Hindistan’ın batısında inşa edilen ve sektörün geleceği olarak tanıtılan Surat Diamond Bourse, Pentagon’dan daha geniş bir alana yayılıyor. 350 milyon dolarlık kompleks, eğimli cephelere sahip dokuz modern kuleden oluşuyor ve binlerce tüccarı barındıracak kapasiteye sahip bulunuyor.
Bu proje, her 10 elmastan 9’unun kesilip parlatıldığı Surat’ın küresel ticaretteki hakimiyetini sergilemek amacıyla inşa edildi. Dubai’den Manhattan’a uzanan ticaret zincirinin merkezlerinden biri olması hedefleniyordu.
Gerçek tablo beklentilerin çok gerisinde kaldı.
Bloomberg'in haberine göre 2023 yılında açılmasından bu yana, 4 bin 700 ofisin yalnızca yaklaşık 250’si faaliyete geçti. Tüccarların buluşup anlaşmalar yapması için tasarlanan geniş merkezi koridor sessizliğe büründü. Çok sayıda ofisin kapısı kilitli dururken, kafeteryalar tamamlanmamış beton yapılar halinde kaldı. Ofis satın alan bazı yatırımcılar ise mülklerini satışa çıkardı.
80 milyar dolarlık sektörü krizde
80 milyar dolarlık elmas sektörü derinleşen bir krizle karşı karşıya bulunuyor.
Yüzyılı aşkın süredir ticaret, Rusya ve Botswana’daki volkanik yataklardan başlayarak Antwerp’teki ticaret odalarına, Surat’taki atölyelere ve dünya genelindeki mücevher mağazalarına uzanan bir zincir üzerinden ilerliyordu. Bu sistem, her aşamada büyük kazançlar yaratarak ekonomileri besledi.
Sistemin merkezinde ise modern elmas endüstrisini büyük ölçüde şekillendiren ve arz ile fiyatlar üzerinde güçlü kontrol sağlayan De Beers yer aldı.
Talep düştü, maliyet arttı
Piyasayı sarsan bir dizi gelişme, neredeyse tüm elmas kategorilerinde fiyatların düşmesine yol açtı.
- Çin’de lüks tüketici talebi ciddi şekilde geriledi
- Küresel üretimin yaklaşık dörtte birini oluşturan Rus elmaslarına yönelik yaptırımlar maliyetleri artırdı
- Altın fiyatlarının rekor seviyelere çıkması, tüketicileri mücevher yerine altın yatırımına yöneltti
Artan jeopolitik gerilimler de baskıyı artırdı. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla tırmanan Orta Doğu krizi, ticaret akışlarını bozarken enflasyon risklerini yükseltti ve lüks tüketim harcamalarını sınırladı.
Laboratuvar elmasları pazarı sarsıyor
De Beers, geçen yıl ticaretteki aksaklıklar ve laboratuvar üretimi elmasların hızlı yükselişi nedeniyle günlük yaklaşık 1,5 milyon dolar zarar etti.
Kimyasal olarak doğal elmaslarla aynı olan ancak çok daha ucuz olan sentetik taşlar, özellikle ABD pazarında hızla yayılıyor. 2025’in Ocak-Ağustos döneminde satılan nişan yüzüklerinin neredeyse yarısında laboratuvar elmasları kullanıldı.
Şirketin ana ortağı Anglo American, bu gelişmelerin ardından elmas işinden çıkış yolları arıyor. Şirket, son üç yılda üç kez değer düşüklüğü yazarak varlık değerini 9,1 milyar dolardan 2,3 milyar dolara indirdi.
Ocak ayında büyük taşların fiyatlarını düşüren şirket, küçük taşların satışını ise durdurdu. Son haftalarda arzın daralmasıyla birlikte sınırlı toparlanma sinyalleri gözlenmeye başladı.
'Bu kez durum farklı'
New York merkezli analist Paul Zimnisky, “Doğal elmaslar, fiyatın en önemli kriter olduğu bir ortamda rekabet edemez” değerlendirmesinde bulundu.
