On yıllarca süren saha gözlemleri sayesinde gelişmekte olan piyasaları küresel yatırım gündemine taşıyan deneyimli yatırımcı Mark Mobius, 89 yaşında hayatını kaybetti. Mobius'un vefat haberini, sözcüsü Kylie Wong LinkedIn sayfasındaki paylaşımıyla duyurdu. Kurucusu olduğu Mobius Investments'ın ortağı John Ninia, Mark Mobius'un Singapur'da öldüğünü söyledi.
1987 yılında, Amerikalı yatırımcıları yurt dışındaki şirketlere yönlendirmede öncü bir isim John Templeton tarafından işe alınan Mobius, hızla gelişen yeni pazarlara adanan ilk yatırım fonlarından birini kurdu. 2016 yılına kadar Templeton Emerging Markets Group'u yönetti, 2015 yılına kadar grubun amiral gemisi olan Templeton Emerging Markets Investment Trust'ın baş yöneticiliğini yaptı ve Ocak 2018'de emekli oldu. Morningstar Direct'e göre 1989'dan emekliliğine kadar kapalı uçlu fonları (CEF) ortalama yıllık %13,4 getiri sağladı. Yine Morningstar'a göre, MSCI Gelişmekte Olan Piyasalar Endeksi'nin tanıtıldığı 2001 yılından itibaren Templeton fonu, bu endeksi ortalama yıllık %1,9 oranında geride bıraktı.
"İpuçlarını biliyorsanız, yalanlar da gerçekler kadar açıklayıcı olabilir"
Mark Mobius, yatırım fırsatlarını belirlemek amacıyla yılda 250 ila 300 gününü Gulfstream IV özel jetiyle dünyanın ücra köşelerindeki fabrikaları ve distribütörleri ziyaret ederek geçirdi. 2009'da başlayan boğa piyasasının başlangıcını doğru bir şekilde tahmin etti, 1997'de Tayland'ın para birimini serbest piyasaya bırakmasının ardından Asya mali krizinde fırsatları değerlendirdi ve 1998'de Rusya'da panik satışları baş gösterdiğinde Rus hisse senetleri satın aldı. Ayrıca, Afrika'yı umut vadeden bir pazar olarak tanımlayan ilk kurumsal yatırımcılardan biriydi ve 2012'de Templeton Afrika Fonu'nu kurdu. Mobius 2015'te yaptığı bir açıklamada, "Bir şirkette veya ülkede neler olup bittiğini kendi gözlerimle görmeyi tercih ederim. Eğer ipuçlarını biliyorsanız, yalanlar da gerçekler kadar açıklayıcı olabilir" demişti.
Mobius, 2018 yılında Londra merkezli Mobius Capital Partners'ı kurdu ve gelişmekte olan piyasa hisse senetlerine yatırım yapan aktif olarak yönetilen fonları denetledi. 2023'ün sonlarında buradan ayrıldı, ancak yatırım fırsatları aramaya devam ederek üç yıldır yaşadığı Dubai'de yeni bir girişim kurdu.
Tiyatro okudu, eğitim masrafları için gece kulübünde piyanist olarak çalıştı
Mark Mobius, 17 Ağustos 1936'da New York'un Long Island bölgesindeki Bellmore'da doğdu. Alman babası Paul Mobius, gemide aşçı ve fırıncıydı. Annesi, eski adıyla Maria Louisa Colon, Porto Rikoluydu. Mobius, iki erkek kardeşi Hans ve Paul ile birlikte evde Almanca ve İspanyolca konuşulan bir ortamda büyüdü. 1955'te Mobius, Boston Üniversitesi'nde tiyatro okumak için burs kazandı ve eğitim masraflarını karşılamak için bir gece kulübünde piyanist olarak çalıştı. Güzel sanatlar alanında lisans ve iletişim alanında yüksek lisans derecesi aldı.
Kyoto'da Japon kültürünü ve Japon dilini öğrenmek için burs başvurusunda bulundu ve bu da Asya'da yaşama ve çalışma arzusunu tetikledi. 1964'te Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nden siyaset bilimi ve ekonomi alanında doktora derecesi aldıktan sonra, Uluslararası Araştırma Ortakları'nda işe girdi ve bir yıl boyunca Tayland ve Kore'de anket ve diğer tüketici araştırmalarını yürüttü. Sonunda Hong Kong'a yerleşti ve orada kendi endüstriyel araştırma danışmanlık firmasını kurdu. Bir projesi -Hong Kong borsası üzerine bir rapor- onu menkul kıymet analizine soktu. 1997'de yayımlanan anılarında belirttiğine göre, Yul Brynner tarzı saç modeli, dairesinde çıkan bir yangın sonucu saçlarının hasar görmesi ve geri kalanını kazıtmasının ardından bu dönemde ortaya çıktı.
Birleşik Krallık merkezli bir borsa şirketi olan Vickers Da Costa tarafından Tayvan merkezli bir fon yönetim şirketi olan International Investment Trust'ı kurmak üzere işe alındı. Templeton'a yatırım fırsatlarını sunmak için Bahamalar'a gitti ve 1986'da Templeton, gelişmekte olan piyasalar fonunu yönetmekle ilgilenip ilgilenmeyeceğini sordu. Ertesi yıl 100 milyon dolar sermaye topladılar, fonlarını New York Borsası'nda halka arz ettiler ve Mobius ile iki Çinli analist için Hong Kong'da küçük bir ofis açtılar. Hong Kong, Filipinler, Singapur, Malezya, Meksika ve Tayland olmak üzere altı yerde yatırım yapmaya başladılar.
