Binası'nı basarak seçim sonuçlarının onay sürecini kesintiye uğratması ve Graham dahil çok sayıda Kongre üyesinin binayı terk etmek zorunda kalmasının ardından Graham, görev süresi sona ermek üzere olan başkanla ilişkisini kestiğini açıkladı.
"Trump'la birlikte olağanüstü bir yolculuk yaşadık" diyen Graham, "Bunun böyle bitmesinden nefret ediyorum... Söyleyebileceğim tek şey, beni bu işin dışında tutun. Artık yeter" ifadelerini kullandı.
Ancak Trump'ın siyasetten dışlanması da, Graham'ın ondan uzak durması da uzun sürmedi.
Graham, Şubat 2021'de Senato'da görülen azil yargılamasında Trump'ın beraati yönünde oy kullandı. Trump'ın 2024 Cumhuriyetçi Parti başkan adaylığına doğru istikrarlı ilerleyişi sırasında ise yeniden desteğini açıkladı ve daha önceki kopuşunu da gerekçelendirdi.
"Benim açımdan çok iyi bir başkandı" diyen Graham, 2023 yılında BBC'ye verdiği röportajda, "Kendisini başkan olarak yaptıkları üzerinden değerlendiriyorum" ifadelerini kullandı.
Trump'ın yeniden Beyaz Saray'a dönmesinin ardından Graham, başkanın kabine ve yargı atamalarının yanı sıra yasama gündemine de Senato'da düzenli destek verdi. Trump'ın Orta Doğu'daki askeri operasyonlarını övdü, zaman zaman da ABD'nin İran'a yönelik saldırılarını rejim çökene kadar sürdürmesi yönünde başkanı teşvik etti.
Öte yandan Graham, Rusya'ya karşı savaşında Ukrayna'ya daha fazla ABD desteği verilmesi çağrısını kamuoyu önünde sürdürürken, Trump'ın Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'e yönelik açılımlarına ilişkin eleştirilerini sınırlı tuttu ve başkanın açık onayı olmadan Rusya'ya yeni yaptırımlar uygulanması için baskı yapmaktan kaçındı.
Trump'a yakınlığına rağmen Graham, Senato'daki Demokrat isimlerle dostluklarını da korudu. Ölümünün ardından aralarında Trump'ın en sert eleştirmenlerinden Kaliforniya Senatörü Adam Schiff ile Massachusetts Senatörü Elizabeth Warren'ın da bulunduğu çok sayıda Demokrat siyasetçinin taziye mesajı yayımlaması bunun bir göstergesi oldu.
Trump da pazar sabahı verdiği bir televizyon röportajında Graham için, "Demokratlarla iyi geçinebilirdi. Bir Demokratla sorun yaşadığımda, bunu çözebilecek kişiydi" dedi.
Yerine kimin geçeceği yarışı başladı
Graham'ın, Trump'ın Cumhuriyetçi Parti'de yarattığı dönüşüme onun gibi uyum sağlamayan Cumhuriyetçilerle ilişkileri ise daha karmaşıktı.
2022 yılında, Trump'ın 6 Ocak Kongre baskınındaki rolünü soruşturan komitede Demokratlarla birlikte görev yapan eski Kongre üyesi Adam Kinzinger, X hesabından yaptığı paylaşımda, "Trump'tan önce arkadaştık" dedi.
Kinzinger, "Yollarımız ayrılmadan önce tanıdığım Lindsey Graham'ı hatırlamayı tercih ediyorum; Amerika'nın dünyadaki rolünü önemseyen ve acıları yerinde görmekten çekinmeyen kişiyi" ifadelerini kullandı.
Graham'ın ani ölümü, Cumhuriyetçilerin Kongre'deki yasama stratejisini de zorlaştıracak. Bu durum, yeni harcama paketinin geçirilmesi ve Trump'ın Adalet Bakanlığı için aday gösterdiği Todd Blanche'ın onay süreci gibi kritik başlıklarda parti yönetiminin işini güçleştirebilir.
Ölümü, Güney Carolina Cumhuriyetçilerini de hazırlıksız yakaladı. Graham, altı yıllık yeni bir Senato dönemi için yeniden aday olmuş ve partisinin adaylığını rakipsiz kazanmıştı.
Buna göre Güney Carolina Valisi Henry McMaster, yıl sonuna kadar görev yapmak üzere Graham'ın yerine geçecek ismi atayacak. Cumhuriyetçi Parti ise kasım ayındaki genel seçimlerde yarışacak adayı belirlemek için yeni bir ön seçim düzenleyecek.
Güney Carolina uzun süredir Cumhuriyetçilerin güçlü olduğu eyaletlerden biri olsa da, Trump'a yönelik kamuoyu desteğinin zayıf seyretmesi ve partinin siyasi baskılarla karşı karşıya kalmayı sürdürmesi halinde Cumhuriyetçiler bu kez boşalan Senato koltuğunu korumak için daha fazla kaynak ayırmak zorunda kalabilir.
Graham'ın yerine gelecek isim ise, modern ABD siyasetinin en çalkantılı dönemlerinden birinde Graham'ın yıllar içinde inşa ettiği kıdem, nüfuz ve Washington'daki güçlü bağlantılara sahip olmayan, Senato'nun yeni ve daha az etkili üyelerinden biri olacak.
Kaynak: Gazete Oksijen
