Amy Graff ve Martín González Gómez / The New York Times
Jose Flores, çarşamba günü Venezuela'nın başkenti Caracas'ta ailesiyle birlikte Oyuncak Hikâyesi 5 filmini izlemeye giderken, eşi Google Android telefonunda yüksek sesli bir deprem uyarısı aldı. Altı saniye sonra ise yer sarsılmaya başladı.
Venezuela'nın kendisine ait ulusal bir erken uyarı sistemi bulunmuyor. Ancak Android telefon kullanıcıları, Google'ın Deprem Uyarı Sistemi sayesinde önceden bilgilendirildi. Sistem, içinde ivmeölçer bulunan 2 milyardan fazla telefondan veri toplayabiliyor. Telefon ekranının yön değiştirmesini algılayan sensörler aynı zamanda deprem dalgalarının yarattığı titreşimleri de tespit edebiliyor.
11,4 milyon kişiye uyarı gönderildi
Depremin yer altında başlamasından yaklaşık üç saniye sonra sismik dalgalar yeryüzüne ulaştı ve telefonlar tarafından algılandı. Google'a göre sistem, çarşamba günü art arda meydana gelen güçlü depremler öncesinde 11,4 milyon kişiye uyarı gönderdi. Kullanıcılar bulundukları konuma göre sarsıntıdan saniyeler ya da iki dakikaya kadar önce haberdar oldu.
Japonya, Meksika, Kanada ve ABD gibi bazı ülkelerde devlet tarafından işletilen erken uyarı sistemleri bulunuyor. Bu sistemler genellikle yer altına yerleştirilen geniş sensör ağlarına dayanıyor ve deprem tespit edildiğinde hem iPhone hem de Android cihazlara varsayılan olarak açık olan resmi uyarı sistemleri üzerinden bildirim gönderebiliyor.
Depremler sırasında farklı hızlarda ilerleyen iki tür dalga ortaya çıkıyor. Birincil dalgalar (P dalgaları) saniyede yaklaşık 6,4 kilometre hızla ilerliyor ve genellikle daha az yıkıcı oluyor. İkincil dalgalar (S dalgaları) ise bunun yaklaşık yarısı hızla hareket ediyor ancak asıl sarsıntıyı yaratan daha güçlü dalgalar olarak biliniyor.
P dalgaları deprem merkezinden yayılmaya başladığında Android telefonlar bu titreşimleri algılıyor, verileri toplamaya başlıyor ve Google'ın sunucularına gönderiyor. Sunucular çok sayıda telefondan gelen bilgileri bir araya getirerek deprem olup olmadığını belirliyor.
Telefonların hareketsiz olması gerekiyor
Sistemin çalışabilmesi için telefonların hareketsiz olması gerekiyor. Örneğin bir masanın üzerinde ya da yerde duran bir çantanın içinde bulunan telefonlar depremi algılayabiliyor. Buna karşılık yürüyen bir kişinin cebindeki telefonlar güvenilir veri sağlayamıyor.
Google'ın sistemi, depremin yerini ve büyüklüğünü hızla hesapladıktan sonra etkilenen bölgedeki tüm Android telefonlara uyarı gönderiyor.
Venezuela'daki depremlerin merkez üsleri, yoğun nüfuslu bölgelerin altında bulunuyordu. Google'ın erken uyarı sistemi üzerinde çalışan baş mühendislerden Marc Stogaitis'e göre, ilk depremin P dalgaları üç saniye içinde telefonlar tarafından algılandı. Sistem altı saniye sonra bir deprem meydana geldiğini doğruladı ve ilk uyarıları göndermeye başladı.
Stogaitis, sistemin sürekli olarak veri topladığını ve işlediğini belirtti. Deprem geliştikçe sistem; büyüklük, zaman, konum ve uyarı gönderilecek alan gibi bilgileri güncelleyebiliyor. Venezuela'daki depremlerde de sistem, sarsıntının büyüklüğündeki artışı tespit ederek uyarı alanını genişletti.
"Depremin büyüklüğü arttıkça uyarı bölgesi de genişledi" diyen Stogaitis, ilk depremin ardından birkaç saniye içinde daha güçlü ikinci bir depremin meydana geldiğini ve bunun üzerine yeni uyarılar gönderildiğini söyledi.
Stogaitis, "Her iki depremden kaynaklanan sismik dalgalar birbiriyle örtüştüğü için sistem bunu tek ve büyük bir olay olarak değerlendirdi ve her iki sarsıntıyı hissedecek kişilere uyarı gönderdi" ifadelerini kullandı.