Hindistan’da ise ABD Başkanı Donald Trump tarafından geçen yıl uygulanan ve zaman zaman yüzde 50’ye kadar çıkan gümrük tarifeleri sektöre ağır darbe vurdu.
Surat’taki geleneksel ticaret merkezi Mahidharpura’da faaliyetler belirgin şekilde yavaşladı. İhracat talebi son 20 yılın en düşük seviyesine geriledi.
50 yılı aşkın süredir sektörde faaliyet gösteren elmas brokeri Dinesh Bhai D. Patel, “Savaşlar ve krizler gördüm, ancak piyasa her seferinde toparlanırdı. Bu kez durum farklı. Böyle bir şey hiç görmedim” dedi.
Kriz küresel boyutta
Sektördeki daralma küresel ölçekte hissediliyor.
- Botswana, elmas gelirlerine bağımlılığı azaltmak için ekonomisini çeşitlendirmeye çalışıyor
- Ülkenin maden gelirlerinin bu yıl yarıdan fazla düşmesi bekleniyor
- Antwerp’te ticaret hacmi 2022’deki 41 milyar dolardan 19 milyar dolara geriledi
Çin’de talebin çökmesi sonucu yüz milyonlarca dolarlık satılamayan elmas yeniden Hindistan’a geri gönderildi.
Fiyatlar sert düştü
Pandemi dönemindeki zirveden bu yana ham elmas fiyatları yüzde 40’tan fazla geriledi. İşlenmiş elmaslarda da ciddi düşüş yaşandı.
De Beers, fiyatları düşürmekte isteksiz davranınca bazı müşterilere gizli şekilde yüzde 20’ye varan indirimler uygulamaya başladı. Bu durum sektörde şeffaflık tartışmalarını beraberinde getirdi.
Aynı dönemde Angola’nın üretimini yüzde 70 artırarak düşük fiyatlarla satış yapması, piyasadaki toparlanma çabalarını zayıflattı.
Toparlanma sinyalleri yok değil...
2025 yılı ilerledikçe özel indirim anlaşmaları toplam satışların yarısına kadar ulaştı.
Buna rağmen 2026 başlarında arzın daralmasıyla birlikte bazı taşlarda fiyatların stabil hale geldiği gözlendi. Şubat ayında yapılan satışta büyük taşların fiyatı yüzde 5’in üzerinde artırıldı.
Bu artış, sektörde arz fazlasının azalmaya başladığına dair bir işaret olarak yorumlandı.
Fabrikalar kapanıyor
Surat ve çevresinde kriz etkisini sürdürüyor. Yetkililer, ticaret merkezini canlandırmak için dini ritüellere dahi başvurdu.
25 yıl boyunca elmas işi yapan Thakarshi Bhai Lodaliya, siparişlerin 2022’de Rusya-Ukrayna savaşı sonrası düşmeye başladığını ve sonunda tamamen durduğunu söyledi.
“Hayatımın birikimini harcadım ve bir gün işimi sürdürecek para kalmadı” ifadelerini kullandı.
1 milyon kişilik ekosistem
Elmasın değeri uzun yıllar boyunca nadir bulunmasına dayanıyordu. Ancak artık laboratuvarlar, doğanın milyarlarca yılda oluşturduğu taşları yaklaşık altı haftada üretebiliyor.
Bu dönüşüm, Hindistan’da yaklaşık 1 milyon kişiye istihdam sağlayan tedarik zincirini kökten değiştiriyor.
Manoj Borda, iki doğal elmas üretim tesisi ve bir laboratuvar elması birimini yönetiyor.
Geçmişte dolu olan atölyelerde bugün çok sayıda masa boş durumda. Yaklaşık 800 işçi sektörden ayrıldı.
“İki yıl önce burası tamamen doluydu” diyen Borda, toparlanma ihtimaline temkinli yaklaşıyor:
“Durumun düzeleceğine şaşırırım.”
Kaynak: Gazete Oksijen
