Ben Hubbard / The New York Times
Türkiye’nin Akdeniz’deki tatil kenti Antalya’da hafta sonu düzenlenen gözde diplomasi konferansında, resmi gündem başlıkları arasında Amerika Birleşik Devletleri nadiren yer aldı.
Ancak Avrupa, Orta Doğu, Afrika ve Asya’dan onlarca devlet başkanı ve üst düzey yetkilinin de aralarında bulunduğu binlerce katılımcı arasındaki tartışmalara, ABD’nin müttefiklerini ve uzun süredir temsil ettiğini savunduğu küresel düzeni göz ardı ettiği durumlarda nasıl bir yanıt verilmesi gerektiği soruları damga vurdu.
ABD Başkanı Donald Trump’ın ikinci dönemindeki dış politika karmaşası ve ABD-İsrail’in İran’la yürüttüğü savaşın yol açtığı büyük sarsıntılar, Türkiye ve diğer “orta güç” olarak tanımlanan ülkelerin küresel ağır toplara daha az bel bağlayıp kendi bölgelerini yönetmek için komşularıyla iş birliği yapması gerektiği fikrine yeni bir aciliyet kazandırdı.
Bu tür bir iş birliği arzusu, pazar günü sona eren Antalya Diplomasi Forumu boyunca sık sık dile getirildi.
Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, kapanış basın toplantısında, “Bu bölge bir kurtarıcı beklemeye devam ederse, sonunda bu sorunlarla sonsuza kadar yüzleşmeye devam edecektir” dedi.
Fidan bunun yerine devletlerin, “bölgesel meseleleri sahiplenmek” için bir araya gelmesi gerektiğini söyledi.
Donald Trump’ın Beyaz Saray’a dönüşünden bu yana, ABD dış politikasının uzun süredir geçerli olan ilkelerinin birçoğu terk edildi. Trump, Birleşmiş Milletler'i sert biçimde eleştirdi, NATO’dan çekilme tehdidinde bulundu ve yurtdışında insan hakları ile demokrasiyi teşvik etme politikasından vazgeçti.
"Amerikalılara alternatif bulunması gerektiği fikri güçleniyor"
Ancak diğer ülkelerin çatışmayı önlemek için yoğun çabalarına rağmen İsrail’le birlikte başlattığı İran savaşı, küresel ekonomiyi sarstı ve ABD’nin bazı ortaklarını İran’ın misillemesinin hedefi haline getirdi.
Londra’da bulunan RBC Bluebay Asset Management’ta ekonomist olan ve konferansa katılan Timothy Ash, “Amerika İran’da müttefiklerinin çıkarlarına aykırı hareket etti” dedi. “Bu da Amerikalılara alternatif olması gerektiği fikrini güçlendiriyor.”
Antalya Diplomasi Forumu yalnızca dış politika üzerine bir sohbet ortamı değil, aynı zamanda Türkiye’nin dünyaya bakışını ve bu dünyadaki yerini ortaya koyduğu bir platform işlevi gördü.
Beşinci yılına giren toplantı, çoğunluğu Batı dışından gelen geniş bir yetkili kitlesini ağırladı ve Türk yetkililerin ülkeyi değerli bir arabulucu haline getirdiğini söylediği geniş diplomatik ağı gözler önüne serdi.
İlk gün, Ukrayna’nın en üst düzey diplomatı, ülkesinin Rusya’nın işgaline karşı yürüttüğü mücadeleye ilişkin dolu bir salona bilgi verdi. Ertesi gün ise Rus mevkidaşı, Batı’nın Rusya’ya nasıl kötü davrandığını anlattığı konuşmasını benzer büyüklükte bir dinleyici kitlesine sundu.
İran'daki savaş ve Erdoğan'ın sözleri
İran’daki savaş, şu anda geçici bir ateşkesle duraklamış olsa da, ABD ve İranlı yetkililer kendi toplantılarına ulaşmak için kahve ve sandviç sıralarında bekleyen kalabalığın arasından geçti. Ancak birbirleriyle görüşmediler.
Cuma günü açılış töreninde konuşan Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, küresel sistemin “ahlaki ve varoluşsal bir kriz” içinde olduğunu söyledi ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ndeki daimi üyelerin sınırlı sayısını eleştirdiği “Dünya beşten büyüktür” söylemini yineledi.
Erdoğan, İsrail’i Gazze Şeridi’ndeki eylemlerini “soykırım” olarak nitelendirerek ve Lübnan, Suriye ile İran’a yönelik askeri genişlemesini eleştirdi.
Türkiye’nin, Ukrayna’daki savaşı sona erdirmek için müzakerelere yardımcı olmaya hazır olduğunu söyledi; ancak savaşın başlamasından dolayı Rusya’yı eleştirmedi.
İran’daki savaşı sert sözlerle eleştirdi, fakat iyi ilişkiler yürüttüğü Donald Trump veya ABD’den söz etmedi.
Birçok katılımcı İran’daki çatışma nedeniyle hayal kırıklığını dile getirdi.
Ürdün Dışişleri Bakanı Ayman Safadi, bir panelde “Önlemeye çalıştığımız bir savaşta, sebepsiz yere İran’ın saldırılarına maruz kalıyoruz” diyerek yakındı.
ABD'nin bıraktığı boşlukları doldurmak
Konferansa iki üst düzey ABD yetkilisi katıldı. Bunlardan biri, Trump’ın Türkiye büyükelçisi ve Suriye özel temsilcisi Tom Barrack, kamuya açık bir röportajda “Dünyanın bu bölgesi sadece tek bir şeye saygı duyar: güç. Eğer güç yansıtmaz, zayıflık yansıtırsanız, sürekli savunmada kalırsınız” diyerek tepki çekti.
Sözlerine, Orta Doğu’da işe yarayan tek yönetim biçimlerinin “iyi niyetli monarşiler” ve benzer şekilde yönetilen cumhuriyetler olduğunu ekledi.
“Demokrasi kisvesine bürünen ya da insan hakları gerekçesiyle müdahale ettiğimiz ülkeler başarısız oldu” diyen Tom Barrack, 2010’da başlayarak Mısır ve Tunus’ta kısa ömürlü demokratik yönetimler ortaya çıkaran Arap Baharı ayaklanmalarına atıfta bulundu.
Bölgesel iş birliğinin güçlendirilmesine yönelik en somut adım ise cumartesi günü konferansın kulislerinde Türkiye, Suudi Arabistan, Mısır ve Pakistan dışişleri bakanlarının gerçekleştirdiği ve iş birliklerini derinleştirmeyi hedefledikleri toplantı oldu.
Uzmanlar, bu tür koalisyonların ABD’nin bıraktığı tüm boşlukları dolduramayacağını belirtiyor.
Konferansa katılan Chatham House kıdemli araştırmacısı Galip Dalay, “Bölgenin ABD’ye yönelik hissettiği temel sorun şu: ABD hâlâ birçok bölgesel aktör için vazgeçilmez, ancak aynı zamanda güvenilmez ve zorlayıcı” dedi. “Hem vazgeçilmez hem zorlayıcı hem de öngörülemez bir aktörle nasıl başa çıkarsınız?”
Dalay, Türkiye ve diğer ülkelerin bu tür girişimleri sürdürmeye devam edeceğini, ancak bunu yalnızca ABD’nin onaylayacağı ülkelerle yapacaklarını öngördü.
© 2026 The New York Times Company