Mesafe kritik önemde
Uzmanlara göre erken uyarı sistemlerinde mesafe kritik önem taşıyor. Depremin merkez üssünden ne kadar uzakta olunursa, uyarının sarsıntı başlamadan önce ulaşma ihtimali o kadar artıyor ve insanlar önlem almak için daha fazla zaman kazanıyor.
Buna karşılık merkez üssüne yakın bölgelerde yaşayanlara zamanında uyarı ulaştırmak daha zor. Bu kişiler çoğu zaman bildirimi aldıklarında sarsıntı çoktan başlamış oluyor.
Google, büyüklüğü 4,5 ve üzerindeki depremler için uyarı gönderiyor. Bu büyüklükteki depremler, belirli ölçüde hasara yol açabilecek güçte kabul ediliyor.
Kullanıcılara gönderilen uyarının türü ise bulundukları bölgede beklenen sarsıntının şiddetine göre değişiyor. Şiddetli sarsıntı yaşanması beklenen bölgelerde telefonlar yüksek sesli bir alarm veriyor ve kullanıcıları derhal önlem almaları konusunda uyarıyor.
Daha düşük riskli bölgelerde ise kullanıcılar hazırlıklı olmalarını hatırlatan bir bildirim alıyor. Hafif sarsıntı beklenen yerlerde yaşayanlara ise yalnızca dikkatli olmaları gerektiğini belirten bir uyarı gönderiliyor.
Bu sayede sistem, depremden etkilenecek kişilere bulundukları konuma ve beklenen risk düzeyine göre farklı seviyelerde erken uyarı sağlayabiliyor.
1900 yılından bu yana yaşanan en büyük deprem
Venezuela'da meydana gelen iki deprem oldukça şiddetliydi. İlk depremin büyüklüğü 7,2, ikinci depremin büyüklüğü ise 7,5 olarak ölçüldü. İkinci deprem, ülkenin 1900 yılından bu yana yaşadığı en güçlü deprem olarak kayıtlara geçti.
Google, bu depremler sırasında sistemde bulunan tüm uyarı seviyelerinin devreye sokulduğunu açıkladı. Şirketin "Harekete Geç" olarak adlandırdığı en yüksek seviyedeki yaklaşık 1,4 milyon acil uyarı, sarsıntının en yoğun hissedilmesinin beklendiği bölgelere gönderildi.
Dünya genelindeki akıllı telefonların yaklaşık yüzde 70'i Google'ın Android işletim sistemini kullanıyor. 2025 yılında yayımlanan bir araştırmaya göre Android tabanlı deprem tespit sistemi, başka bir erken uyarı altyapısının bulunmadığı ülkelerde de çalışabiliyor. Google, Android telefonlardan elde edilen verilerle deprem uyarıları göndermeye 2021 yılında Yeni Zelanda, Yunanistan, Türkiye, Filipinler ve Orta Asya'da başladı. Sistem 2023 yılı itibarıyla 98 ülkeye genişletildi.
Birkaç saniyelik uyarı fark yaratabilir
Çarşamba günkü uyarıların hayat kurtarıp kurtarmadığını söylemek için henüz erken. Ancak uzmanlara göre birkaç saniyelik bir ön uyarı bile insanların kendilerini koruyabilmesi için kritik önem taşıyabiliyor. Birçok ülkede deprem öncesinde "çök, kapan ve tutun" yöntemi öneriliyor.
Caracas'ta araç kullanırken uyarıyı alan Jose Flores ve ailesi ise ilk başta ne olduğunu anlayamadı. Flores, bunun hayatlarında ilk kez böyle bir deprem uyarısı aldıkları an olduğunu söyledi.
"Başlangıçta yolun çok bozuk olduğunu düşündük; bu Venezuela'da olağan bir durumdur" diyen Flores, "Daha sonra sokak lambalarının sallandığını gördük ve durumun ciddi olduğunu anladık" ifadelerini kullandı.
Flores, artık sistemin nasıl çalıştığını bildiği için gelecekte benzer bir uyarı aldığında daha hazırlıklı olacağını söyledi:
"Bu uyarıyı almak gerçekten çok faydalı. Depremi adeta önceden haber vermiş gibi hissettirdi."
© 2026 The New York Times Company
Kaynak: Gazete Oksijen
