Brezilya, 4 Ekim’de yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimi için sandık başına gidiyor. Seçimin merkezinde, 80 yaşındaki solcu Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva ile eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun oğlu, sağcı Flávio Bolsonaro bulunuyor. Toplam 12 adayın yarıştığı seçimde yalnızca Lula ve Flávio Bolsonaro anketlerde çift haneli desteğe ulaşabiliyor.
Seçimin ikinci tura kalması bekleniyor. BBC Brasil'in anket derlemesine göre Lula ve Flávio Bolsonaro yüzde 40 civarında oy oranına sahip; Lula rakibinin bir miktar önünde. İlk turda hiçbir aday geçerli oyların yüzde 50'sini alamazsa en yüksek oyu alan iki aday 25 Ekim'de ikinci turda karşı karşıya gelecek. Seçime günler kala seçmenlerin yaklaşık yüzde 9'u ise kararsız olduğunu, boş veya geçersiz oy kullanacağını ya da sandığa gitmeyeceğini söylüyor.
Bolsonaro oy pusulasında yok ama etkisi sürüyor
Seçimin bir diğer belirleyici ismi ise pusulada bulunmayan Jair Bolsonaro. 2019-2023 yılları arasında devlet başkanlığı yapan Bolsonaro, 2022 seçimlerini Lula'ya karşı kaybetmesinin ardından darbe planlamak suçundan 27 yıl hapis cezasına çarptırıldı. 71 yaşındaki eski başkan, sağlık sorunları nedeniyle cezasını ev hapsinde geçiriyor ve sosyal medya kullanması ile kamuya açık açıklamalar yapması kısıtlanmış durumda.
Buna rağmen Bolsonaro'nun siyasi ağırlığı oğlunun kampanyasında açık biçimde hissediliyor. Flávio Bolsonaro, adaylığının tanıtıldığı etkinlikte babasının yapay zekâyla oluşturulmuş görüntüsünü kullandı. Jair Bolsonaro'nun avukatları görüntünün kullanılmasına izin verdiğini reddetse de Flávio'nun babasının desteğine sahip olduğu konusunda şüphe bulunmadığı belirtiliyor.
Lula üçüncü döneminin ardından yeniden aday
İşçi Partisi'nin adayı Lula, 2003-2010 yılları arasında iki dönem başkanlık yaptı. Özellikle yoksullukla mücadelede uygulanan Bolsa Família adlı nakit yardım programıyla milyonlarca kişinin yaşam koşullarının iyileşmesine katkı sağladı. Görevden ayrıldığında kamuoyu desteği yüzde 80'in üzerindeydi. Daha sonra partisinin büyük yolsuzluk skandallarıyla sarsılması ve Lula'nın da yolsuzluk ile kara para aklama suçlarından 2018-2019 yıllarında 18 aydan fazla cezaevinde kalması siyasi kariyerini kesintiye uğrattı. Bu mahkûmiyetler 2021'de iptal edildi.
Lula, 2022'de Jair Bolsonaro'yu yüzde 1,8 puan farkla yenerek üçüncü kez başkanlık koltuğuna oturdu. Bu dönemin son dönemi olacağını söylemesine rağmen İşçi Partisi tarafından yeniden aday gösterildi. Amazon yağmur ormanlarının korunması Lula'nın öne çıkan politikalarından biri olurken, Amazon Nehri'nin açıklarında petrol arama çalışmalarına destek vermesi çevrecilerin eleştirilerine yol açtı. Hükümet ise 2026'nın ilk yarısında Amazon'daki ormansızlaşmanın son 10 yılın en düşük seviyesine gerilediğini belirtiyor.
Lula'nın dış politikadaki en önemli başlıklarından biri ise ABD Başkanı Donald Trump ile ilişkiler. Trump yönetiminin Batı Yarımküre'deki ABD hâkimiyetini öne çıkaran yaklaşımına karşı Lula, Brezilya'nın hiçbir ülkenin "arka bahçesi" olmadığını söylüyor. Ayrıca hem Flávio Bolsonaro'ya hem de ABD yönetimindeki Bolsonaro yanlılarına gönderme yaparak yabancı ve yerli aktörlerin seçimlere müdahalesine izin vermeyeceğini belirtiyor.
Flávio Bolsonaro babasının çizgisini sürdürüyor
45 yaşındaki Flávio Bolsonaro, Jair Bolsonaro'nun en büyük oğlu ve 2019'dan bu yana senatör. Liberal Parti'nin adayı olan Flávio, babasına kıyasla daha az çatışmacı bir profil çizse de kampanyasını büyük ölçüde onun siyasi mirası üzerine kuruyor. Suçla mücadelede daha sert cezalar ve silah yasalarının gevşetilmesini savunuyor. Aynı zamanda Evanjelik seçmenlere ve tarım sektörüne ulaşmaya çalışıyor.
Flávio Bolsonaro, Donald Trump yönetimiyle de yakın ilişki kurmaya çalışıyor. Mayıs ayında Beyaz Saray'da Trump yönetiminin üyeleriyle görüşen Bolsonaro, seçilmesi halinde ABD öncülüğündeki ve Washington'ın "Shield of the Americas" olarak adlandırdığı suçla mücadele ittifakına katılma sözü verdi.
Seçmenin gündemi: Güvenlikten yolsuzluğa
Seçim kampanyasının ilk aylarında Brezilyalı seçmenlerin en büyük endişesi suç ve güvenlikti. Ancak seçim yaklaşırken tutuklu banker Daniel Vorcaro'nun karıştığı büyük finansal dolandırıcılık soruşturması yolsuzluğu gündemin üst sıralarına taşıdı.
Flávio Bolsonaro'nun, babası hakkında çekilecek bir biyografinin finansmanı için Vorcaro'dan destek istediğinin ortaya çıkmasının ardından polis, Bolsonaro hakkında olası yolsuzluk ve kara para aklama suçları kapsamında soruşturma başlattı. Öte yandan Vorcaro'nun Lula'ya yakınlığıyla bilinen Yüksek Mahkeme Yargıcı Alexandre de Moraes ile bağlantılı olduğu yönündeki iddialar da hükümeti zor durumda bıraktı. Moraes herhangi bir yanlış yaptığını reddetti.
Flávio Bolsonaro ise soruşturmayı Lula hükümetine karşı siyasi bir argümana dönüştürdü. Bir mitingde destekçilerine "Lula'ya oy vermek Moraes'e oy vermektir" diyerek hem yargıca yönelik sağdaki tepkiyi hem de yolsuzluk tartışmasını rakibine karşı kullanmaya çalıştı.
Kaynak: Gazete Oksijen