"Yatırım yapabileceğimiz sadece altı pazar vardı"
Mobius, Bloomberg'in Masters in Business podcast serisi için Barry Ritholz ile 2022'de yaptığı bir röportajda, "O günlerde çoğu ülkenin yabancı yatırıma sıcak bakmadığını hatırlamanız gerekiyor" diye anlatıyor:
"Ayrıca Çin ve Rusya sosyalist veya komünist ülkelerdi. Doğu Avrupa elbette söz konusu bile değildi. Bu yüzden yatırım yapabileceğimiz sadece altı pazarımız vardı ve sonra genişlemeye başladık. Yavaş yavaş pazarlar açıldı. Ve sonunda dünyanın dört bir yanındaki yaklaşık 70 farklı ülkeye yatırım yapıyorduk."
Templeton'daki ilk yılında, Ekim 1987 borsa çöküşünde fonunun değerinin üçte birini kaybettikten sonra, Mobius Arjantin, Meksika, Endonezya ve Rusya dahil olmak üzere diğer pazarlara yöneldi.
"Tünelin ucunda ışığı görürseniz, satın almak için çok geçtir"
Mobius, yatırım ve ekonomi üzerine bir düzineden fazla kitap yazdı; bunlar arasında "Gelişmekte Olan Pazarlara Yatırımcı Rehberi" (1994) ve "Karlılığa Giden Pasaport" (1999) da bulunmaktadır. "Tünelin ucunda ışığı görürseniz, satın almak için çok geçtir" gibi kurallar ve özdeyişler paylaştı. 1999'da, Dünya Bankası'nın Küresel Kurumsal Yönetim Forumu'nda yatırımcı sorumluluğu üzerine bir görev gücünün eş başkanı olarak görev yapmak üzere seçildi.
Mobius hiç evlenmedi. "Passport to Profits" adlı eserinde, 'tam zamanlı göçebe' olmayı, "Bağımsızlıklarına, geleneksel normlara uymayı reddetmelerine ve özgürlük için duydukları arzuya hayran kaldığım, nesli tükenmekte olan bir tür" olarak tanımladı. "Bazı insanlar muhtemelen evim, ailem, bahsedecek bir ev hayatım olmadığı için bana acıyorlardır" diye yazan Mobius, buna karşın eksantrik yaşam tarzının yaratıcılık için kendisine sayısız fırsat sunduğunu vurguladı.
Türkiye'de yatırımlara 90'ların başında başladı
Türkiye'de de yatırımları bulunan Mark Mobius, Kasım 2019'da katıldığı 'Türkiye’de Yatırım Ortamı ve Yatırım yönetiminin Geleceği' panelinde yaptığı konuşmada, "Türkiye'de inanılmaz değişimler yaşanıyor, pek çok insan bu değişimi fark etmiyor. 1990'ların başında Türkiye'ye yatırıma başladığımızda İstanbul Borsası'nda tek masa vardı, beyefendiler ardında oturuyor, işlemler o şekilde yürüyordu, oturumlar günde 3 saat falan oluyordu. Şimdi olağanüstü bir sisteminiz var" demişti.
Mobius, gelişmekte olan ülkelerle Türkiye'yi kıyaslarken, ülkenin son derece yetkin zeki iş insanları ile dolu olduğunu, bu iş insanlarının küresel deneyimlerinin bulunduğunu ve hepsinin iyi yönetici olduğunu dile getirmişti. Mobius, "Şirketlerin serbest bırakılması ve küresel anlamda izin verilmesi gerek çünkü Türk iş insanları, dünyanın her yerinde çalışma konusunda çok yetkinler" ifadelerini kullanmıştı.
Mobius, aynı yıl AA'ya verdiği bir röportajda da gelişmekte olan ülkeler arasında Türkiye'nin önemli fırsatlar barındırdığını belirtmiş, pazarın çok hızlı ilerlediğini, bu ilerlemelerden dolayı Türkiye'nin geleceğinin çok aydınlık olacağını söylemişti.
2019 itibarıyla Türkiye'de 5 milyon dolar yatırımlarının bulunduğunu açıklayan Mobius, şunları kaydetmişti:
"Birkaç şirketle de görüşmemiz devam ediyor çünkü yatırım yapmadan çok fazla araştırma yapmamız gerekiyor. Türkiye'deki teknoloji şirketleri ile ilgileniyoruz. Global ölçekte Türkiye'ye yatırım yapacak şirketlerin iyi araştırması ve Türkiye'deki insanları iyi anlaması gerektiğini düşünüyorum. Türkiye'de yatırım için herhangi bir güvenlik riski görmüyorum. Güvenlik problemleri her yerde olabilir, ABD'de bile vardır. Türkiye'de bu anlamda herhangi bir sıkıntı yok."
Mobius, 2021'deki bir röportajında, Türkiye’de ilgilendiği yatırım alanlarına ilişkin şu ifadeleri kullanmıştı:
“Türkiye'de, sadece yurt içinde kullanılmayan, aynı zamanda ihraç edilebilen yazılımlarla uğraşan firmalara odaklanıyoruz. Bu alanlardan biri. İlgilendiğimiz diğer alan ise tüketim ürünleri. Türkiye’nin inanılmaz bir imalat temeli var; hem iç pazara hizmet verebiliyor hem de ihracat pazarlarına ulaşıyor. Böylece bu şirketler döviz kazanıp aynı zamanda ülkedeki pazar paylarını büyütmeyi başardılar. Yani Türkiye'de iyi fırsatlar sunan iki alan bunlar.”
Mark Mobius, Nisan 2023'te AA muhabirine yaptığı açıklamada da "Türk şirketlerine yatırıma devam" mesajı vermiş, "(Yatırım yapmak için) Kesinlikle Türk şirketlerine bakmaya devam edeceğiz" demişti.
Kaynak: Gazete Oksijen
